— Τι σηματοδοτεί η επόμενη μέρα στη Γάζα έπειτα από τις τελευταίες εξελίξεις;
Την ελπίδα για εκεχειρία στο άμεσο μέλλον και μια καλύτερη ζωή σε βάθος χρόνου. Πρέπει όμως να είμαστε ρεαλιστές και να αντιλαμβανόμαστε πλήρως τη δυσκολία του εγχειρήματος: Από πού ξεκινά κανείς σε μια ισοπεδωμένη χώρα; Πώς θα πείσει ανθρώπους απλώς να επιβιώνουν σε μια κόλαση και να γίνουν ξανά ενεργοί πολίτες; Πώς θα συνεννοηθεί με την άλλη πλευρά, όταν ανάμεσά τους κυλούν ποταμοί αίματος; Τίποτα δεν εύκολο στο παιχνίδι αυτό.
«Το μήνυμα είναι ότι η συνεργασία είναι αναπόφευκτη αλλά πρέπει να είναι πλέον τόσο συμπεριληπτική ώστε να μη φαίνεται ότι αφήνει κανέναν, και ασφαλώς τον παλαιστινιακό λαό, απ’ έξω – η έμφαση στο "φαίνεται"».
— Ποιος θα λέγατε ότι επικράτησε έπειτα από δύο χρόνια κατά τα οποία χιλιάδες άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους;
Το Ισραήλ – τελεία, παράγραφος. Στις 7 Οκτωβρίου 2023 το Ισραήλ ήταν σφιχτά περικυκλωμένο από τα πλοκάμια ενός χταποδιού, που το καθοδηγούσε και το χρηματοδοτούσε το Ιράν: η Χεζμπολάχ έκανε κουμάντο στον Λίβανο, το καθεστώς Άσαντ κυριαρχούσε στη Συρία, οι Χούθι έλεγχαν τον διάπλου στην Ερυθρά Θάλασσα και η Χαμάς είχε μόλις καταφέρει ένα συντριπτικό χτύπημα στην αίσθηση ασφάλειας ενός λαού που ζει πάντοτε με το τραύμα του Ολοκαυτώματος, έστω και αν πολύ λίγοι είναι πια οι επιζώντες και οι απόγονοί τους στην ισραηλινή κοινωνία.
καθηγήτρια της Νομικής Σχολής του ΕΚΠΑ και μέλος του Κέντρου Ερευνών για το Δημόσιο Διεθνές Δίκαιο
Δυο χρόνια μετά, έχει τελειώσει με όλα αυτά και είναι αναμφισβήτητος κυρίαρχος στην ευρύτερη γειτονιά του, έχοντας εξαφανίσει τους περισσότερους από τους εχθρούς του και έχοντας σύρει τις ΗΠΑ, συχνά χειραγωγώντας έναν ευεπίφορο πρόεδρο, να επικυρώσουν την πάντοτε υπάρχουσα υποστήριξή τους όχι μόνο με λόγια αλλά και με έργα. Στην πορεία και τουλάχιστον μεσοπροθέσμως, έχουν κάνει εξαιρετικά δύσκολη την λύση των δυο κρατών, ενισχύοντας την παρουσία των Εβραίων εποίκων στην Δυτική Όχθη ενώ ο υπόλοιπος κόσμος κοίταζε τη Γάζα. Από τη συντριπτική καταστροφή στη συντριπτική νίκη, δεν είναι αμελητέο.
— Πώς μπορεί να εξασφαλιστεί ότι η ανθρωπιστική βοήθεια και η ανοικοδόμηση της Γάζας δεν θα γίνουν εργαλείο πολιτικής επιρροής, αλλά θα υπηρετήσουν πραγματικά τον άμαχο πληθυσμό;
Ρεαλιστικά, δεν μπορεί. Για να μπορέσει να ρεύσει αποτελεσματικά η ανθρωπιστική βοήθεια και να ξεκινήσει η ανοικοδόμηση, χρειάζεται μια νέα κυβερνητική παρουσία στη Γάζα. Ποιος ακριβώς θα την εξασφαλίσει; Η επιτροπή, που, με επικεφαλής τον πρόεδρο Τραμπ και τον Βρετανό πρώην πρωθυπουργό Τόνυ Μπλαιρ, θα κατοικοεδρεύει σε δυτικά σαλόνια; Ο στρατός του Ισραήλ, που ήδη αποσύρεται από ορισμένες περιοχές αλλά διατηρεί και θα διατηρήσει την ασφυκτική παρουσία του στην περίμετρο; Μια πολυεθνική δύναμη από αραβικές χώρες, ίσως και την Τουρκία, που θα πρέπει να πάρουν τον έλεγχο της περιοχής από τη Χαμάς χωρίς να πυροβολήσουν; Η ίδια η Χαμάς, που υποτίθεται ότι πρέπει να αφοπλιστεί αλλά στο μεταξύ εκτελεί δημοσίως και με συνοπτικές διαδικασίες όποιους νόμισαν ότι μπορούν πλέον να αντιδράσουν στην παρουσία της και το απολύτως σκοταδιστικό πολιτικό της μήνυμα; Όλα αυτά θέλουν πολλή δουλειά στο πεδίο, με υπομονή και επιμονή, από ανθρώπους απολύτως στοχοπροσηλωμένους, που επιπλέον θα είναι κομμάτι της ίδιας της παλαιστινιακής κοινωνίας. Πού είναι όλοι αυτοί;
— Ποιον ρόλο μπορούν και πρέπει να παίξουν η Ευρωπαϊκή Ένωση και η Ελλάδα ειδικότερα στην επόμενη μέρα της εκεχειρίας;
Αυτόν που παίζαμε πάντοτε: είμαστε αυτοί που συνομιλούν με όλους και τελικώς πληρώνουν τον λογαριασμό. Είναι πολύ ενδιαφέρον ότι οι ευρωπαϊκές χώρες θεωρήθηκαν το αναγκαίο ντεκόρ στη διθυραμβική σύναξη του Σαρμ-ελ-Σεΐχ, αν και δεν προσκλήθηκαν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Είναι οι Ευρωπαίοι που εξακολουθούν να πιέζουν για μεταρρυθμίσεις και να πληρώνουν για την Παλαιστινιακή Αρχή στη Δυτική Όχθη. Είναι οι ευρωπαϊκές χώρες που μιλούν και με τις δυο πλευρές και προσπαθούν να δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις για τη συνεννόηση των μερών την επόμενη μέρα. Και αναφέρομαι στις ευρωπαϊκές χώρες, γιατί η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν κατάφερε ποτέ να μιλήσει με ενιαία φωνή (και) σε αυτή τη γειτονιά – αυτή είναι η πραγματικότητα και με αυτή θα ζήσουμε. Η Ελλάδα όμως μπορεί να κάνει κάτι παραπάνω στο περιορισμένο αυτό πλαίσιο. Έχει παλαιόθεν μια πολύ καλή σχέση με τους Παλαιστίνιους και μπορεί να μιλήσει μαζί τους. Έχει μια στρατηγική σχέση με το Ισραήλ και μπορεί να μεταφέρει μηνύματα αλλά και να κάνει την καθαρή εξήγηση που είναι συχνά αναγκαία αλλά πάντοτε δυνατή μεταξύ καλών φίλων. Και έχει μια δυνατή ιστορική παρουσία στην περιοχή μέσα από το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων και τον ρόλο της Εκκλησίας στις ορθόδοξες και μη χριστιανικές κοινότητες της περιοχής. Είναι όλα πολύτιμα εργαλεία, που πρέπει να χρησιμοποιηθούν με ευελιξία, αποφασιστικότητα και φειδώ.
— Θεωρείτε ότι το Ισραήλ και οι αραβικές χώρες μπορούν να ξαναβρούν κοινό έδαφος ή έχει αλλάξει οριστικά το τοπίο;
Το τοπίο έχει αλλάξει αλλά το κοινό έδαφος είναι περίπου δεδομένο, παρά τα περί του αντιθέτου θρυλούμενα. Όλες οι χώρες της περιοχής αντιλαμβάνονται πλήρως την ανάγκη –και τα οικονομικά πλεονεκτήματα– μιας κοινής πορείας προς το μέλλον. Η επιτυχία των Συμφωνιών του Αβραάμ στηρίχθηκε ακριβώς σε αυτή την κοινή παραδοχή – και η ένταση της επιτυχίας οδήγησε στην έκρηξη της 7ης Οκτωβρίου. Το μήνυμα είναι ότι η συνεργασία είναι αναπόφευκτη αλλά πρέπει να είναι πλέον τόσο συμπεριληπτική ώστε να μη φαίνεται ότι αφήνει κανέναν, και ασφαλώς τον παλαιστινιακό λαό, απ’ έξω – η έμφαση στο «φαίνεται».
— Με δεδομένες τις βαθιές πολιτικές και κοινωνικές πληγές, ποια θα μπορούσε να είναι η ρεαλιστική «επόμενη μέρα» για το παλαιστινιακό ζήτημα; Μπορούμε να μιλάμε για λύση δύο κρατών πλέον;
Η αλήθεια είναι ότι το ψυχικό χάσμα μεταξύ των δυο πληθυσμών είναι πλέον αβυσσαλέο – και εδώ είναι που η ειρηνοποιός παρουσία και τα χρήματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης μπορεί να κάνουν τη διαφορά. Είναι επίσης αλήθεια όμως ότι η λύση των δύο κρατών ήταν ήδη περίπου αδύνατη και πριν από την 7η Οκτωβρίου. Το μεγάλο πρόβλημα είναι ότι κανείς δεν ξέρει με τι να την αντικαταστήσει – και έτσι καταλήγουμε να την επαναλαμβάνουμε ως ξόρκι απέναντι στο άγνωστο που μας τρομάζει. Αυτό που πάντοτε με σόκαρε στην όλη συζήτηση ήταν η απόλυτη έλλειψη εναλλακτικών, η ένδεια φαντασίας και τόλμης. Αυτή τη στιγμή κινούμαστε από τη Σαμάρεια και την Ιουδαία στη Γη της Επαγγελίας στη μια πλευρά, και από το ποτάμι ως τη θάλασσα από την άλλη. Ενδιαμέσως, ακούγονται ιδέες για συνομοσπονδία με καντόνια εγκατεσπαρμένα στο πεδίο, μια μικρή Ελβετία στη Μέση Ανατολή. Όνειρα.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.
