ΕΝΟΣ ΚΑΚΟΥ ΜΥΡΙΑ ΕΠΟΝΤΑΙ. Τα παρατηρούμε καθημερινά, με αποστροφή αλλά και ενδιαφέρον, τουλάχιστον όσοι, προς το παρόν, είμαστε ασφαλείς στα σπίτια μας. Άλλα το κακό απλώνεται, ο πόλεμος, η αποσταθεροποίηση και η καταστροφή ασκούν μια έλξη, παρασύροντας παράγοντες, λειτουργίες, περιοχές ολόκληρες στη λογική τους. Ο συνδετικός ιστός είναι οικονομικός και τεχνολογικός.
Το μακρινό ’22 είχα βρεθεί σε μια συνάντηση με Αμερικανούς στρατιωτικούς νομικούς συμβούλους, οι οποίοι συνέβαλαν στην τότε προσπάθεια νομικής διερεύνησης και καταδίκης της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία αλλά και του τρόπου διεξαγωγής του πολέμου. Προς στιγμήν, η ατμόσφαιρα έγινε λίγο άβολη. Οι Ρώσοι χτυπούσαν –και συνεχίζουν να χτυπούν– μια σειρά από οικονομικούς και ενεργειακούς στόχους. Παράνομα πλήγματα κατά αμάχων, εγκλήματα πολέμου είναι το αντικείμενο του εντάλματος συλλήψεως δύο Ρώσων στρατηγών που εξέδωσε το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο. Βέβαια, αυτή είναι μια πρακτική την οποία οι ΗΠΑ, και πολύ περισσότερο το Ισραήλ, επίσης ακολουθούν.
Πάντως, τα τελευταία χρόνια συμβαίνουν δύο τινά: η συγκέντρωση της τεχνολογικής ισχύος σε λίγες εταιρείες και η σταδιακή στρατιωτικοποίηση όλων των σχετικών εταιρειών.
Το αμερικανικό στρατιωτικό δόγμα τα αποκαλεί «αντικείμενα που συντηρούν την πολεμική προσπάθεια» (war-sustaining objects). Οι συμπαθείς συνάδελφοι έκαναν διάκριση μεταξύ των εκτεταμένων καταστροφών της ρωσικής επίθεσης και της πιο συγκεκριμένης στόχευσης πετρελαϊκών αποθεμάτων του ISIS, τα οποία, είπαν, ήταν πιο στενά συνδεδεμένα με τις στρατιωτικές λειτουργίες της τρομοκρατικής αυτής οντότητας. (Για το Ισραήλ δεν μιλήσαμε.)
Αυτά το ’22. Από τότε τα πράγματα ξέφυγαν. Ο ολοκληρωτικός πόλεμος κατά της Γάζας και του νότιου Λιβάνου διέλυσε νομικίστικες διακρίσεις. Σπαρτά και καλλιέργειες, αλιευτικές εγκαταστάσεις, εμπορικά κέντρα, τράπεζες και οικονομικές υπηρεσίες μπήκαν στο στόχαστρο και καταστράφηκαν. Πέρα από πιθανό γενοκτονικό δόλο, η στρατηγική ήταν σαφής και δεδηλωμένη: η ολοκληρωτική καταστροφή του αντιπάλου. Η λογική την οποία προσπαθεί να περιορίσει και να συγκρατήσει το Διεθνές Δίκαιο, το ότι για να ηττηθεί ο αντίπαλος πρέπει να πληγεί όχι μόνο στρατιωτικά αλλά και οικονομικά και πολιτικά, ξέφυγε.
Ο πόλεμος κατά του Ιράν, λοιπόν, ο οποίος υπηρετεί στόχους τόσο υπαρξιακούς και απόλυτους όσο και αόριστους, τουλάχιστον όσον αφορά τις ΗΠΑ, ακολουθεί μια παρόμοια ολοκληρωτική λογική. Πετρέλαιο και φυσικό αέριο, εμπόριο και ναυτιλία βρίσκονται στο κέντρο της επιχειρησιακής λογικής και των δύο πλευρών. Η λογική των Ισραηλινών υπηρετεί την ολοκληρωτική καταστροφή τους καθεστώτος και όλων των πολιτικών και οικονομικών ερεισμάτων του. Το Ιράν μπαίνει στη λογική να δράσει έτσι ώστε οι Αμερικανοί και οι σύμμαχοί τους να έχουν όσο το δυνατό μεγαλύτερο οικονομικό και πολιτικό κόστος στην περιοχή.
Έχουμε όμως και μία ακόμη πρωτοτυπία: από τις πρώτες μέρες του πολέμου το Ιράν έπληξε ένα κέντρο δεδομένων (data center) της Amazon στα Εμιράτα. Το πλήγμα αυτό προσδίδει μια τεχνολογική πλευρά στην οικονομική σύμμειξη ειρήνης και πολέμου. Κατά τη γνώμη μου, είναι χαρακτηριστικό του σημείου στο οποίο βρισκόμαστε ‒ στο χείλος μιας μαύρης τρύπας που μπορεί να καταπιεί τα πάντα, όπως κάνει ένας πόλεμος.
Το κέντρα αυτά, όπως είναι γνωστό, αποτελούν τα σύγχρονα εργοστάσια της τεχνητής νοημοσύνης. Παράγουν την ενέργεια –με το γνωστό, τεράστιο, περιβαλλοντικό κόστος– για να τρέχουν οι αλγόριθμοι που, με τη σειρά τους, τρέχουν το ολοένα αυξανόμενο πλήθος εφαρμογών που κατακλύζουν την προσωπική μας ζωή αλλά και την εμπορική, οικονομική, δημόσια και στρατιωτική σφαίρα.
Όσον αφορά την τελευταία, τα κέντρα της Amazon (Amazon Web Service-AWS) τρέχουν τα γλωσσικά μοντέλα (Large Language Models-LLMs) της Anthropic (συγκεκριμένα τον Claude), τα οποία αποτελούν τον εγκέφαλο του λογισμικού της Palantir, το οποίο, με τη σειρά του, είναι πλέον η επιχειρησιακή πλατφόρμα του αμερικανικού και ισραηλινού στρατού, το λεγόμενο Maven. Η πλατφόρμα αυτή, που χρησιμοποιούν πάνω από 20.000 στρατιωτικοί σε διάφορα επίπεδα της ιεραρχίας, καλύπτει ολόκληρο τον κύκλο στόχευσης (targeting cycle).
Όμως τα κέντρα αυτά τρέχουν και πολλά άλλα. Τα αποτελέσματα του πλήγματος που έγιναν γνωστά ήταν η διακοπή λειτουργίας τραπεζικών εφαρμογών και των παραγγελιών φαγητού. Μπορεί να υπήρχαν και στρατιωτικές συνέπειες που δεν δημοσιοποιήθηκαν, μπορεί και όχι. Είναι δύσκολο να γνωρίζουμε ποιες λειτουργίες υποστηρίζει κάθε κέντρο σε αυτή την τεχνολογική και οικονομική αλυσίδα. Πάντως, τα τελευταία χρόνια συμβαίνουν δύο τινά: η συγκέντρωση της τεχνολογικής ισχύος σε λίγες εταιρείες και η σταδιακή στρατιωτικοποίηση όλων των σχετικών εταιρειών. Amazon, Google, Microsoft, Anthropic και OpenAI ελέγχουν όλο και ευρύτερες πτυχές του κόσμου μας και συναντούν την Palantir στη υπηρεσία του πολέμου.
Το Διεθνές Δίκαιο προσπαθεί να τραβήξει μια γραμμή και να διαχωρίσει την ειρήνη από τον πόλεμο, τους αμάχους, τις δομές κοινή ωφελείας και τις κοινωνικο-οικονομικές λειτουργίες από τις στρατιωτικές και πολεμικές. Οι στρατιωτικοί στόχοι, σύμφωνα με τις Συνθήκες της Γενεύης, είναι μόνο αυτοί «οι οποίοι από τη φύση τους, τοποθεσία, σκοπό ή χρήση συμβάλλουν αποτελεσματικά στη στρατιωτική δράση και των οποίων η ολική ή μερική καταστροφή, κατάληψη ή εξουδετέρωση, στις περιστάσεις που επικρατούν κατά τον χρόνο, προσφέρει ένα συγκεκριμένο στρατιωτικό πλεονέκτημα».
Τα λεγόμενα αντικείμενα διττής χρήσης (dual-use objects) δεν είναι καινούργιο πρόβλημα. Κτίρια, λιμάνια, ηλεκτρισμός και πετρέλαιο μπορεί να χαρακτηριστούν διττής χρήσης και η λογική των «αντικειμένων που συντηρούν την πολεμική προσπάθεια» έχει σκοπό να επεκτείνει την έννοια αυτή και δικαιολογήσει στρατηγικά και νομικά μια ευρύτερη καταστροφή. Δεν βρισκόμαστε, όμως, πια ούτε στο 2015, όταν η φιλελεύθερη αυτοκρατορία ανέτρεχε στη διακριτική της ευχέρεια για την καταστροφή του βάρβαρου ISIS, ούτε καν στο ’22, όταν η ρωσική εισβολή συσπείρωνε, έστω με κάποια υποκρισία, το διεθνές σύστημα, το πάλαι πότε αποκαλούμενο «rules-based international order».
Η Ιστορία αργά συμβαίνει ξαφνικά. Από την 8η Οκτωβρίου 2023 ο κόσμος, καθοδηγούμενος από τον ισραηλινο-αμερικανικό άξονα και με την ανοχή και τη μερική, τουλάχιστον, υποστήριξη των τρομαγμένων συμμάχων του, βαίνει προς μια ολοκληρωτική και βαθύτερη σύμμειξη ειρήνης και πολέμου. Πόλεμος και οικονομία συμπλέουν στο καράβι της ηθικής απόστασης που χαρακτηρίζει την αυτοματοποίησης της τεχνητής νοημοσύνης. Και η λογική του πολέμου, ασκώντας την έλξη μιας μαύρης τρύπας, ρουφάει και διαλύει τα πάντα. Από την ασφάλεια του σπιτιού μας, αλλά διασυνδεδεμένοι, την πλησιάζουμε επικίνδυνα και μόνο μια ριζοσπαστική δύναμη θα μας κάνει να στραφούμε αλλού.
