ΔΕΝ ΞΕΡΕΙ ΠΟΥ ΝΑ ΚΑΤΑΤΑΞΕΙ κανείς αυτή την εκπληκτική και αυτομάτως αξέχαστη ταινία που προβλήθηκε πέρσι στο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ της Θεσσαλονίκης (κερδίζοντας το βραβείο κοινού) και πλέον εμφανίζεται σε διάφορες πλατφόρμες, ενώ χθες ανακοινώθηκε ότι είναι ανάμεσα στις πέντε ταινίες που θα διεκδικήσουν το βραβείο καλύτερης ταινίας ντοκιμαντέρ μεγάλου μήκους στα προσεχή Όσκαρ.
Κινηματογραφικό δοκίμιο, και μάλιστα με παραπομπές και υποσημειώσεις (μοναδικής γραφιστικής καλαισθησίας) επί της οθόνης; Μάθημα ιστορίας μετά (τζαζ) μουσικής; Μετα-ντοκιμαντέρ; Δεν έχει σημασία. Οι προσδιορισμοί μοιάζουν στεγνοί, ακαδημαϊκοί και παραπλανητικοί για μια τόσο αριστοτεχνική και απολύτως συναρπαστική δουλειά που μοιάζει με ιστό αράχνης πάνω στον οποίον υφαίνεται με όλες τις επιπλοκές της μια κρίσιμη στιγμή της σύγχρονης ιστορίας στην αυγή της δεκαετίας του 1960.
Ο συνδυασμός ενός πλούσιου και ρυθμικά μονταρισμένου αρχειακού υλικού με τις απελευθερωτικές μουσικές που ακούγονται στην ταινία, δημιουργεί μια εκστατική αίσθηση στον θεατή, σαν να παρακολουθεί όχι ένα πολιτικό δράμα, αλλά ένα ατμοσφαιρικό θρίλερ κατασκοπίας με ασυναγώνιστο σάουντρακ.
Ίσως τελικά τα λέει όλα ο ίδιος ο τίτλος της ταινίας (αλλά και η αφίσα που μοιάζει με εξώφυλλο δίσκου της Blue Note) του Βέλγου σκηνοθέτη, σεναριογράφου και εικαστικού Γιόχαν Γκριμονπρέζ, ο οποίος περνά σημαντικό μέρος του χρόνου του στην Άνδρο. Το «σάουντρακ» είναι κάποια από τα πιο υπέροχα τζαζ κομμάτια που ηχογραφήθηκαν εκείνη την εποχή και βλέπουμε να τα ερμηνεύουν προσωπικότητες όπως η Abbey Lincoln, ο Max Roach, η Nina Simone, ο Miles, o Monk, o Coltrane, o Dizzy και ο Louis Armstrong, και το «πραξικόπημα» είναι η καθαίρεση και η δολοφονία του Πατρίς Λουμούμπα, του εκλεγμένου ηγέτη της νεοσύστατης Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό, τον Γενάρη του 1961, λίγους μήνες μετά την επίσημη αποδέσμευση της χώρας από τον βελγικό/αποικιοκρατικό ζυγό.
Μόνο που αυτή η ανεξαρτητοποίηση ήταν μόνο για το θεαθήναι σε μεγάλο βαθμό, αφού το Βέλγιο και κατ΄ επέκταση οι ΗΠΑ, οι μεγάλες δυτικές δυνάμεις αλλά και η ίδια η ηγεσία του ΟΗΕ που έβλεπε να πλημμυρίζει ο οργανισμός από νέα ανεξάρτητα κράτη από την Ασία και την Αφρική, γεγονός που άλλαζε επικίνδυνα τις ισορροπίες στα ψηφίσματα εν μέσω κορύφωσης του Ψυχρού Πολέμου, δεν είχαν καμιά διάθεση να εγκαταλείψουν στους ντόπιους τον πλούσιο ορυκτό πλούτο της χώρας τους.
Ο Louis Armstrong έφτασε στην πρωτεύουσα του Κονγκό, το Λεοπολντβίλ (σημερινή Κινσάσα), στις 28 Οκτωβρίου 1960, ως «πρεσβευτής καλής θελήσεως», τέσσερις μήνες μετά τη διακήρυξη ανεξαρτησίας της χώρας. Η επίσκεψή και οι προγραμματισμένες εμφανίσεις του εκεί ήταν μέρος μιας περιοδείας στην Αφρική που χρηματοδοτούσε το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών, γεγονός που γνώριζε. Αυτό που δεν γνώριζε ήταν ότι η συγκεκριμένη περιοδεία ήταν ουσιαστικά μια «βιτρίνα» για τις επιχειρήσεις της CIA στην περιοχή.
Καθώς ο «Σάτσμο» έπαιζε μπροστά στα ενθουσιώδη πλήθη, το σχέδιο «εξουδετέρωσης» του Πατρίς Λουμούμπα βρισκόταν σε πλήρη εξέλιξη, ενώ την ίδια στιγμή το κτίριο του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη κλυδωνιζόταν από τις δραματικές συνελεύσεις για το ζήτημα του Κογκό και του διαφαινόμενου πραξικοπήματος εις βάρους του δημοκρατικού ηγέτη της χώρας.
Ο συνδυασμός ενός πλούσιου και ρυθμικά μονταρισμένου αρχειακού υλικού (ο Φιντέλ Κάστρο στο Χάρλεμ και ο Νικίτα Χρουτσόφ να βαράει αγανακτισμένος το παπούτσι του στο έδρανο του ΟΗΕ είναι μόνο δύο από τις άπειρες εκπληκτικές σκηνές μιας μονίμως εκρηκτικής περιόδου) με τις απελευθερωτικές μουσικές που ακούγονται στην ταινία, δημιουργεί μια εκστατική αίσθηση στον θεατή, σαν να παρακολουθεί όχι ένα πολιτικό δράμα, αλλά ένα ατμοσφαιρικό θρίλερ κατασκοπίας με ασυναγώνιστο σάουντρακ.
Soundtrack to a Coup d'Etat – Official Trailer
