«ΟΡΙΣΜΕΝΕΣ ΦΟΡΕΣ ΑΝΑΡΩΤΙΕΜΑΙ πώς γίνεται να μισούν τόσο πολύ. Πώς γίνεται να είναι τόσο σίγουροι. Γιατί όσοι μισούν είναι απαραίτητο να νιώθουν σιγουριά. Αλλιώς, δεν θα ήταν σε θέση να μιλούν, να πληγώνουν, να δολοφονούν κατ’ αυτόν τον τρόπο. Αλλιώς δεν θα μπορούσαν να υποτιμούν, να ταπεινώνουν, να επιτίθενται. Είναι υποχρεωμένοι να νιώθουν σίγουροι. Να μην έχουν αμφιβολίες. Δεν μπορείς να μισήσεις, αν αμφιβάλλεις για το μίσος σου. Αν αμφιβάλλεις, δεν μπορείς να βγεις εκτός εαυτού. Χρειάζεται απόλυτη σιγουριά για να μισήσεις».*
Παρατηρώ εδώ και πολλές ημέρες τον τρόπο με τον οποίο «διαβάζουν» χιλιάδες άνθρωποι στη χώρα μας όσα άγρια συμβαίνουν στη Μέση Ανατολή, αρχικά, και για πολλούς μήνες, στο Ισραήλ και στη Γάζα, πρόσφατα στον πόλεμο του πρώτου με το Ιράν. Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης βλέπω τις αντιδράσεις πολλών χρηστών, που ο αριθμός τους μας επιτρέπει να βγάλουμε με ασφάλεια συμπεράσματα ότι εκφράζουν ένα σεβαστό ποσοτικά κομμάτι της ελληνικής κοινωνίας, για τα δύο κορυφαία αυτά και πιο δραματικά γεγονότα της εποχής μας. Πόλεμοι, χιλιάδες χαμένες ζωές, οικονομικά συμφέροντα, μαζικές καταστροφές, σύγχρονες μεγάλες τραγωδίες, απειλές για το χειρότερο.
Πολλοί νιώθουν την ανάγκη να πάρουν θέση και αυτό συνήθως το κάνουν με απόλυτη βεβαιότητα, ακόμα και αν τα στοιχεία και τα δεδομένα που υπάρχουν είναι τόσο ελλειμματικά που δεν μας επιτρέπουν καμιά βεβαιότητα.
Πρόκειται για κορυφαία γεγονότα για τα οποία πολλοί νιώθουν την ανάγκη να πάρουν θέση και αυτό συνήθως το κάνουν με απόλυτη βεβαιότητα, ακόμα και αν τα στοιχεία και τα δεδομένα που υπάρχουν είναι τόσο ελλειμματικά που δεν μας επιτρέπουν καμιά βεβαιότητα· ακόμα και όταν αποδεικνύεται συχνά ότι η προπαγάνδα, η οποία προέρχεται από πολλές πλευρές, δείχνει πως πολλές πληροφορίες που δεχόμαστε αποτελούν απλά προϊόντα σκόπιμης παραπληροφόρησης· ακόμα και όταν είναι γνωστό σε όλους πως οι πόλεμοι αποτελούν κατεξοχήν ιδανικά πεδία διακίνησης ψεύτικων και παραπλανητικών ειδήσεων. Οι βεβαιότητες χιλιάδων ανθρώπων δεν κλονίζονται, παραμένουν με μια αξιοζήλευτη σιγουριά.
Κάποιοι αναρτούν τρομακτικά βίντεο από βομβαρδισμούς Ιρανών στο Τελ Αβιβ, στη Χάιφα ή σε κάποια άλλη πόλη του Ισραήλ. Τα βίντεο δείχνουν λάμψεις, πυραύλους και εκρήξεις οι οποίες σημειώνονται σε κατοικημένες περιοχές, ενώ τρομαγμένοι άνθρωποι τρέχουν για να σωθούν. Δεν γνωρίζω αν τα βίντεο είναι πραγματικά, αν είναι προϊόντα τεχνητής νοημοσύνης ή προέρχονται από κάποια άλλη γεωγραφική περιοχή του πλανήτη ή, ακόμα, αν έχουν καταγραφεί κάποια χρόνια πριν. Δεν μπορώ να είμαι βέβαιος αν οι εικόνες που βλέπουμε αποτυπώνουν ένα μικρό έστω κομμάτι όσων συμβαίνουν στον πόλεμο Ισραήλ-Ιράν. Δεν το γνωρίζουν ούτε εκείνοι που τα αναδημοσιεύουν απ’ όπου τα βρήκαν. Όμως για τους περισσότερους αυτό δεν έχει ιδιαίτερη σημασία. Το είδαν κάπου, εξυπηρετεί το προσωπικό τους αφήγημα, το οποίο συνήθως προσεγγίζεται με συναισθηματικούς όρους, όπου κυριαρχεί το μίσος, κι αυτό τους αρκεί.
Παρατηρώ πως σε ένα τέτοιο βίντεο οι αντιδράσεις άλλων χρηστών είναι συχνά ως και αποθεωτικές και αυτό καταγράφεται ή με σχόλια ή με τις αντιδράσεις που επιτρέπουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Επιδοκιμάζουν μια εικόνα, ανεξάρτητα από το αν είναι πραγματική ή όχι, που δείχνει καταστροφές και, το χειρότερο, προϊδεάζει για απώλειες ανθρώπινων ζωών. Πίσω από την επιδοκιμασία βρίσκεται η ενίσχυση της προσωπικής άποψης για τα γεγονότα και τους υπεύθυνους, η οποία φυσικά συνοδεύεται από αρκετές δόσεις μίσους. Του απαραίτητου, του αναγκαίου μίσος για τον λαό του Ισραήλ στην προκειμένη περίπτωση, ο οποίος ευθύνεται για όλα τα δεινά του κόσμου.
Ανάλογες αντιδράσεις υπάρχουν και στους απέναντι, σε αυτούς που θεωρούν πως ο σκοπός αγιάζει τα μέσα, πως μια ακροδεξιά κυβέρνηση έχει το απόλυτο δικαίωμα να ισοπεδώνει μια ολόκληρη περιοχή, να σκοτώνει χιλιάδες ανθρώπους, μεταξύ των οποίων και πολλά παιδιά, να εξαναγκάζει σε λιμοκτονία τους κατοίκους της, να μη τους δίνει μια ευκαιρία ή ελπίδα· είναι αυτοί που θεωρούν ότι πρέπει να επιβάλλεται το δίκιο του ισχυρού. Διαχειρίζονται τη δική τους αλήθεια –η οποία, επίσης, μπορεί να απέχει έτη φωτός από την πραγματικότητα– με μίσος που θα επιβεβαιώσει όσα πιστεύουν: όλοι οι μουσουλμάνοι ταυτίζονται με τη Χαμάς, είναι υπάνθρωποι, πρωτόγονοι, μισούν τη Δύση. Οι ερμηνείες τους είναι ισοπεδωτικές. Ούτε σε αυτή την περίπτωση έχει ιδιαίτερη σημασία η αλήθεια, το μίσος τούς καθοδηγεί στη διαμόρφωση σκέψεων και θέσεων, το μίσος που είναι ικανό να αιτιολογήσει ακόμα και τα πιο φρικαλέα εγκλήματα. Φυσικά, η άγνοια ή η ημιμάθεια χαρακτηρίζει και σε αυτούς, επιβεβαιώνοντας αυτό που η Αλέιντα Άσμαν έγραψε: «Πολύ προτού η γλώσσα κόψει και βάλει σε τάξη τον κόσμο, το ανθρώπινο πνεύμα φτιάχνει ένα σύστημα από κατηγορίες για να κατατάσσει τα πράγματα κατά βούληση». Το έχουμε, ως φαίνεται, ανάγκη…
*Carolin Emcke, Εναντίον του μίσους, μτφρ. Χρήστος Αστερίου, εκδόσεις Πόλις
