Το BBC βρίσκεται στο επίκεντρο μιας πρωτοφανούς θεσμικής αναταραχής, που δεν περιορίζεται σε ένα μεμονωμένο δημοσιογραφικό σφάλμα, αλλά αγγίζει τον τρόπο διοίκησης και τη σχέση του οργανισμού με την πολιτική εξουσία. Αφορμή ήταν η διαρροή μιας πολυσέλιδης εσωτερικής αναφοράς του Μάικλ Πρέσκοτ, πρώην συμβούλου δεοντολογίας του οργανισμού, που καταγράφει σωρεία προβλημάτων στην ειδησεογραφική λειτουργία του BBC.
Το υπόμνημα, που δημοσίευσε η Daily Telegraph, περιγράφει ένα BBC που, κατά τον συντάκτη του, αδυνατεί να αντιμετωπίσει προβλήματα μεροληψίας σε τέσσερις άξονες: την κάλυψη του Ντόναλντ Τραμπ, τα θέματα φυλετικών διακρίσεων, τα ζητήματα φύλου και τον πόλεμο στη Γάζα. Παρότι ο Πρέσκοτ επιμένει ότι δεν έχει πολιτική ατζέντα, το κείμενό του λειτούργησε ως επιβεβαίωση για όσους θεωρούν ότι το BBC έχει «προοδευτική» ή «μετροπολιτική» προκατάληψη.
Η δημοσίευση του υπομνήματος προκάλεσε άμεση πολιτική καταιγίδα. Μέσα σε μόλις λίγες ημέρες, τόσο η διευθύντρια ειδήσεων Ντέμπορα Τέρνες όσο και ο γενικός διευθυντής Τιμ Ντέιβι υπέβαλαν τις παραιτήσεις τους. Ο Ντόναλντ Τραμπ έκανε λόγο για «100% fake news» και απείλησε με αγωγή ύψους ενός δισεκατομμυρίου δολαρίων. Στη Βρετανία, ο πρώην πρωθυπουργός Μπόρις Τζόνσον κάλεσε τους πολίτες να μην καταβάλουν το λεγόμενο licence fee (το υποχρεωτικό τέλος που χρηματοδοτεί το BBC) μέχρι ο οργανισμός να δώσει πειστικές εξηγήσεις.
Η αφετηρία πολλών αντιδράσεων ήταν ένα επεισόδιο της εκπομπής Panorama, στο οποίο είχε παρουσιαστεί μονταρισμένο απόσπασμα από την ομιλία του Τραμπ στις 6 Ιανουαρίου 2021 με τρόπο που, σύμφωνα με τον Πρέσκοτ, ενίσχυε την εντύπωση ότι ο τότε πρόεδρος κάλεσε ευθέως σε βίαιη εισβολή στο Καπιτώλιο. Η διοίκηση του BBC υποστήριξε ότι το συγκεκριμένο κομμάτι αποτελούσε σύντομη σύνοψη γνωστών γεγονότων, ωστόσο αναγνώρισε εκ των υστέρων ότι η επεξεργασία του υλικού δημιούργησε «λανθασμένη εντύπωση».
Πέρα από το μοντάζ: Πώς ένα εσωτερικό έγγραφο έγινε πολιτικό εργαλείο
Παρότι αρκετές από τις περιπτώσεις που περιγράφει ο Πρέσκοτ είχαν ήδη εξεταστεί εσωτερικά, η δημοσιοποίησή τους συγκροτήθηκε σε ένα αφήγημα περί «συστημικής μεροληψίας». Αυτό επέτρεψε σε πολιτικούς και μέσα του δεξιού φάσματος να παρουσιάσουν τη διαρροή ως αποδεικτικό στοιχείο ότι το BBC λειτουργεί με «ιδεολογική ατζέντα».
Το στοιχείο που καθιστά την τρέχουσα κρίση διαφορετική από παλαιότερες είναι ότι πυροδοτήθηκε εκ των έσω. Όπως αποκάλυψαν οι Guardian και Observer, ο Πρέσκοτ προσλήφθηκε μετά από σύσταση του Ρόμπι Γκιμπ, πρώην διευθυντικού στελέχους του Συντηρητικού Κόμματος και αργότερα ιδρυτικού μέλους του συντηρητικού καναλιού GB News. Ο Γκιμπ, που διορίστηκε στο διοικητικό συμβούλιο του BBC από την κυβέρνηση των Συντηρητικών, έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι θέλει να «αποκαταστήσει την ισορροπία» στον οργανισμό. Σύμφωνα με επικριτές του, αυτή η διατύπωση υποδηλώνει πρόθεση για πιο ενεργή παρέμβαση στη δημοσιογραφική γραμμή.
Το BBC διαθέτει ένα περίπλοκο σύστημα επιτροπών, ελέγχων και διαδικασιών δεοντολογίας που έχει σχεδιαστεί για να εγγυάται ανεξαρτησία και αξιοπιστία. Όμως, σύμφωνα με ειδικούς, αυτά τα συστήματα καθιστούν τον οργανισμό πιο ευάλωτο σε συντονισμένες επιθέσεις, επειδή κινείται αργά και είναι υποχρεωμένος να τεκμηριώνει δημόσια τις αποφάσεις του.
Ταυτόχρονα, ο οργανισμός βρίσκεται οικονομικά εξασθενημένος: την τελευταία δεκαετία έχει υποστεί μείωση προϋπολογισμού περίπου 30% σε πραγματικούς όρους, ενώ έχει δεχτεί επανειλημμένα πιέσεις από κυβερνήσεις όλων των αποχρώσεων, ιδίως για το καθεστώς χρηματοδότησης μέσω του ετήσιου τέλους.
Όπως το έθεσε ο ιστορικός Ντέιβιντ Χέντι, «είναι ένας οργανισμός με αμέτρητα κινούμενα μέρη· όταν αποτύχει το 1%, φαίνεται σαν να καταρρέει ολόκληρο το σύστημα».
Απότομη κλιμάκωση και πολιτική εκμετάλλευση
Η υπόθεση εξελίχθηκε γρήγορα σε αντιπαράθεση για τον δημόσιο χαρακτήρα του BBC. Πολιτικοί της δεξιάς, όπως ο Νάιτζελ Φαράζ του Reform UK και η Κέμι Μπάντενοχ των Συντηρητικών, ζήτησαν ανοιχτά να σταματήσει η χρηματοδότησή του μέσω τέλους εάν ο οργανισμός δεν αποδείξει «απόλυτη αμεροληψία». Πολλοί αναλυτές σημειώνουν ότι ένα τέτοιο αίτημα είναι ανέφικτο για οποιονδήποτε δημοσιογραφικό οργανισμό.
Η παραίτηση της Ντέμπορα Τέρνες και του Τιμ Ντέιβι προκάλεσε αναστάτωση στο εσωτερικό του BBC. Ορισμένα στελέχη τη θεώρησαν κίνηση «από τα πάνω» που έθεσε υπό αμφισβήτηση την ανεξαρτησία της διοίκησης, ενώ άλλοι εκτίμησαν ότι είχε πλέον διαρραγεί η εμπιστοσύνη ανάμεσα στη διεύθυνση και το διοικητικό συμβούλιο. Παράλληλα, δεξιά και ακροδεξιά μέσα ενημέρωσης στο εξωτερικό αξιοποίησαν το επεισόδιο ως απόδειξη, κατά τη δική τους ανάγνωση, ότι τα δημόσια ραδιοτηλεοπτικά δίκτυα δεν μπορούν να λειτουργήσουν χωρίς πολιτική παρέμβαση.
Τι ακολουθεί
Ο πρόεδρος του BBC, Σαμίρ Σαχ, ζήτησε δημόσια συγγνώμη για «λάθος κρίσης» στο επίμαχο μοντάζ και ανακοίνωσε πλήρη επανεξέταση όλων των ζητημάτων που θέτει το υπόμνημα. Προανήγγειλε επίσης αλλαγές στην Επιτροπή Δεοντολογίας, νέο επικεφαλής ειδήσεων και συνολική αναδιάρθρωση των εσωτερικών μηχανισμών εποπτείας.
Ωστόσο, για όσους ζητούν τη συρρίκνωση ή διάλυση του οργανισμού, τίποτα από αυτά δεν θεωρείται αρκετό και πιθανότατα δεν θα είναι ποτέ.
Με πληροφορίες από CNN, New Yorker
