ΟΡΙΖΕΙ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΤΗΣ ως τη «φουτουρίστρια» του ΝΑΤΟ. Η 48χρονη Γαλλογερμανίδα Φλόρενς Γκάουμπ είναι επικεφαλής του Τμήματος Έρευνας στο Κολέγιο Άμυνας του ΝΑΤΟ στη Ρώμη. Ως πολιτική επιστήμονας η ειδίκευσή της είναι να μελετά τάσεις και σενάρια για να προβλέψει μελλοντικές κρίσεις. Είναι συγγραφέας του βιβλίου «The Future: A user’s guide» («Το μέλλον: Οδηγίες χρήσης») που θα κυκλοφορήσει στα αγγλικά τον επόμενο μήνα από τον εκδοτικό οίκο Hurst. Η συνέντευξη αυτή πραγματοποιήθηκε στα μέσα Φεβρουαρίου στο Παρίσι και ολοκληρώθηκε στις 2 Μαρτίου, δύο ημέρες μετά την έναρξη της αμερικανο-ισραηλινής επίθεσης στο Ιράν.
— Ειδικεύεστε στην πρόβλεψη κρίσεων. Την τωρινή την είχατε προβλέψει;
Αυτός ο πόλεμος προετοιμαζόταν τουλάχιστον από τις αρχές της δεκαετίας του 2000, όταν ανακαλύφθηκε για πρώτη φορά το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα. Όταν η αιτία μιας σύγκρουσης δεν έχει επιλυθεί και η εξοπλιστική δυνατότητα ενισχύει με τη βούληση για δράση, ο πόλεμος είναι πάντα θέμα χρόνου.
— Λέτε ότι η οικογενειακή σας ιστορία εξηγεί την επαγγελματική σας επιλογή.
Ο Γερμανός παππούς μου ήταν πιλότος της Λουφτβάφε. Ο Γάλλος παππούς μου ήταν μέλος της Αντίστασης κατά των Ναζί. Από μικρή ηλικία είχα συνειδητοποιήσει τι είναι ο πόλεμος και ότι οι δύο χώρες από τις οποίες κατάγομαι ήταν εχθροί. Με εντυπωσίασε το γεγονός ότι αυτό εξακολουθούσε να έχει τόσο μεγάλο βάρος τριάντα χρόνια αργότερα. Η καριέρα μου ξεκινά από εκεί: ήθελα να καταλάβω πώς μια κοινωνία αφομοιώνει έναν πόλεμο, πώς ανασυγκροτείται και, πάνω απ' όλα, τι μπορεί να γίνει για να μην ξανασυμβεί.
Ο Τραμπ είναι ένας ηγέτης που χρησιμοποιεί την έκπληξη ως μέθοδο. Η δύναμή του έγκειται στο ότι προσφέρει ένα όραμα για το μέλλον, ακόμα κι αν αυτό είναι εντελώς αντιφιλελεύθερο.
— Μπήκατε στο ΝΑΤΟ σε ηλικία μόλις 31 ετών.
Ναι, ήμουν πολύ νέα. Η θέση απαιτούσε δεκαετή εμπειρία, αλλά έψαχναν κάποιον που να μιλάει αγγλικά, γαλλικά και αραβικά, να έχει διδακτορικό και να γνωρίζει καλά τη Μέση Ανατολή. Δεν υπήρχαν πολλά τέτοια προφίλ.
— Δεν ταιριάζετε στο κλασικό προφίλ ενός εμπειρογνώμονα σε θέματα άμυνας. Αντλείτε έμπνευση από την επιστημονική φαντασία, έχετε δημοσιεύσει φουτουριστικά κόμικς και χρησιμοποιείτε συχνά το χιούμορ. Πώς νομίζετε ότι ταιριάζετε σε έναν οργανισμό όπως το ΝΑΤΟ;
Δεν είμαι ο κανόνας, ούτε στον τρόπο που σκέφτομαι ούτε στην εμφάνιση, αλλά αυτό δεν μου έχει δημιουργήσει προβλήματα. Το στρατιωτικό προσωπικό τείνει να είναι πολύ πρακτικό: αν μια ιδέα μπορεί να βοηθήσει στην επίλυση ενός προβλήματος, θα την ακούσουν. Στην Ε.Ε., όπου εργάστηκα για έξι χρόνια, υπήρχε μια πιο έντονη ιδεολογική συνιστώσα. Το ΝΑΤΟ είναι πιο ρεαλιστικό: ο στόχος του είναι η ασφάλεια. Αυτό μου δίνει μεγαλύτερη ελευθερία.
— Γιατί ορίζετε τον εαυτό σας με έναν τόσο ανορθόδοξο όρο όπως είναι αυτός της «φουτουρίστριας»;
Πολλοί άνθρωποι αντιπαθούν τον όρο, αλλά είναι ο απλούστερος τρόπος για να εξηγήσω τι κάνω. Η δουλειά μου είναι να σκέφτομαι τι είδους συγκρούσεις ή καταστροφές θα μπορούσαν να συμβούν στο εγγύς μέλλον. Μελετώ τις τάσεις, τα θολά μηνύματα και τις σχέσεις αιτίου-αποτελέσματος. Το ερώτημα είναι πάντα το ίδιο: τι πρέπει να κάνουμε σήμερα για να αποφύγουμε μια κατάσταση ή να γείρουμε τη ζυγαριά προς μια άλλη;
— Με ποιο χρονικό ορίζοντα εργάζεστε;
Στο ΝΑΤΟ υπάρχουν ομάδες που εργάζονται με ορίζοντα έξι μηνών και άλλες που κοιτάζουν 20 χρόνια μπροστά. Εγώ βρίσκομαι στη μέση: μεταξύ δύο και πέντε ετών. Συνδυάζω τη μέθοδο και τη διαίσθηση. Αναλύω μακροπρόθεσμες τάσεις, όπως η δημογραφική ή η κλιματική κρίση, παράλληλα με πιο ασταθείς, όπως η πολιτική. Πρέπει να αναλαμβάνεις το ρίσκο όταν προτείνεις πιθανότητες. Ένα πολύ επιφυλακτικό σενάριο δεν είναι ποτέ χρήσιμο: πρέπει πάντα να λαμβάνεις υπόψη τι μπορεί να πάει λάθος.
— Υποφέρει το εγώ σας όταν αποτυγχάνετε;
Ναι, για πολύ λίγο. Με τα χρόνια έχω μάθει να βγαίνω ραντεβού με τις ιδέες μου, όχι να τις παντρεύομαι. Πρέπει να έχεις ευέλικτη σχέση με τις υποθέσεις σου και να τις εγκαταλείπεις όταν δεν είναι πλέον χρήσιμες.
— Τα τελευταία χρόνια, ποια σημαντική κρίση δεν καταφέρατε να προβλέψετε;
Χωρίς αμφιβολία, αυτήν στη Γροιλανδία. Ήταν ένα τυφλό σημείο. Υπήρχαν ενδείξεις, αλλά δεν έδινα σημασία. Πρέπει να μάθουμε να το παραδεχόμαστε αυτό.
— Και την εισβολή στην Ουκρανία, την οποία πολλοί Ευρωπαίοι ειδικοί δεν πίστευαν ότι θα συμβεί;
Την είχα προβλέψει, όχι επειδή ήμουν ιδιαίτερα διορατική αλλά επειδή είχα καλές πηγές που την έβλεπαν καθαρά. Έφτασα στο γραφείο πεπεισμένη ότι ο πόλεμος θα ξεκινούσε εκείνη την ημέρα, ενώ οι ανώτεροί μου με θεωρούσαν υπερβολική. Γι' αυτό και δεν το θεωρώ επιτυχία. Αν βλέπεις κάτι και δεν καταφέρνεις να πείσεις αυτούς που πρέπει να σε ακούσουν, έχεις αποτύχει.
— Και τη γενοκτονία στη Γάζα;
Δεν με εξέπληξε το γεγονός ότι η σύγκρουση επανεμφανίστηκε. Ο πρώτος κανόνας είναι ότι μια σύγκρουση δεν εξαφανίζεται ποτέ: μετατοπίζεται, αλλάζει μορφή και επιστρέφει μέχρι να επιλυθεί. Αυτό που με εξέπληξε ήταν ο βαθμός βίας που άσκησε το Ισραήλ.
— Είναι πιο δύσκολο σήμερα να προβλέψουμε το μέλλον απ' ό,τι στο παρελθόν;
Δεν είμαι σίγουρη γι’ αυτό. Αυτό που έχει γίνει πιο δύσκολο είναι η λήψη αποφάσεων. Οι ηγέτες σήμερα έχουν στη διάθεσή τους έναν τεράστιο όγκο πληροφοριών, οι οποίες μεταβάλλονται με μεγάλη ταχύτητα και δεν είναι πάντα αξιόπιστες. Αυτό είναι ένα από τα μεγάλα προβλήματα της εποχής μας.
— Ποια είναι τα σημεία που σας ενδιαφέρουν σήμερα;
Η Αρκτική, το διάστημα, η θαλάσσια σφαίρα και όλα όσα σχετίζονται με την παραπληροφόρηση, τις κυβερνοεπιθέσεις και τα σαμποτάζ υποδομών. Η στρατιωτική ιστορία δείχνει ότι τείνουμε να προβλέπουμε σωστά τον τόπο των συγκρούσεων, αλλά σχεδόν πάντα κάνουμε λάθος για όλα τα άλλα: πότε θα ξεσπάσουν, πόσο θα διαρκέσουν και με ποια τεχνολογία θα διεξαχθούν. Πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι για κάθε έκπληξη.
— Είναι όλο και πιο εμφανής ο κίνδυνος ενός τρίτου παγκόσμιου πολέμου;
Ναι, αλλά όχι για τους λόγους που πιστεύει ο κόσμος. Δεν είναι ότι κάποιος θα πατήσει μια μέρα το κουμπί. Μπορεί να οδηγηθούμε σε μια σύγκρουση αυτού του είδους χωρίς να το θέλει κανείς: ένα ατύχημα, μια παρερμηνεία, μια λεκτική κλιμάκωση, αποφάσεις που λαμβάνονται υπό πίεση. Πολύ συχνά, ξεπερνιέται ένα όριο που κανείς δεν ήθελε να ξεπεράσει. Γι' αυτόν τον λόγο, η επένδυση στην άμυνα είναι εξίσου σημαντική με την επένδυση στη διπλωματία.
— Τι έχει αλλάξει από τότε που ο Τραμπ επέστρεψε στον Λευκό Οίκο;
Είναι ένας ηγέτης που χρησιμοποιεί την έκπληξη ως μέθοδο. Η δύναμή του έγκειται στο ότι προσφέρει ένα όραμα για το μέλλον, ακόμα κι αν αυτό είναι εντελώς αντιφιλελεύθερο. Τα ακροδεξιά κινήματα έχουν επιτυχία επειδή υπόσχονται μια ρήξη. Αντίθετα, τα παραδοσιακά κόμματα περιορίζονται στη διαχείριση του παρόντος. Τα πρώτα φαντάζονται ένα διαφορετικό μέλλον, ενώ τα δεύτερα υπόσχονται ότι όλα θα παραμείνουν όπως είναι τώρα – κάτι που σχεδόν κανείς δεν πιστεύει και δεν κινητοποιεί πλέον το κοινό. Δεν έχουν καταλάβει ότι το μέλλον είναι μια στρατηγική ιδέα.
Με στοιχεία από «El Pais»
