ΑΡΧΕΣ ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ, ο Έλον Μασκ ανακοίνωσε πως η εταιρεία Τεχνητής Νοημοσύνης του, η xAI, για ένα σύντομο διάστημα θα προσφέρει δωρεάν σε όλους τους χρήστες παγκοσμίως το Grok Imagine, δηλαδή το εργαλείο δημιουργίας AI-Generated εικόνων τoυ chatbot Grok που είναι ενσωματωμένο στην πλατφόρμα X.
Το Grok Imagine, μεταξύ άλλων λειτουργιών, επιτρέπει τη μετατροπή στατικών εικόνων σε σύντομα βίντεο. Αυτό σημαίνει πως οι χρήστες μπορούν να μετατρέψουν φωτογραφίες ιστορικών προσώπων και διασημοτήτων αλλά και προσωπικές τους σε κινούμενες εικόνες. Η δημιουργία εικόνων και βίντεο μέσω των AI image generators ασφαλώς δεν είναι κάτι καινούργιο. Έχουμε ήδη δει τη Μέριλιν Μονρόε, τον Στάλιν και τον Χίτλερ να «επιστρέφουν» κοντά μας, ενώ τα deepfake βιντεάκια έχουν κατακλύσει τις οθόνες μας.
Η ζωή, όπως την ξέραμε, έχει τελειώσει. Η αντίληψή μας για τον χρόνο έχει ήδη υποστεί ισχυρό πλήγμα από τότε που αφήσαμε πίσω μας οριστικά την αναλογική εποχή. Το attention span μας, που είναι στα τάρταρα, μάς εκδικείται για τον κατακερματισμό που υπέστη η καθημερινότητα από τις οθόνες.
Αυτήν τη φορά, όμως, η δυνατότητα δωρεάν δοκιμής και η προώθηση μέσω του Χ έδωσαν την ευκαιρία σε πλήθος χρηστών να δουν τις παλιές φωτογραφίες τους να «παίρνουν ζωή». Ο λογαριασμός του Grok άλλωστε σε ανάρτησή του στο X διαφήμιζε ακριβώς αυτήν τη λειτουργία: «Μετατρέψτε τις παλιές φωτογραφίες σας σε βίντεο και δείτε τους φίλους και την οικογένειά σας να “ζωντανεύουν”». Χιλιάδες χρήστες ανέβασαν φωτογραφίες νεκρών συγγενών τους. Κάποιος ανάρτησε τους 20χρονους γονείς του, όταν είχαν μόλις γνωριστεί στη δεκαετία του 1970, πριν καν γεννηθεί ο ίδιος, να περπατούν χαρούμενοι και ανέμελοι. Μια άλλη γυναίκα δήλωσε πως χάρη στο Grok Imagine είδε τον πατέρα της, που δεν τον γνώρισε ποτέ, γιατί πέθανε όταν εκείνη ήταν μωρό, να της χαμογελά, όπως δεν τον είδε να χαμογελά –στην κυριολεξία– ποτέ. Πολλοί παραδέχτηκαν πως δεν κατάφεραν να συγκρατήσουν τα δάκρυά τους βλέποντας τους αγαπημένους τους να «ανασταίνονται» με αυτόν τον τρόπο. Αλλά υπήρχαν και αρκετοί πιο επιφυλακτικοί, που χαρακτήρισαν αυτό το «δώρο» της Τεχνητής Νοημοσύνης «ανατριχιαστικό» και «δυστοπικό».
Δοκίμασα κι εγώ το πολυσυζητημένο εργαλείο με μια παιδική μου φωτογραφία αλλά και με άλλες φωτογραφίες από νεότερες ηλικίες. Το αποτέλεσμα ήταν, ομολογουμένως, απογοητευτικό· ψεύτικο και τεχνητό. Εξάλλου, η δωρεάν –μη συνδρομητική– έκδοση είχε περιορισμούς στη χρήση. Σίγουρα, δεν ήμουν εγώ αυτή που αντίκρισα στα βίντεο των 6 δευτερολέπτων που δημιούργησα. Δεν αναγνώριζα ούτε το βλέμμα ούτε την έκφραση. Ήταν ένα ακόμα εξαμβλωματικό προϊόν του AI. Αλλά για πόσο ακόμα; Μέχρι τα μοντέλα AI να βελτιστοποιηθούν σε τέτοιο βαθμό που θα σοκάρουν κι εμάς τους ίδιους; Αντιστάθηκα, όμως, σθεναρά στην παρόρμηση να «ζωντανέψω» κάποιους από τους νεκρούς αγαπημένους μου. Δεν ρίσκαρα τη συναισθηματική φόρτιση από ένα τέτοιο πείραμα. Αν και ήξερα πως το πιο πιθανό θα ήταν να έβλεπα απλώς κάποια αλλόκοτα ανδρείκελα που ουδεμία σχέση θα είχαν με τα πρόσωπα που γνώριζα. Αρκετοί άλλοι, πιο γενναίοι, το τόλμησαν.
Η «ψηφιακή αθανασία» είναι ένα πεδίο της Τεχνητής Νοημοσύνης αναπτυσσόμενο ακόμα, που φιλοδοξεί να μεταμορφώσει ό,τι μέχρι σήμερα ονομάζαμε «ανάμνηση». Οι animated εικόνες που «κινούνται», χαμογελούν και μιλούν δεν είναι παρά μία μόνο εκδοχή της ψηφιακής αναπαράστασης νεκρών. Τα Voice Cloning που αναπαράγουν τη φωνή και τα chatbots που εκπαιδεύονται να απαντούν όπως ο εκλιπών το έχουν πάει πολύ πιο πέρα. Παράλληλα, εικονικά άβαταρ που συνθέτουν φωνή, εικόνα και εκφράσεις δημιουργούν μια κανονική ψευδαίσθηση. «Live forever» είναι το σύνθημα. Ακόμα κι όταν εμείς φύγουμε, οι ψηφιακές μας εκδοχές θα μείνουν για να παρηγορήσουν τους οικείους μας.
Θα αντέχατε να δείτε τους νεκρούς αγαπημένους σας να ζωντανεύουν; Θα μπαίνατε μαζί τους σε μια «τετ α τετ» συνομιλία μέσω ενός chatbot; Θα θέλατε να σας στέλνει κάθε πρωί καλημέρες το ψηφιακό τους άβαταρ;
Οι προοπτικές που ανοίγονται μπροστά μας στον τομέα αυτό είναι πρωτόγνωρες· συναρπαστικές, αλλά σαφώς και τρομακτικές. Έχουν περάσει 15 χρόνια από τότε που ο Αμερικανός εφευρέτης, μελλοντολόγος και ερευνητής AI της Google, Ray Kurzweil, ισχυριζόταν ότι μπορεί να αναστήσει ψηφιακά τον νεκρό πατέρα του, ο οποίος πέθανε όταν ο ίδιος ήταν έφηβος, με τη βοήθεια της Τεχνητής Νοημοσύνης: «Φυλάω όλα τα γράμματα, τις παρτιτούρες και τα προσωπικά αντικείμενα του πατέρα μου. Πιστεύω ότι μια μέρα θα μπορέσω να τον ξαναφέρω στη ζωή, αναδημιουργώντας τον μέσω τεχνητής νοημοσύνης» είχε δηλώσει σε συνέντευξή του τότε. Και η εξέλιξη της τεχνολογίας έχει βαλθεί να επιβεβαιώσει τις προβλέψεις του.
Με ποιον τρόπο θα μνημονεύουμε τους νεκρούς μας στο μέλλον; Θα αλλάξει ο τρόπος που πενθούμε; Θα κυνηγάμε την ψηφιακή προσομοίωση των ανθρώπων που αγαπήσαμε όσο ήταν ζωντανοί ή όσων δεν γνωρίσαμε ποτέ, λες και παρευρισκόμαστε σε high-tech πνευματιστικά «τραπεζάκια», με την Τεχνητή Νοημοσύνη σε ρόλο μέντιουμ; Το «Κι ύστερα γίναμε ωραία φωτογραφία/και κρεμαστήκαμε μες την τραπεζαρία» που τραγουδούσε η Πρωτοψάλτη, σε στίχους Γιάννη Ξανθούλη και μουσική Σταμάτη Σπανουδάκη, από μια πολύ μακρινή «Κυριακή του ’33», πώς θα ακούγεται στα αυτιά μας; Θα δούμε τις ασπρόμαυρες οικογενειακές μαζώξεις να αναβιώνουν; Οι κορνίζες με τους αποθανόντες θα αντικατασταθούν από virtual reality εμπειρίες;
Θα νιώθεις την ανάγκη να συνομιλήσεις με τη νεκρή μητέρα σου μετά από μια δύσκολη μέρα στη δουλειά για να σε συμβουλέψει; Ένα ειδικά προσαρμοσμένο chatbot θα είναι ανά πάσα στιγμή εύκαιρο. Σου λείπει ο/η σύντροφός σου που έχασες πρόσφατα; Θα μπορείς να του κάνεις μια ψηφιακή αγκαλιά.
Πέρα από τη μακάβρια διάσταση του θέματος, οι απαντήσεις δεν είναι εύκολες και οι κίνδυνοι είναι ορατοί, όπως και τα πολλά ηθικά αλλά και νομικά διλήμματα που εγείρονται σχετικά με το πόσο ανθρώπινο ή ασφαλές είναι να επιδιώκουμε να διατηρούμε εικονικά όσους έχουν αποβιώσει. Ήδη τα deepfakes έχουν δείξει πόσο εύκολα μπορούν να παραπληροφορήσουν, να χειραγωγήσουν και να χρησιμοποιηθούν ως εργαλεία εξαπάτησης.
Τι άλλο μας περιμένει; Direct messages και real-time απαντήσεις από το υπερπέραν; Η ανακουφιστική υπενθύμιση πως όλες αυτές οι αναπαραστάσεις, όσο ρεαλιστικές και επιμελημένες και να είναι, δεν είναι παρά τεχνητές δεν αρκεί.
Η ζωή, όπως την ξέραμε, έχει τελειώσει. Η αντίληψή μας για τον χρόνο έχει ήδη υποστεί ισχυρό πλήγμα από τότε που αφήσαμε πίσω μας οριστικά την αναλογική εποχή. Το attention span μας, που είναι στα τάρταρα, μάς εκδικείται για τον κατακερματισμό που υπέστη η καθημερινότητα από τις οθόνες. Τα AI Companions (ψηφιακοί σύντροφοι) υπόσχονται πως θα καταπολεμήσουν τη μοναξιά και την έλλειψη συντροφικότητας. Έπεται η μακροβιότητα; Και μετά ο θάνατος; Το θέμα, ωστόσο, δεν είναι μόνο πόσο θα καταφέρουμε να παρατείνουμε το προσδόκιμο επιβίωσης ή αν θα βρεθούν νέες μέθοδοι για να ζούμε πιο νέοι για περισσότερα χρόνια. Ακόμα πιο επίφοβο μοιάζει το πώς θα μεταβληθούν πανανθρώπινες έννοιες όπως η θνητότητα, ο θάνατος, η ύλη, το γήρας και η ίδια η ύπαρξη.
Και τι γίνεται με τη μνήμη; Ακόμα κι αν επιτύχουμε κάποια στιγμή μια εικονική αθανασία για όλους, πού θα τελειώνει η αληθινή ανάμνηση και πού θα αρχίζει το ψέμα; Κι αν τα όρια γίνουν εντελώς δυσδιάκριτα; Ακόμα δεν είμαστε καν σε θέση να προσδιορίσουμε τις πιθανές επιπτώσεις της μακροχρόνιας χρήσης VR στην ψυχολογία και την αντίληψη της πραγματικότητας.
Δεν είμαστε παρά μόνο στην αρχή. Μέχρι ποιο σημείο άραγε η τεχνολογία πρόκειται να μετασχηματίσει τη σχέση μας με τον θάνατο; Θα πάψει να μας προκαλεί τρόμο το μηδέν; Θα προσφέρει παρηγοριά η τεχνολογία ή μήπως θα βάλει σε κίνδυνο τη λεπτή εκείνη γραμμή που μας χωρίζει από το επέκεινα και που νοηματοδοτεί τη ζωή;
Θα έγραφε ξανά ο Χάιντεγκερ το «Είναι και Χρόνος» αν ζούσε σήμερα; Θα φοβόταν μήπως η Τεχνητή Νοημοσύνη αμφισβητήσει τις φιλοσοφικές του θεωρήσεις; Και ο Σαρτρ, μήπως θα ένιωθε τα θεμέλια του υπαρξισμού του να τρίζουν; Ίσως ένα ψηφιακό άβατάρ τους να μπορούσε να μας απαντήσει.
Προς το παρόν, παρηγορούμαστε με τη σκέψη πως, όποια κι αν θα είναι η πρόοδος των επόμενων μοντέλων AI και όσα δεδομένα κι αν συλλέξουν από το αποτύπωμα που αφήνουν πίσω τους οι άνθρωποι, το σίγουρο είναι πως δεν θα καταφέρουν ποτέ να φέρουν πίσω όλους εκείνους τους σπάνιους τρόπους, τα βλέμματα, τις χειρονομίες, τις κινήσεις και τις εκφράσεις που δεν επαναλαμβάνονται πότε, όλες εκείνες τις μικρολεπτομέρειες που συνιστούν τη μοναδικότητα ενός ανθρώπου και χάνονται ανεπιστρεπτί.
