Αρκετοί άνθρωπο, με τον αρχικό απολογισμό να κάνει λόγο για επτά άτομα, έχουν χάσει μέχρι στιγμής τη ζωή τους στις αντικυβερνητικές διαδηλώσεις -για την ακρίβεια- στο Ιράν, με το θέμα να έχει αποκτήσει πλέον διεθνείς διαστάσεις, μετά την παρέμβαση του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ.
Οι διαδηλώσεις για το κόστος ζωής στο Ιράν έχουν μπει -αισίως- στην έκτη ημέρα τους, μετά τη βουτιά του ριάλ σε ιστορικό χαμηλό έναντι του δολαρίου των ΗΠΑ στα τέλη Δεκεμβρίου. Ύστερα από θανάτους που σημειώθηκαν σε συγκρούσεις διαδηλωτών με τις δυνάμεις ασφαλείας, η κυβέρνηση του προέδρου Μασούντ Πεζεσκιάν απηύθυνε έκκληση για ενότητα, αποδίδοντας τις οικονομικές πιέσεις σε «εχθρούς» της Τεχεράνης.
Παρά τις κυβερνητικές δεσμεύσεις για μεταρρυθμίσεις και για εντατικοποίηση της μάχης κατά της διαφθοράς, οι κινητοποιήσεις συνεχίζονται. Όπως ειπώθηκε, μέχρι στιγμής τουλάχιστον επτά άνθρωποι έχουν σκοτωθεί και 44 έχουν συλληφθεί, από τότε που καταστηματάρχες στην Τεχεράνη κατέβασαν ρολά την Κυριακή, διαμαρτυρόμενοι για την οικονομική κρίση.
Ιράν: Πέντε πράγματα που πρέπει να γνωρίζει κανείς για τις διαδηλώσεις
Το κύμα διαμαρτυρίας εντείνεται, με τις οικονομικές κινητοποιήσεις να μετατρέπονται σταδιακά σε πολιτικές, καθώς η αναταραχή εξαπλώνεται σε ολόκληρη τη χώρα. Πόσο σημαντικός είναι ο τρέχων γύρος διαδηλώσεων, πόσο βάσιμα είναι τα αιτήματα των διαδηλωτών και πού μπορεί να καταλήξει η κατάσταση; Ακολουθούν πέντε βασικά σημεία:
1) Οι ανησυχίες για το κόστος ζωής είναι απολύτως πραγματικές
Το Ιράν είναι μία από τις χώρες στον κόσμο, που έχουν δεχθεί τις περισσότερες κυρώσεις. Οι διεθνείς περιορισμοί δυσχεραίνουν την πρόσβαση της Τεχεράνης στις διεθνείς χρηματοπιστωτικές αγορές και σε «παγωμένα» ξένα περιουσιακά στοιχεία. Η αυξανόμενη εξάρτηση από τις εισαγωγές επιδεινώνει το πρόβλημα και τροφοδοτεί τον πληθωρισμό.
Την Κυριακή, το ριάλ υποχώρησε στα 1,42 εκατ. ανά δολάριο - πτώση 56% μέσα σε μόλις έξι μήνες. Η κατάρρευση του νομίσματος έχει εκτινάξει τον πληθωρισμό, με τις τιμές τροφίμων να αυξάνονται κατά μέσο όρο 72% σε σχέση με πέρυσι. «Μακάρι η κυβέρνηση, αντί να εστιάζει μόνο στα καύσιμα, να ρίξει τις τιμές και στα υπόλοιπα αγαθά», είπε οδηγός ταξί στην Al Jazeera. «Τα γαλακτοκομικά ακριβαίνουν έξι φορές φέτος και άλλα προϊόντα πάνω από δέκα».
2) Οι διαδηλώσεις είναι μεγαλειώδεις
Αυτό που ξεκίνησε ως μία διαμαρτυρία καταστηματαρχών στο Μεγάλο Παζάρι της Τεχεράνης την Κυριακή, είχε επεκταθεί μέχρι την παραμονή της Πρωτοχρονιάς σε 17 από τις 31 επαρχίες της χώρας, με φοιτητές και πολίτες από όλα τα κοινωνικά στρώματα να συμμετέχουν.
Χιλιάδες άνθρωποι κινητοποιούνται πανεθνικά, ενώ σε ορισμένα σημεία οι δυνάμεις ασφαλείας απαντούν με σκληρό τρόπο.
Την Πέμπτη, το ημιεπίσημο πρακτορείο Fars ανέφερε ότι τρεις άνθρωποι σκοτώθηκαν σε συγκρούσεις με τις δυνάμεις ασφαλείας στο Λορντεγκάν, στα νοτιοδυτικά. Άλλοι τρεις θάνατοι καταγράφηκαν στην Άζνα και ένας στο Κουχντασάτ, στην κεντρική χώρα. Σύμφωνα με το Fars, σε διαμαρτυρίες στο Λορντεγκάν «ορισμένοι διαδηλωτές άρχισαν να πετούν πέτρες σε διοικητικά κτίρια της πόλης», ενώ η αστυνομία απάντησε με δακρυγόνα.
3) Είναι αβέβαιο πώς θα αντιδράσει η κυβέρνηση
Οι προηγούμενες σκληρές απαντήσεις της Τεχεράνης σε κοινωνικές αναταραχές είχαν ως αποτέλεσμα νεκρούς διαδηλωτές. Ωστόσο, μέχρι στιγμής, παρά τις μεμονωμένες συγκρούσεις, η κυβέρνηση Πεζεσκιάν δεν έχει προχωρήσει σε γενικευμένη καταστολή και δείχνει διατεθειμένη να ακούσει τα «νόμιμα αιτήματα» των πολιτών.
Σε μια προσπάθεια κατευνασμού, η κυβέρνηση διόρισε νέο διοικητή στην Κεντρική Τράπεζα. Ο Αμπντολνασέρ Χεμματί δεσμεύτηκε να αποκαταστήσει την οικονομική σταθερότητα μετά την κατάρρευση του ριάλ. Την Τρίτη, το υπουργείο Ανώτατης Εκπαίδευσης απομάκρυνε υπευθύνους ασφάλειας από το Πανεπιστήμιο της Τεχεράνης και δύο ακόμη μεγάλα ιδρύματα, επικαλούμενο «παραπτώματα και κακή διαχείριση πρόσφατων φοιτητικών διαμαρτυριών».
Μιλώντας σε τελετή μνήμης για τη δολοφονία του διοικητή των Φρουρών της Επανάστασης Κασέμ Σολεϊμανί, ο Πεζεσκιάν τόνισε τη δέσμευση της κυβέρνησης στις μεταρρυθμίσεις και στην καταπολέμηση της διαφθοράς. «Είμαστε αποφασισμένοι να εξαλείψουμε κάθε μορφή αισχροκέρδειας, λαθρεμπορίου και δωροδοκίας», είπε, προσθέτοντας ότι «η προστασία του βιοτικού επιπέδου των πολιτών είναι κόκκινη γραμμή».
4) Μαζικές διαδηλώσεις έχουν ξανασυμβεί
Το 2022 ξέσπασαν μαζικές διαδηλώσεις μετά τον θάνατο της 22χρονης Μαχσά Αμινί, έπειτα από σύλληψή της για «λανθασμένη» χρήση μαντίλας. Οι κινητοποιήσεις εξαπλώθηκαν σε όλη τη χώρα.
Η καταστολή υπήρξε βίαιη: δεκάδες χιλιάδες συλλήψεις, εκτεταμένη χρήση δακρυγόνων και πραγματικών πυρών και, σύμφωνα με οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, εκατοντάδες παράνομοι θάνατοι. Έρευνα του ΟΗΕ το 2024 κατέληξε ότι οι ενέργειες αυτές συνιστούσαν «εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας», κάτι που η Τεχεράνη απέρριψε ως «ψευδές και μεροληπτικό».
5) Οι διαδηλώσεις μπορεί να κλιμακωθούν
Την Πέμπτη, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ σχολίασε τις ταραχές, γράφοντας ότι αν το Ιράν «πυροβολήσει και σκοτώσει ειρηνικούς διαδηλωτές», οι ΗΠΑ «θα έρθουν σε βοήθειά τους». Το ισραηλινό ΥΠΕΞ ανήρτησε στα περσικά εικόνες προεπαναστατικού Ιράν με μήνυμα «το φως νικά το σκοτάδι».
Τον Ιούνιο, Ισραήλ και ΗΠΑ εξαπέλυσαν επιθέσεις στο Ιράν σε έναν 12ήμερο πόλεμο. Αν και η σύγκρουση έληξε, οι εικασίες για νέες επιθέσεις συνεχίζονται. Σύμφωνα με το Axios, Τραμπ και Νετανιάχου συζήτησαν ενδεχόμενα νέα πλήγματα, κάτι που ο Πεζεσκιάν απέρριψε προειδοποιώντας ότι «κάθε επιθετική ενέργεια θα έχει σκληρή και αποτρεπτική απάντηση».
Με πληροφορίες από Al Jazeera
