ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΔΥΟ ΧΡΟΝΙΑ κάποιος έγραφε: «Αυτήν τη στιγμή υπάρχει μεγάλος κίνδυνος τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης να διασπαστούν σε ακροδεξιά και ακροαριστερά echo chambers, προκαλώντας περισσότερο μίσος και διχάζοντας την κοινωνία μας». Αν και ίσως αποτελεί έκπληξη, ο άνθρωπος αυτός ήταν ο Elon Musk, ο οποίος έγραψε αυτή τη φράση όταν τον Οκτώβριο του 2022 αγόρασε το Twitter, τονίζοντας την ανάγκη η ανθρωπότητα να έχει μια «κοινή ψηφιακή πλατεία» που θα είναι «ζεστή και φιλόξενη για όλους».
Και όμως... Εξαιτίας της κατεύθυνσης που έχουν πάρει τόσο ο ιστότοπος που τώρα ονομάζεται X όσο και ο ιδιοκτήτης του, συντελείται μεγάλη «έξοδος» από την πλατφόρμα. Αυτή η έξοδος είναι ιδιαίτερα εμφανής στη Βρετανία, ιδίως από τότε που ο Musk άρχισε, κατά τη διάρκεια των ταραχών που ξέσπασαν το καλοκαίρι, να δημοσιεύει φράσεις όπως «ο εμφύλιος πόλεμος είναι αναπόφευκτος». Πολλοί έχουν εγκαταλείψει εντελώς την πλατφόρμα, ενώ άλλοι απλώς βρίσκονται σε αναμονή.
Το ότι υπάρχει ένας νέος χώρος για να συγκεντρώνονται αυτοί οι άνθρωποι είναι καλό, αλλά το πρόβλημα είναι ότι, όσο καλοί και μη συνωμοσιολόγοι και όχι φανερά ρατσιστές κι αν είναι, τείνουν να συσπειρώνονται γύρω από αρκετά παρόμοιες απόψεις, πράγμα που δημιουργεί ένα μάλλον θορυβώδες echo chamber.
Η δραστηριότητα του Χ έχει μειωθεί αισθητά. Τα στοιχεία της Similarweb δείχνουν ότι οι ενεργοί καθημερινοί χρήστες στο Ηνωμένο Βασίλειο έχουν μειωθεί, από 8 εκατ. που ήταν πριν από έναν χρόνο, σε μόλις 5,6 εκατ., με το ένα τρίτο και πλέον της πτώσης αυτής να έχει συμβεί μετά τις καλοκαιρινές ταραχές.
Το ίδιο συμβαίνει και αλλού, και όχι μόνο σε μέρη όπου η πλατφόρμα έχει απαγορευτεί, όπως η Βραζιλία. Την ίδια περίοδο 16 μηνών, οι ενεργοί χρήστες του X στις ΗΠΑ μειώθηκαν κατά περίπου το ένα πέμπτο. Καθώς οι απογοητευμένοι χρήστες του Χ γίνονται πρώην χρήστες του Χ, βρίσκουν τον δρόμο τους προς εναλλακτικούς ιστότοπους. Αφού το Mastodon αποδείχθηκε για πολλούς απωθητικά τεχνολογικό, υπάρχουν είτε η εφαρμογή Threads της Meta, είτε το Bluesky, η πλατφόρμα που βοήθησε να ξεκινήσει ο ιδρυτής του Twitter, Jack Dorsey.
Αλλά ενώ η πρώτη κερδίζει σε απόλυτους αριθμούς –περίπου 1,4 εκατ. καθημερινοί ενεργοί χρήστες του Threads στο Ηνωμένο Βασίλειο, σε σύγκριση με μόλις 100.000 για το Bluesky–, η δεύτερη ανεβαίνει ταχύτερα τις τελευταίες έξι εβδομάδες και μοιάζει να εδραιώνεται ως η κορυφαία επιλογή για όσους ενδιαφέρονται για την πολιτική, τους ανθρώπους των media και τους ακαδημαϊκούς.
Το ότι υπάρχει ένας νέος χώρος για να συγκεντρώνονται αυτοί οι άνθρωποι είναι καλό, αλλά το πρόβλημα είναι ότι, όσο καλοί και μη συνωμοσιολόγοι και όχι φανερά ρατσιστές κι αν είναι, τείνουν να συσπειρώνονται γύρω από αρκετά παρόμοιες απόψεις, πράγμα που δημιουργεί ένα μάλλον θορυβώδες echo chamber (θάλαμος αντήχησης, δηλαδή ένας χώρος απ' τον οποίο ουσιαστικά οι αντίθετες απόψεις είναι αποκλεισμένες). Ένα ακόμη πιο θεμελιώδες πρόβλημα είναι ότι κανείς στο Bluesky δεν φαίνεται να νοιάζεται πραγματικά για το γεγονός ότι βρίσκεται σε ένα echo chamber.
Μία χρήστρια λέει χαρακτηριστικά: «Ναι, πράγματι, αλλά το ότι είναι echo chamber αρέσει στον κόσμο, είναι υπέροχο». Πολλοί ενθουσιάζονται με το γεγονός ότι το Bluesky μοιάζει πάρα πολύ με το «παλιό Twitter», πράγμα που είναι από μόνο του ενδεικτικό: τις παλιές μέρες του Twitter, οι προοδευτικοί χρήστες ήταν πολύ περισσότεροι από τους συντηρητικούς. Ωστόσο αυτό το ποσοστό έχει μειωθεί δραματικά από τότε που το ανέλαβε ο Musk.
Σύμφωνα με τον οργανισμό British Election Study, που διεξάγει εκλογικές μελέτες στη Βρετανία από το 1964, κατά την προεκλογική περίοδο τόσο του 2015 όσο και του 2019, περίπου το 30% των πιο προοδευτικών Βρετανών έκαναν αναρτήσεις που σχετίζονταν με την πολιτική στo Twitter.
Φέτος, ενώ οι πιο συντηρητικοί Βρετανοί ήταν το ίδιο πιθανό να δημοσιεύσουν κάτι όσο και πριν, το ποσοστό των προοδευτικών που δημοσίευαν στο X είχε μειωθεί στο μισό, στο 15% – πιθανώς το ποσοστό αυτό να έχει μειωθεί έκτοτε ακόμα περισσότερο, δεδομένου ότι η έρευνα προηγήθηκε των ταραχών.
Από πολλές απόψεις, όλα αυτά είναι, ας πούμε, αποδεκτά. Πολλοί από εμάς χρησιμοποιούμε πλατφόρμες που βασίζονται στο βίντεο, όπως το Instagram και το TikTok, για ψυχαγωγία – γιατί να μην είναι και τα social media που βασίζονται στο κείμενο ένα μέρος για ψυχαγωγία και filter-bubbling (περιεχόμενο φιλτραρισμένο από τον αλγόριθμο ειδικά για μας, με βάση προηγούμενα κλικ που έχουμε κάνει); Γιατί να μην υπάρχει ένα μέρος στο διαδίκτυο όπου να μπορούμε να μπούμε και να κάνουμε μια ωραία, πολιτισμένη συζήτηση με κάποιον που μοιράζεται την κοσμοθεωρία μας χωρίς τον κίνδυνο να συναντήσουμε χυδαίο ρατσιστικό περιεχόμενο;
Τελικά, το ζήτημα καταλήγει στο αν πιστεύουμε ή όχι ότι η «ψηφιακή πλατεία» για την οποία μίλησε ο Musk όταν αγόρασε το Twitter μπορεί να υπάρξει πραγματικά και, αν μπορεί, αν είναι ωφέλιμη για οποιονδήποτε. Η «ψηφιακή πλατεία» ωστόσο είναι μάλλον μια αντίφαση – το διαδίκτυο δεν πρόκειται ποτέ να επιτρέψει το είδος της στήριξης και της κατανόησης που προκύπτει από την επαφή με ένα πραγματικό πρόσωπο, όσο ωμή και ατελής κι αν είναι η ανθρώπινη συμπεριφορά.
Αλλά παρόλο που θα είναι πάντα πολύ πιο ακατάστατος και πιο τρελός από ό,τι θέλουμε, ένας τέτοιος χώρος είναι προτιμότερος από μια σειρά απομονωμένων echo chambers. Η ειρωνεία είναι ότι ο άνθρωπος που προειδοποιούσε για τον «μεγάλο κίνδυνο» του διχασμού είναι και ο πλέον υπεύθυνος για αυτόν.
Μετάφραση από τους Financial Times: Χρήστος Παρίδης
Επιμέλεια: Μυρτώ Αθανασοπούλου
