ΓΙΑ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΑΠΟ ΕΝΑΝ ΧΡΟΝΟ μετά την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο, η Ουκρανία διατηρούσε —τουλάχιστον δημόσια— την ελπίδα ότι θα μπορούσε να τον κερδίσει. Ο Τραμπ, που έχει επανειλημμένα δείξει τη συμπάθειά του προς τον Βλαντίμιρ Πούτιν, περιόρισε σε μεγάλο βαθμό την αμερικανική στρατιωτική βοήθεια προς το Κίεβο. Εξαπέλυε συχνά προσβολές κατά της ουκρανικής ηγεσίας, φτάνοντας ακόμα και στο σημείο να επιπλήξει προσωπικά τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι μέσα στο Οβάλ Γραφείο τον Φεβρουάριο του 2025. Παρ’ όλα αυτά, η Ουκρανία συμμετείχε συστηματικά στις ειρηνευτικές πρωτοβουλίες του Τραμπ, οι οποίες έτειναν να ευνοούν τη ρωσική εισβολή και τελικά δεν απέδωσαν. Ο Ζελένσκι δέχτηκε ακόμη και συμφωνίες για ορυκτούς πόρους που υποτίθεται ότι θα ωφελούσαν οικονομικά τις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ δεν δίστασε να επαινέσει δημόσια τον ίδιο τον Τραμπ. Παρά τις αυξανόμενες αμφιβολίες, η ουκρανική ηγεσία εκτιμούσε ότι η θετική ρητορική δεν θα έβλαπτε και ίσως απέφερε οφέλη.
Ωστόσο, το Κίεβο φαίνεται πλέον να έχει στραφεί αλλού. Αναζητά ενεργά νέους διπλωματικούς και στρατιωτικούς εταίρους – για παράδειγμα, μοιράζεται την εμπειρία του στον πόλεμο με drones με τη Σαουδική Αραβία, το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, ενώ προχωρά σε συμφωνίες παραγωγής οπλισμού με τη Γερμανία. Παράλληλα, έχει εξαπολύσει επιθέσεις με drones σε πετρελαϊκές εγκαταστάσεις κοντά στην Αγία Πετρούπολη, βαθιά εντός ρωσικού εδάφους, παρά τα «σήματα» που, σύμφωνα με τον Ζελένσκι, δέχθηκε από απροσδιόριστους «εταίρους» να αποφύγει τέτοιους στόχους.
Αν και κατά καιρούς ο Τραμπ έχει μιλήσει για αυστηρότερες κυρώσεις κατά της Ρωσίας –ενδεχομένως για να κατευνάσει φιλο-ουκρανικές τάσεις στο εσωτερικό των ΗΠΑ–, το τελευταίο διάστημα δεν έχει προχωρήσει σε τέτοιες κινήσεις.
Με διατυπώσεις που μέχρι πρόσφατα θα θεωρούνταν αδιανόητες, ο Ζελένσκι άφησε να εννοηθεί ότι δεν θεωρεί πλέον τις Ηνωμένες Πολιτείες αξιόπιστο σύμμαχο και, ακόμη πιο εντυπωσιακά, ότι η Ευρώπη θα πρέπει να αρχίσει να απομακρύνεται από τη διατλαντική σχέση.
Σε μια προσπάθεια να αποτραπεί περαιτέρω άνοδος των τιμών της ενέργειας εν μέσω του πολέμου ΗΠΑ και Ισραήλ με το Ιράν, η κυβέρνηση Τραμπ χαλάρωσε τις κυρώσεις κατά ρωσικών πετρελαϊκών εταιρειών και εμπόρων. Σε συνέντευξή του σε ιταλικό ραδιοφωνικό σταθμό την περασμένη εβδομάδα, ο Ζελένσκι επέκρινε την απόφαση αυτή: «Κατά τη γνώμη μου, η Ρωσία ξεγέλασε ξανά τους Αμερικανούς – ξεγέλασε τον πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών», δήλωσε. (Η χαλάρωση των κυρώσεων έληξε νωρίτερα μέσα στην εβδομάδα.) Για να γίνει σαφές το μήνυμα και εκτός Ιταλίας, ο Ζελένσκι αναδημοσίευσε την αγγλική μετάφραση των δηλώσεών του στο X.
Λίγο αργότερα υποστήριξε ότι αν οι Ηνωμένες Πολιτείες σκοπεύουν πράγματι να αποχωρήσουν από το ΝΑΤΟ, όπως έχει απειλήσει ο Τραμπ, οι ευρωπαϊκές δημοκρατίες θα πρέπει να δημιουργήσουν μια εντελώς νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας. Για να μπορέσει η Ευρώπη να αμυνθεί απέναντι στη Ρωσία χωρίς αμερικανική βοήθεια, δήλωσε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θα χρειαστεί και τις δυνατότητες χωρών εκτός αυτής, όπως η Νορβηγία, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Τουρκία και η ίδια η Ουκρανία. Με αυτόν τον τρόπο διαφοροποιήθηκε έντονα από άλλους Ευρωπαίους ηγέτες, οι οποίοι τους τελευταίους 15 μήνες επιμένουν να παρουσιάζουν τις Ηνωμένες Πολιτείες ως σταθερά προσηλωμένες στους συμμάχους τους. Στο πλαίσιο αυτό, ορισμένοι έχουν φτάσει σε υπερβολές, όπως ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε, που αποκάλεσε τον Τραμπ «Daddy» (ο ίδιος απέδωσε αργότερα τη φράση σε «γλωσσικό λάθος»). Κανείς δεν ήθελε να παραδεχθεί ότι η επιστροφή του Τραμπ έχει καταστήσει τις Ηνωμένες Πολιτείες παράγοντα ανησυχίας για την ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Η αλλαγή στάσης της Ουκρανίας οφείλεται σε έναν συνδυασμό παραγόντων. Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν μειώσει ακόμη και τον περιορισμένο οπλισμό που πωλούσαν στο Κίεβο, προκειμένου να διατηρήσουν αποθέματα για τον πόλεμο με το Ιράν. Αν και κατά καιρούς ο Τραμπ έχει μιλήσει για αυστηρότερες κυρώσεις κατά της Ρωσίας –ενδεχομένως για να κατευνάσει φιλοουκρανικές τάσεις στο εσωτερικό των ΗΠΑ–, το τελευταίο διάστημα δεν έχει προχωρήσει σε τέτοιες κινήσεις. Το πιο αποθαρρυντικό για τους Ουκρανούς είναι ότι η αμερικανική κυβέρνηση έχει πολλές φορές πιέσει για παραχώρηση εδαφών και πληθυσμών στο Ντονμπάς ως μέρος μιας ειρηνευτικής συμφωνίας.
Οι εξελίξεις αυτές φαίνεται να ώθησαν τον Ζελένσκι και άλλους αξιωματούχους να εκφραστούν πιο ανοιχτά για την προσέγγιση των Ηνωμένων Πολιτειών με τη Ρωσία και να προειδοποιήσουν τις ευρωπαϊκές χώρες για τους κινδύνους που διαβλέπουν.
Η αλλαγή αυτή στη δημόσια στάση τους συμπίπτει με σχετική βελτίωση της στρατιωτικής κατάστασης της Ουκρανίας σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος. Βασιζόμενες κυρίως στην εγχώρια παραγωγή drones και στη δική τους στρατιωτική οργάνωση, οι ουκρανικές δυνάμεις έχουν ανακτήσει την πρωτοβουλία σε αρκετά μέτωπα. Τους τελευταίους μήνες, σύμφωνα με αναφορές, προκαλούν περισσότερες απώλειες απ’ όσες μπορεί να αναπληρώσει η Ρωσία και έχουν καταλάβει περισσότερα εδάφη απ’ όσα έχασαν. Στην πρώτη γραμμή, έχουν ενισχύσει και επεκτείνει το λεγόμενο «τείχος drones», που περιορίζει τις κινήσεις των ρωσικών δυνάμεων. Νωρίτερα μέσα στην εβδομάδα, το Κίεβο ανακοίνωσε ότι κατέλαβε ρωσική θέση και αιχμαλώτισε στρατιώτες χωρίς να εκτεθεί κανένας Ουκρανός, χρησιμοποιώντας αποκλειστικά μη επανδρωμένα εναέρια και χερσαία μέσα. Παράλληλα, η Ουκρανία δείχνει μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση σε επιθέσεις με drones σε μεσαίας και μεγάλης εμβέλειας στόχους βαθιά στο εσωτερικό της Ρωσίας, όπως φάνηκε από την επίθεση κοντά στην Αγία Πετρούπολη. Ταυτόχρονα, συνεχίζει να περιορίζει τη δράση του ρωσικού ναυτικού στη Μαύρη Θάλασσα, καθιστώντας ευάλωτα ακόμη και πλοία σε καλά προστατευμένες βάσεις.
Τους τελευταίους 15 μήνες, Αμερικανοί αξιωματούχοι και πολλοί δυτικοί αναλυτές εστίαζαν στις αδυναμίες της Ουκρανίας. Ο Τραμπ είχε δηλώσει χαρακτηριστικά πέρυσι ότι οι Ουκρανοί «δεν έχουν χαρτιά να παίξουν». Ωστόσο, η ικανότητά τους να προσαρμόζονται ακόμη και χωρίς αμερικανική βοήθεια αποδείχθηκε εντυπωσιακή. Η Ουκρανία αποτελεί πλέον παγκόσμιο ηγέτη στην ανάπτυξη και παραγωγή drones και, σύμφωνα με εκτιμήσεις, σχεδιάζει να παράγει έως και 7 εκατομμύρια μη επανδρωμένα εναέρια οχήματα το 2026.
Οι Ουκρανοί θα προτιμούσαν σαφώς να έχουν τις Ηνωμένες Πολιτείες στο πλευρό τους παρά απέναντί τους. Από το 2022 έως το 2024, η Ουάσιγκτον τούς παρείχε περισσότερη στρατιωτική βοήθεια από οποιονδήποτε άλλο σύμμαχο – βοήθεια που, παρά τις καθυστερήσεις και τους περιορισμούς, αποδείχθηκε κρίσιμη για την επιβίωση της χώρας στα πρώτα χρόνια του πολέμου. Ωστόσο, στην Ουκρανία δεν επικρατεί πλέον η πεποίθηση ότι η απώλεια της αμερικανικής στήριξης θα οδηγήσει αναπόφευκτα σε ήττα. Η χώρα θεωρεί ότι έχει καταφέρει να διατηρήσει την πολεμική της προσπάθεια αξιοποιώντας ίδιους πόρους και ευρωπαϊκή υποστήριξη, ακόμη και καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες απομακρύνονται. Το να πάψει να θεωρεί τις ΗΠΑ φίλο ίσως κάποτε να σήμαινε καταστροφή για την Ουκρανία. Πλέον, όχι απαραίτητα.
