Το νεαρό παιδί που πήρε πολλά χρόνια πριν τον δρόμο της προσφυγιάς από ένα Ιράν στο οποίο ασφυκτιούσε και όπου προοριζόταν να γίνει «κρέας για τα κανόνια» είναι σήμερα καθηγητής Ανθρωπολογίας στο Πανεπιστήμιο της Στοκχόλμης και ιδρυτής του δικτύου Critical Border Studies, με πλούσιο συγγραφικό και ερευνητικό έργο. Δύο θαυμάσια βιβλία του, το «“Παράνομος” Ταξιδιώτης - Μια αυτοεθνογραφία των συνόρων» και το «Διαπεραστικό βλέμμα των ακτίνων Χ - ένα αρχείο βίας» (συλλογικό σε δική του επιμέλεια), κυκλοφορούν μεταφρασμένα από τις εκδόσεις Νησίδες. Με τις εξελίξεις στο Ιράν να παραμένουν καταιγιστικές, του ζήτησα τις δικές του εκτιμήσεις και ήταν μεγάλη η χαρά του να μιλήσει σε ένα μέσο από την Ελλάδα, καθώς μάλιστα «βαφτίστηκε» και ο ίδιος Έλληνας στην προσπάθειά του να διαφύγει.
Καταδικάζει τους αμερικανο-ισραηλινούς βομβαρδισμούς που δεν πλήττουν μόνο στρατιωτικούς στόχους αλλά καταστρέφουν όλες τις υποδομές της χώρας, χωρίς καθόλου να χαρίζεται στο αυταρχικό, διεφθαρμένο θεοκρατικό καθεστώς το οποίο «έχει χάσει κάθε νομιμοποίηση» και το οποίο εύχεται να πέσει το γρηγορότερο. Πρόκειται για ένα καθεστώς που στην ουσία αντιπροσωπεύει μόνο ένα ευνοημένο 5-10% του πληθυσμού, αλλά που έχει ακόμα τρόπους να παραμένει γαντζωμένο στην εξουσία. Η ανατροπή του ωστόσο επαφίεται, λέει, στους ίδιους τους εξεγερμένους Ιρανούς και όχι στις ξένες δυνάμεις ή στη «μαριονέτα» τους, τον «πλεϊμπόι», εξόριστο γιο του Σάχη.
Οι άνθρωποι, πάντως, μέσα στο Ιράν που αντιτίθενται στο καθεστώς ναι μεν έχουν απαυδήσει από αυτό, δεν θεωρούν όμως ότι είναι λύση μια ξένη επέμβαση, φοβούνται αντιθέτως ότι θα επιφέρει περισσότερα δεινά και ακόμα μεγαλύτερη καταστολή.
Πιστεύει κιόλας ότι ο πόλεμος όχι μόνο δεν βοήθησε αλλά, αντιθέτως, λειτούργησε πυροσβεστικά απέναντι στη μεγαλύτερη μέχρι σήμερα λαϊκή εξέγερση στο Ιράν, μολονότι αντιλαμβάνεται ότι είναι τόση η απελπισία κάποιων συμπατριωτών του ώστε να εναποθέτουν τις ελπίδες τους ακόμα και σε αυτόν. Οι εικόνες των φιλομοναρχικών Ιρανών της διασποράς που πανηγυρίζουν για τις βόμβες δεν του είναι, λέει, καθόλου ευχάριστες, όπως αντίστοιχα οι εικόνες εκείνων των αριστερών που διαδηλώνουν υπέρ του καθεστώτος στο όνομα ενός ψευδεπίγραφου αντιιμπεριαλισμού και «δεν μπορούν ή δεν θέλουν να δουν» την αληθινή του φύση.
Παρά, ωστόσο, την απογοήτευσή του από τις εξελίξεις στο Ιράν, παραμένει αισιόδοξος γιατί πιστεύει στη θέληση και στον δυναμισμό της νέας γενιάς και επειδή το καθεστώς έχει πιο τόσο κλονιστεί ακόμα και στο εσωτερικό του, ώστε δύσκολα θα βγει αλώβητο και από αυτήν τη δοκιμασία.
— Να σας ρωτήσω καταρχάς πώς είναι οι συγγενείς σας πίσω στο Ιράν – μου είχατε πει ότι ανησυχούσατε. Πώς βλέπουν την αμερικανο-ισραηλινή επίθεση και πώς τη βλέπετε κι εσείς;
Είναι οπωσδήποτε για μια ζοφερή κατάσταση, ειδικά καθώς, όπως φαίνεται, πρόκειται για μια στρατιωτική επιχείρηση που θα τραβήξει σε μάκρος. Το Ισραήλ καταρχάς έχει καταστρώσει από καιρό ένα σχέδιο που δεν αφορά την αλλαγή του πολιτικού συστήματος αλλά την καταστροφή κάθε δυνατότητας του Ιράν να του επιτεθεί, την πλήρη αποδυνάμωσή του, αδιάφορο ποιος θα είναι στην εξουσία. Φανταστείτε, δε, ότι Αμερικανοί και Ισραηλινοί δεν χτυπούν μόνο στρατιωτικές εγκαταστάσεις αλλά επίσης υποδομές κάθε είδους, σταθμούς ενέργειας, πετρελαϊκές εγκαταστάσεις, λιμάνια, γέφυρες, δρόμους, ακόμα και σταθμούς της τροχαίας! Και σίγουρα ανησυχώ, καθώς οι συγγενείς μου είναι στο Ισφαχάν, μια ιστορική πόλη που έχει βομβαρδιστεί, όπου κανένας δεν νιώθει ασφαλής. Όχι μόνο εξαιτίας των χτυπημάτων αλλά και εξαιτίας των συνεπειών τους στην οικονομία, τις υπηρεσίες, τις υποδομές κ.λπ., βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα, ακόμα κι αν ο πόλεμος τελειώσει τώρα που μιλάμε. Μόνο η οικολογική καταστροφή από τους τόνους βομβών που έχουν ήδη πέσει και οι ζημιές που έχουν προκαλέσει είναι ανυπολόγιστη. Το γειτονικό Ιράκ, για παράδειγμα, ακόμα υποφέρει από τις συνέπειες των Πολέμων του Κόλπου. Δεδομένου, βέβαια, ότι η επικοινωνία με το Ιράν είναι πολύ δύσκολη, με τους δικούς μου ανθρώπους μιλώ ελάχιστα, καταφέρνουμε να μιλήσουμε πού και πού στο τηλέφωνο για 1’-2’ τη φορά και, ναι, τουλάχιστον είναι σώοι. Αλλά πόσο, αλήθεια, σώος μπορεί να νιώθει κάποιος όταν δεν έχει ηλεκτρικό ρεύμα ή ακόμα και τρεχούμενο νερό, όταν τα τρόφιμα αρχίζουν να σπανίζουν, τα χρήματα επίσης, όταν δεν μπορεί να εργαστεί, ούτε καν να επισκεφθεί έναν γιατρό αν χρειαστεί; Ούτε καν να καταφύγουν στην επαρχία, στην ιδιαίτερη πατρίδα μας, δεν μπορούν, καθώς δεν υπάρχουν ούτε καύσιμα.
— Είδαμε, πάντως, πολλούς Ιρανούς στο εξωτερικό να πανηγυρίζουν για τους βομβαρδισμούς.
Υπάρχει πράγματι μια μερίδα Ιρανών της διασποράς, κυρίως, που είναι φιλομοναρχικοί, που βγαίνουν στους δρόμους ανεμίζοντας σημαίες του Σάχη, των ΗΠΑ και του Ισραήλ και πιστεύουν πως οι βομβαρδισμοί θα οδηγήσουν την Ισλαμική Δημοκρατία στην κατάρρευση. Οι άνθρωποι, πάντως, μέσα στο Ιράν που αντιτίθενται στο καθεστώς ναι μεν έχουν απαυδήσει από αυτό, δεν θεωρούν όμως ότι είναι λύση μια ξένη επέμβαση, φοβούνται αντιθέτως ότι θα επιφέρει περισσότερα δεινά και ακόμα μεγαλύτερη καταστολή. Υπάρχουν βέβαια κι αυτοί που είναι τόσο απελπισμένοι μετά από 47 χρόνια καταπίεσης και στερήσεων από τα οποία δεν κατάφεραν να τους απαλλάξουν ούτε η τελευταία μεγάλη εξέγερση ούτε οι προηγούμενες, ώστε βλέπουν τον πόλεμο ως «αναγκαίο κακό» και μπορώ να τους καταλάβω, άσχετα με το γεγονός ότι διαφωνώ.
— Η εξέγερση που ξεκίνησε πέρσι τον Δεκέμβριο ήταν σίγουρα μια σοβαρή δοκιμασία για το καθεστώς της Τεχεράνης. Μάλιστα, τόσο ο Τραμπ όσο και ο Νετανιάχου προφασίστηκαν ότι η επίθεση στοχεύει στη στήριξη των εξεγερμένων.
Πράγματι, η πρόσφατη εξέγερση ήταν η πλέον μαζική ως τώρα. Στην εξέγερση του ’23, που πυροδοτήθηκε από τον θάνατο της Μάχσα Αμινί, συμμετείχαν κυρίως νέοι και άνθρωποι της μεσαίας τάξης, τώρα όμως συμμετείχε πλήθος κόσμου και από τα λαϊκά στρώματα, εργάτες, μικροεπαγγελματίες, συνδικαλιστικές ενώσεις κ.λπ., και εξαπλώθηκε σε όλη τη χώρα. Η επίθεση όμως αυτή την ανέκοψε απότομα. Κανείς πια δεν βγαίνει να διαδηλώσει, και πώς να το κάνει όταν βρέχει βόμβες και ρουκέτες. Ακόμα κι αν το τολμήσει, κινδυνεύει να τον εκτελέσουν εν ψυχρώ. Οι αρχές έχουν προειδοποιήσει ότι οποιοσδήποτε διαδηλώνει κατά της κυβέρνησης θα αντιμετωπίζεται ως συνεργάτης των εχθρών. Ο πόλεμος, επομένως, άσχετα με το τι προφασίζονται αιμοδιψείς τύποι σαν τον Τραμπ, τον Νετανιάχου και κάποιους οπαδούς του Σάχη, όχι μόνο δεν βοήθησε αλλά άμβλυνε την πίεση στους κυβερνώντες, που τώρα παρουσιάζονται ως υπερασπιστές του έθνους. Κάθε ελπίδα για μια δημοκρατική αλλαγή φαίνεται να έχει προς ώρας χαθεί. Ό,τι πάντως κι αν συμβεί, το αυταρχικό, δολοφονικό αυτό καθεστώς έχει πλέον σε μεγάλο βαθμό απονομιμοποιηθεί στη συνείδηση πολύ μεγάλου μέρους της ιρανικής κοινωνίας και αυτό έχει προκαλέσει αναταράξεις και στο εσωτερικό του. Ήδη εκδηλώνονται έντονες αντιπαραθέσεις εντός του, πολλοί μάλιστα από όσους κρατούνται στις ιρανικές φυλακές, που είναι από τις χειρότερες στον κόσμο, είναι πρώην στελέχη του. Μιλάμε ακόμα και για ανθρώπους που είχαν κύρος και ισχύ. Χάρη και σε αυτές τις εσωτερικές συγκρούσεις, έγιναν δυνατές κάποιες αλλαγές στο παρελθόν, κάτι που θα μπορούσε πιθανόν να είχε συμβεί και τώρα με τη συνδρομή και της λαϊκής πίεσης, αν δεν μεσολαβούσε ο πόλεμος.
«Ο πόλεμος, επομένως, άσχετα με το τι προφασίζονται αιμοδιψείς τύποι σαν τον Τραμπ, τον Νετανιάχου και κάποιους οπαδούς του Σάχη, όχι μόνο δεν βοήθησε αλλά άμβλυνε την πίεση στους κυβερνώντες, που τώρα παρουσιάζονται ως υπερασπιστές του έθνους».
— Οι αντικαθεστωτικές διαδηλώσεις λοιδορήθηκαν πάντως και από ένα μεγάλο κομμάτι της αριστεράς που, βλέποντας παλιότερα την ιρανική επανάσταση του ’79 ως ριζοσπαστική εξέλιξη παρά τον θεοκρατικό της χαρακτήρα, εξακολουθεί να θεωρεί το Ιράν βασικό πυλώνα του αντιαμερικανικού «άξονα της αντίστασης». Η στάση αυτή έχει ξενίσει και Ιρανούς πολιτικούς πρόσφυγες που δεν τους λες φιλομοναρχικούς.
Να πούμε καταρχάς ότι οι άνθρωποι που βρίσκονται σήμερα στην εξουσία δεν έχουν καμία σχέση με την ιρανική επανάσταση του 1979, ούτε καν με τα αντιιμπεριαλιστικά της κηρύγματα. Η πολιτική τους ατζέντα είναι πολύ διαφορετική πολλά χρόνια τώρα, άσχετα με την επίσημη διατύπωση. Είναι μεγάλο λάθος να βλέπει κανείς το σημερινό ιρανικό σύστημα εξουσίας ως αντιιμπεριαλιστική-αντιαποικιακή δύναμη γιατί είναι βαθιά διεφθαρμένο, υποκριτικό και αναξιόπιστο. Είναι επιπλέον ο βασικός «αιμοδότης» οργανώσεων όπως η Χαμάς, η Χεζμπολάχ και οι Χούθι αντάρτες, που καμία σχέση δεν έχουν με τη δημοκρατία και την ελευθερία. Αν, έπειτα, υποστηρίζουν τέτοιες οργανώσεις, δεν το κάνουν επειδή ενδιαφέρονται για την Παλαιστίνη, τον Λίβανο, την Υεμένη και τους λαούς εκεί, αλλά για να προωθήσουν τη δική τους ατζέντα, στο πλαίσιο του δικού τους γεωπολιτικού σχεδιασμού, πρωταρχικός στόχος του οποίου είναι η ισχυροποίηση και η διαιώνιση της εξουσίας τους. Και ναι, είναι πολύ απογοητευτικό το ότι ένα διόλου μικρό κομμάτι της ευρωπαϊκής αριστεράς δεν το βλέπει ή δεν θέλει να το δει αυτό. Η υπεράσπιση ενός καθεστώτος πρόθυμου να θυσιάσει δεκάδες εκατομμύρια πολίτες του προκειμένου να μην εγκαταλείψει την εξουσία και τα έσοδα από το πετρέλαιο, που κατασκεύασε μεν υπερηχητικούς πυραύλους αλλά δεν φρόντισε για πολεμικά καταφύγια, ούτε καν για προειδοποιητικές σειρήνες, απέχει πολύ από μια ειλικρινή αντιιμπεριαλιστική πολιτική.
— Πολλά ακούγονται για τον ρόλο-κλειδί που μπορεί να αποκτήσουν οι Κούρδοι του Ιράν, ανάλογα με το πού θα γείρουν. Η δική σας εκτίμηση; Καταρχάς ισχύει ότι είναι από τις πιο καταπιεσμένες μειονότητες στη χώρα;
Πρόκειται πράγματι για μία από τις μειονότητες που υφίστανται τις περισσότερες διακρίσεις και αυτό συμβαίνει από πολύ παλιά. Και μεταξύ των ίδιων των Κούρδων του Ιράν υπάρχουν όμως διχογνωμίες, γι’ αυτό και εμφανίζονται πολύ διστακτικοί στο να πάρουν τα όπλα κατά του καθεστώτος, παρά τις διαφορές τους με την Τεχεράνη. Οι Κούρδοι, ξέρετε, βοήθησαν αποφασιστικά τις ΗΠΑ τόσο στο Ιράκ κατά του Σαντάμ Χουσεΐν όσο και στον πόλεμο ενάντια στο Ισλαμικό Κράτος (ISIS) στη Συρία, όμως στη συνέχεια ένιωσαν ότι η Αμερική απλώς τους χρησιμοποίησε για να τους εγκαταλείψει όταν έπαψαν να της είναι αναγκαίοι. Αυτό είναι ένα φλέγον θέμα συζήτησης και στην κουρδική διανόηση και στις ηγεσίες τους. Στη μεγάλη τους πλειονότητα, πολύ δύσκολα θα πειστούν να ξαναπολεμήσουν για τις ΗΠΑ χωρίς κάποιο πολύ χειροπιαστό αντάλλαγμα, που είναι μάλλον απίθανο ότι η Ουάσιγκτον θέλει και μπορεί να δώσει. Προσωπικά, εύχομαι να παραμείνουν ψύχραιμοι, γιατί διαφορετικά όχι μόνο οι κουρδικές περιοχές αλλά ολόκληρο το Ιράν κινδυνεύει να βυθιστεί σε έναν μακρύ και αιματηρό εμφύλιο, ο οποίος δεν θα ωφελήσει κανέναν από τους αντιμαχόμενους.
— Πώς θα εκτιμούσατε την ιρανική πραγματικότητα από ανθρωπολογική σκοπιά;
Να πούμε καταρχάς ότι το Ιράν δεν είναι ένα ενιαίο έθνος αλλά αποτελείται από ένα μωσαϊκό εθνοτήτων. Εκτός από την κυρίαρχη περσική, που αποτελεί περίπου το 60% του πληθυσμού, υπάρχουν επίσης Κούρδοι, Άραβες, Αζέροι –ο Αγιατολάχ Χαμενεΐ είχε τέτοια καταγωγή–, Βαλούχοι, Τουρκμένιοι, Αρμένιοι και άλλοι, που δεν έχουν όλοι τις ίδιες σχέσεις με την κεντρική διοίκηση. Άλλες εθνότητες υφίστανται περισσότερες διακρίσεις, άλλες λιγότερες, άλλες είναι πιο ενταγμένες στο σύστημα εξουσίας και συμμετέχουν στην πολιτική και την οικονομική ελίτ, άλλες όχι. Το ίδιο ισχύει και για τις θρησκευτικές μειονότητες, σουνίτες μουσουλμάνους, ζωροάστρες, χριστιανούς και εβραίους. Βαλούχοι, Άραβες και σουνίτες είναι ανάμεσα στις πιο σκληρά καταπιεζόμενες μειονότητες, η αντιμετώπισή τους είναι σχεδόν ρατσιστική. Εγώ ο ίδιος προέρχομαι από τη μειονότητα των Μπαχτιάρι που ζει στο κεντρικό Ιράν και δεν έχει παρουσία σε γειτονικές χώρες – κάτι που θεωρείται «επιβαρυντικό στοιχείο». Έχουμε ως εκ τούτου σχετικά καλύτερη αντιμετώπιση, παρότι εξακολουθούν να μη μας αντιμετωπίζουν ισότιμα.
— Στην εισαγωγή του βιβλίου σας «“Παράνομος Ταξιδιώτης”» αναφέρετε ότι η μειονότητα των Μπαχτιάρι αλλά και η ίδια η οικογένειά σας είχε υποστεί διώξεις ήδη από τα χρόνια που το Ιράν ήταν μοναρχία.
Ναι, αρκετά μέλη και της δικής μου οικογένειας, που τότε ζούσαν στην ιδιαίτερη πατρίδα μας, την αγροτική Χανεμίρζα, είχαν τότε φυλακιστεί, ακόμα και εκτελεστεί. Οι αξιωματούχοι των Σάχηδων είχαν επίσης προβεί σε κατασχέσεις γης. Η Ισλαμική Δημοκρατία, που ανέτρεψε τους Παχλεβί, έφερε αρχικά περισσότερη κοινωνική δικαιοσύνη στην επαρχία. Καθώς όμως μας θεωρούσαν υπανάπτυκτους, έστελναν ιεραποστόλους να μας διδάξουν το «σωστό» Ισλάμ. Οι γονείς μου είχαν ήδη τότε μετακομίσει αρχικά στην Τεχεράνη και έπειτα στο Ισφαχάν, όπου μεγάλωσα κι εγώ, αλλά το 1980 ο πατέρας μου κατηγορήθηκε ως αντεπαναστάτης, φυλακίστηκε και εξορίστηκε για πολύ καιρό – τουλάχιστον γλίτωσε την εκτέλεση.
— Γράφετε ότι και ο ίδιος νιώθατε από μικρό παιδί «ξένο σώμα».
Από τα μαθητικά μου χρόνια ακόμα, ούτε θρησκευόμενος ήμουν ούτε συμμετείχα στις διάφορες εκδηλώσεις υπέρ της επανάστασης. Με αντιμετώπιζαν ως «μαύρο πρόβατο», αλλά και ο ίδιος ασφυκτιούσα σε αυτό το περιβάλλον. Μάλιστα, όταν ξέσπασε ο φονικός πόλεμος Ιράν - Ιράκ και μου ήρθε το χαρτί της επιστράτευσης, με την ενθάρρυνση της μητέρας μου αποφάσισα να εγκαταλείψω τη χώρα.
— Και φτάσατε με τα πολλά στη Σουηδία, χρησιμοποιώντας, μάλιστα, ένα πλαστό ελληνικό διαβατήριο.
Ναι, μου το προμήθευσαν όταν κατάφερα πια να φτάσω από το Ιράν στην Ινδία μέσω Αφγανιστάν. Ταξίδεψα έτσι από το Νέο Δελχί αεροπορικώς στη Στοκχόλμη με το όνομα Κώστας. Από τότε χρωστάω, όπως γράφω και στο βιβλίο, ένα «ευχαριστώ» στην Ελλάδα, γιατί χάρη σε εκείνο το διαβατήριο επιβίωσα! Η εμπειρία μου ως πρόσφυγα με σημάδεψε και ήταν το έναυσμα για να εντρυφήσω στο εξής στο πεδίο.
— Ένα πεδίο στο οποίο έχετε κάνει σημαντική ερευνητική δουλειά. Αλήθεια, πώς εξηγείται η αντοχή του καθεστώτος, παρά τις διακρίσεις που εφαρμόζει και τη διαρκώς αυξανόμενη πολεμική που δέχεται εντός και εκτός Ιράν;
Από τα 93 εκατ. κατοίκους του Ιράν, στο σύστημα εξουσίας συμμετέχουν με τον ένα ή τον άλλο τρόπο περί τα 5-10 εκατ., ένα ποσοστό που αρκεί ώστε για να στελεχώσει τη διοίκηση, τον στρατό και τα σώματα ασφαλείας. Πρόκειται για τους ευνοημένους του καθεστώτος, οι οποίοι συνδέονται περισσότερο ή λιγότερο άμεσα με την ιρανική επανάσταση του ’79 και ωφελούνται ποικιλοτρόπως από αυτό – έχουν σαφώς καλύτερη πρόσβαση στην ανώτερη εκπαίδευση, στην εργασία, στο Δημόσιο κ.λπ. και είναι, κατά συνέπεια, οι φανατικότεροι υποστηρικτές του. Η διάκριση αυτή μεταξύ των «δικών μας» και των «άλλων», της μεγάλης μάζας του λαού δηλαδή, υπήρχε ήδη από την ίδρυση της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Είναι ακριβώς οι άνθρωποι που βλέπεις να συμμετέχουν στις επετειακές παρελάσεις και τις φιλοκυβερνητικές διαδηλώσεις που ρουφιανεύουν και καταδιώκουν αντιφρονούντες, που στελεχώνουν τους Φρουρούς της Επανάστασης και την Αστυνομία Ηθών. Πριν από την επανάσταση του ’79 είχες στην κορυφή μόνο τον Σάχη και την οικογένειά του· όταν λοιπόν οι Παχλεβί ανατράπηκαν, κατέρρευσε και το σύστημα εξουσίας τους. Η διάδοχη κατάσταση δεν ήταν αντίστοιχα ο Αγιατολάχ Χομεϊνί, εκείνος ήταν μεν επικεφαλής, όντας ο ανώτατος θρησκευτικός ηγέτης, αλλά το σύστημα εξουσίας που διαμορφώθηκε ήταν και παραμένει πολυκεντρικό, καθώς στηρίζεται όχι σε μια αρχή αλλά σε αυτόν ακριβώς τον πολύπλοκο μηχανισμό που περιλαμβάνει τους ευνοημένους του καθεστώτος. Ακόμα λοιπόν κι αν πεθάνει ή σκοτωθεί ο ανώτατος ηγέτης, όπως συνέβη πρόσφατα με τον Χαμενεΐ, υπάρχει έτοιμη μια διάδοχη κατάσταση μαζί με τα στηρίγματά της, δεν μπορεί να γίνει δηλαδή ό,τι στο Ιράκ του Σαντάμ ή στη Λιβύη του Καντάφι.
— Αναφερθήκατε πριν στους εβραίους που εξακολουθούν να ζουν στο Ιράν, παρότι το καθεστώς έχει διακηρυγμένο στόχο την καταστροφή του Ισραήλ.
Ναι, οι Ιρανοί εβραίοι έχουν μακραίωνη παρουσία στη χώρα και παρότι πολλοί έφυγαν με την ιρανική επανάσταση, υπάρχει ακόμα μια κοινότητα που αριθμεί μερικές χιλιάδες. Η θρησκεία τους αναγνωρίζεται επίσημα, διατηρούν τις συναγωγές, τα νεκροταφεία και τα μνημεία τους – στη γειτονιά όπου μεγάλωσα, μάλιστα, στο Ισφαχάν υπήρχε έντονη εβραϊκή παρουσία. Το ισλαμικό καθεστώς, τώρα, ακόμα κι αν δεν τους συμπαθεί ακριβώς, τους διαχωρίζει από το εβραϊκό κράτος, τους επιτρέπει μάλιστα να έχουν αντιπροσώπους στο Κοινοβούλιο.
— Πώς βλέπετε, αλήθεια, τον νέο ανώτατο θρησκευτικό ηγέτη του Ιράν, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ;
Υπάρχει ένα μεγάλο μυστήριο γύρω από αυτόν, καθώς ποτέ δεν έχει εμφανιστεί, ούτε και μιλήσει δημόσια. Γιος του Χαμενεΐ, σκληροπυρηνικός, θρυλείται ότι πρόκειται για επιλογή των Φρουρών της Επανάστασης. Δεν ξέρω όμως τι θα μπορέσει να κάνει, δεν διαθέτει την επιρροή και το εκτόπισμα του πατέρα του. Έπειτα, το μέλλον του καθεστώτος είναι αβέβαιο κι ας φαντάζει προς ώρας ακόμα ανθεκτικό. Πολλά πράγματα έχουν άλλωστε αλλάξει από την έναρξη του πολέμου, και στο εσωτερικό της χώρας και στο εξωτερικό, και αυτές οι μεταβολές δεν τον ευνοούν. Είναι μάλιστα πολύ πιθανό η εκλογή του από τη λεγόμενη Συνέλευση των Ειδικών να τροφοδοτήσει ακόμα εντονότερες εντάσεις και διαμάχες ανάμεσα στα αντιμαχόμενα κλιμάκια εξουσίας. Μόνο, όμως, αν υπάρξει άμεσα ειρήνευση μπορεί να δρομολογηθούν θετικές εξελίξεις.
— Μέσα σε όλο αυτό το κλίμα, υπάρχει κάτι που να σας κάνει να αισιοδοξείτε;
Αν αισιοδοξώ για κάτι, είναι για το γεγονός ότι η ιρανική κοινωνία έχει πολύ μικρό μέσο όρο ηλικίας και ταυτόχρονα είναι πολύ δυναμική και ανοιχτόμυαλη στην πλειοψηφία της, υπάρχει επομένως ελπίδα να επικρατήσει ένα διαφορετικό πολιτικό κλίμα και να δούμε νέες κοινωνικές συμμαχίες να αναδύονται, είτε ανατρέποντας είτε αλλάζοντας ριζικά το κυρίαρχο αφήγημα. Αν πάντως αυτό ευοδωθεί, θα το έχει καταφέρει η ίδια η ιρανική κοινωνία και όχι η ιρανική διασπορά, ούτε οι ξένες επεμβάσεις και οι οπαδοί του γιου του Σάχη, ενός πλεϊμπόι που έπαιζε στα καζίνα του Λας Βέγκας τα χρήματα που έκλεψε ο πατέρας του από τον λαό και που τώρα τον εκμεταλλεύονται πολιτικά οι Αμερικανοί και οι Ισραηλινοί, παρότι ούτε αυτοί τον υπολογίζουν. Στο μόνο που ποντάρουν όλοι αυτοί είναι στην απόγνωση και την απουσία εναλλακτικής πρότασης. Εύχομαι να μη δικαιωθούν.
— Πόσο πιθανό είναι οι εξελίξεις στο Ιράν να προκαλέσουν νέα προσφυγικά κύματα;
Αν ξεσπάσει προσφυγική κρίση στο Ιράν, θα είναι πράγματι σοβαρή. Οι Ιρανοί είμαστε πολλές δεκάδες εκατομμύρια, η ιρανική διασπορά είναι ήδη πολύ μεγάλη, πολλοί άνθρωποι έχουν συγγενείς στο εξωτερικό, τους οποίους και θα αναζητήσουν. Φανταστείτε όλο αυτό τον κόσμο να προσπαθεί να φύγει με κάθε μέσο. Ήδη η Τουρκία αυστηροποιεί τους ελέγχους στα σύνορά της με το Ιράν, ενώ και στην Ευρώπη, ακόμα και εδώ στη Σουηδία, εκφράζονται ανησυχίες για το τι θα συμβεί σε μια τέτοια περίπτωση, που δεν είναι καθόλου απίθανη, καθώς θα είναι πολύ μεγαλύτερα τα προσφυγικά κύματα συγκριτικά με αυτά που προκάλεσε ο εμφύλιος στη Συρία. Και αυτό ενόσω η Ευρώπη έχει γίνει ακόμα πιο ξενοφοβική από ό,τι ήταν μια δεκαετία πριν.
