Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΙΣΒΟΛΗ στην Ουκρανία είναι καταδικαστέα – η εισβολή ήταν και είναι παράνομη. Τελεία. Ωστόσο, ο ισχυρισμός της Δύσης ότι η εισβολή ήταν «απρόκλητη» πάσχει: οι πολιτικές της απέναντι στη Μόσχα συνέβαλαν επίσης στην κρίση.
Δύο μήνες πριν από την κρίσιμη σύνοδο του ΝΑΤΟ τον Απρίλιο του 2008, ο τότε πρέσβης των ΗΠΑ στη Ρωσία, Γουίλιαμ Μπερνς, έστειλε ένα μέιλ στην υπουργό Εξωτερικών, Κοντολίζα Ράις, στο οποίο, μεταξύ άλλων, έγραφε: «Η ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ είναι η πιο σημαντική κόκκινη γραμμή για τη ρωσική ελίτ (όχι μόνο για τον Πούτιν) […] Η σημερινή Ρωσία θα απαντήσει. Οι ρωσοουκρανικές σχέσεις θα παγώσουν [...] Αυτό θα δημιουργήσει γόνιμο έδαφος για ρωσική παρέμβαση στην Κριμαία και την ανατολική Ουκρανία». Άριστος γνώστης της ρωσικής πραγματικότητας, ο Μπερνς επιβεβαίωνε ότι ο Πούτιν εννοούσε όσα είχε πει έναν χρόνο νωρίτερα στη Διάσκεψη του Μονάχου και προέβλεπε ζοφερό μέλλον για την περιοχή.
Η ψυχρή πραγματικότητα και μεγάλη τραγωδία είναι ότι η Ουκρανία βρέθηκε στη μέση μεγάλης γεωπολιτικής αντιπαλότητας· και πικρή η εκτίμηση είναι ότι αυτή η τραγωδία πιθανόν θα είχε αποφευχθεί, αν είχαν εισακουστεί οι προειδοποιήσεις σοφών ανθρώπων μια γενιά νωρίτερα.
Δεν ήταν ο μόνος. Πολλοί διακεκριμένοι διανοητές, διεθνολόγοι και υψηλόβαθμα στελέχη της διοίκησης, περιλαμβανομένου του σπουδαίου Τζορτζ Κέναν, όλη την προηγούμενη δεκαετία είχαν διατυπώσει έντονες επιφυλάξεις για την προς ανατολάς διεύρυνση του ΝΑΤΟ. Ο συνιδρυτής του συντηρητικού περιοδικού «The National Interest» και ψυχροπολεμικός ιέραξ, Όουεν Χάρις, υποστήριξε έγκαιρα: «Η επέκταση του ΝΑΤΟ παραβιάζει τη σοφή αρχή που διατυπώθηκε από τον Ουίνστον Τσόρτσιλ: “Στη νίκη, μεγαλοψυχία”. Ο Τσόρτσιλ δεν ήταν μαλθακός, αλλά αναγνώρισε τη βλακεία τού να τρίβεις το πρόσωπο ενός ηττημένου εχθρού στο χώμα».
Η ένταξη καταρχάς αποφεύχθηκε, αλλά το δεσπόζον zeitgeist δεν ευνοούσε συνετές απόψεις. Οι ΗΠΑ βρίσκονταν στο απόγειο της μονοπολικής αλαζονείας τους, που αποτελούσε γόνιμο έδαφος για να γιγαντωθεί ο διεθνοπολιτικός εξτρεμισμός των νεοσυντηρητικών στην Ουάσιγκτον.
Η «παροχή προστασίας» μέσω του ΝΑΤΟ σημαίνει ότι η Ρωσία αξιολογείται ως μόνιμη απειλή. Αν το ΝΑΤΟ έβλεπε τη Ρωσία ως απειλή, η Ρωσία παρομοίως έβλεπε την επέκτασή του στα δυτικά της επίσης ως απειλή. Ποιος αποφασίζει για το ποιος έχει δίκιο στην αξιολόγηση των απειλών; Ασφαλώς ουδείς εμπλεκόμενος, και πάντως όχι βυζαντινισμοί περί εκατέρωθεν ιμπεριαλιστικού εθνικού DNA αραδιασμένοι σε σεντόνια με τα ιστορικοπολιτιστικά πεπραγμένα της τελευταίας χιλιετίας. Η αναγνώριση ότι οι δύο αυτές αμοιβαίες «απειλές» βρίσκονται στη ρίζα της σύγκρουσης στην Ουκρανία αποτελεί ελάχιστη προϋπόθεση για τη σφυρηλάτηση μιας στέρεας αρχιτεκτονικής ασφαλείας στην Ευρώπη.
Όλα αυτά επισκιάστηκαν από τον πόλεμο, πολεμοχαρείς κραυγές, κατηγορίες για ύποπτα κίνητρα και ξέχειλη οργή που ακύρωναν τη δυνατότητα παραγωγικού διαλόγου. Ο πρώην αρχηγός των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων, Μαρκ Μίλεϊ, είπε σε ανύποπτο χρόνο ότι είναι ανέφικτη η ανάκτηση των χαμένων εδαφών, αλλά η γνώμη του καταχωνιάστηκε ταχύτατα στα αζήτητα. Κανένας δεν ήθελε να ακούσει κακές ειδήσεις και απόψεις. Το αυτονόητο «εξηγώ δεν σημαίνει δικαιολογώ» έπαψε να είναι αυτονόητο.
Ωστόσο, μετά την παταγώδη αποτυχία της θερινής αντεπίθεσης των Ουκρανών το 2023, οι ορθολογικές φωνές άρχισαν να παίρνουν τα πάνω τους, καθώς γινόταν ολοφάνερο μέρα με τη μέρα ότι η πιθανότητα ανάκτησης των χαμένων εδαφών ήταν μηδαμινή και η απώλεια νέων μη αμελητέα. Η αλλαγή της στάσης των ΗΠΑ μετά την εκλογή του Ντόναλντ Τραμπ επιτάχυνε αυτή την απτή τάση, δεν την προκάλεσε. Φυσικά, δεν λείπουν παραδείγματα διανοητικής αδράνειας, λόγου χάριν η Αν Άπλμπαουμ που, παρά την πάγια θέση των Ουκρανών για ειρήνη, έως πολύ πρόσφατα υποστήριζε ως ρεαλιστικό στόχο τη συντριπτική ήττα των Ρώσων.
Η ψυχρή πραγματικότητα και μεγάλη τραγωδία είναι ότι η Ουκρανία βρέθηκε στη μέση μεγάλης γεωπολιτικής αντιπαλότητας. Ουκρανοί πέθαναν και ακρωτηριάστηκαν, Ουκρανοί ξεριζώθηκαν και υπέφεραν. Η ρημαγμένη και καθημαγμένη χώρα τους έχασε πρόσθετα εδάφη. Τώρα, που διαφαίνεται το τέλος του πολέμου, είναι τραγική ειρωνεία ότι έχει εξαχνωθεί η προοπτική ένταξης της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ, οι δε περιβόητες εγγυήσεις ασφαλείας παραμένουν νεφελώδεις· και πικρή η εκτίμηση ότι αυτή η ανθρώπινη τραγωδία πιθανόν θα είχε αποφευχθεί, αν είχαν εισακουστεί οι προειδοποιήσεις σοφών ανθρώπων μια γενιά νωρίτερα.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LIFO.
