Μια απλή εξέταση σάλιου που μπορεί να πραγματοποιηθεί στο σπίτι ενδέχεται να φέρει επανάσταση στον προληπτικό έλεγχο του καρκίνου του προστάτη, καθώς αποδεικνύεται πιο ακριβής από το καθιερωμένο τεστ PSA, σύμφωνα με νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο New England Journal of Medicine.
Η νέα μέθοδος βασίζεται σε γενετική ανάλυση 130 παραλλαγών του DNA για να δημιουργήσει έναν πολυγονιδιακό δείκτη κινδύνου (polygenic risk score – PRS), ο οποίος μπορεί να προβλέψει με μεγαλύτερη ακρίβεια την πιθανότητα εμφάνισης και επιθετικότητας του καρκίνου του προστάτη σε σχέση με το PSA – τη βασική αιματολογική εξέταση που χρησιμοποιείται σήμερα στο NHS.
Η μελέτη αφορούσε πάνω από 6.000 άνδρες ευρωπαϊκής καταγωγής, ηλικίας 55 έως 69 ετών, που στρατολογήθηκαν μέσω των ιατρείων τους. Από αυτούς, όσοι είχαν το υψηλότερο 10% του γενετικού δείκτη κινδύνου, προσκλήθηκαν για μαγνητική τομογραφία και βιοψία προστάτη.
Το 40% αυτών διαγνώστηκε με καρκίνο, ενώ μόνο το 25% των ανδρών με υψηλό PSA συνήθως έχει καρκίνο. Επιπλέον, το νέο τεστ εντόπισε πολύ υψηλότερο ποσοστό επιθετικών μορφών καρκίνου: 55,1% έναντι 35,5% που εντοπίζονται με το PSA.
Ένα από τα βασικά προβλήματα του τεστ PSA είναι ότι παράγει ψευδώς θετικά αποτελέσματα σε τρεις στους τέσσερις άνδρες και εντοπίζει όγκους που αναπτύσσονται αργά και δεν θα απειλούσαν τη ζωή. Αυτό οδηγεί σε περιττές μαγνητικές, επεμβατικές βιοψίες και θεραπείες, με συχνές παρενέργειες όπως ακράτεια ούρων και στυτική δυσλειτουργία.
Η νέα γενετική εξέταση, όπως τονίζει η καθηγήτρια Ros Eeles, ογκολόγος και επικεφαλής της μελέτης στο Institute of Cancer Research του Λονδίνου, θα μπορούσε να αλλάξει τα δεδομένα στον προληπτικό έλεγχο:
«Αναγνωρίζουμε με μεγαλύτερη ακρίβεια τους άνδρες που διατρέχουν σοβαρό κίνδυνο και μπορούμε να τους προτείνουμε περαιτέρω εξετάσεις, ενώ απαλλάσσουμε τους χαμηλού κινδύνου από περιττές επεμβάσεις».
Η ομάδα του προγράμματος Barcode 1 έχει ήδη αναπτύξει νέες παραλλαγές του τεστ για άτομα ασιατικής και αφρικανικής καταγωγής, προκειμένου να καλύψει το σύνολο του ανδρικού πληθυσμού. Οι σχετικές μελέτες βρίσκονται σε εξέλιξη.
Ο διευθύνων σύμβουλος του Institute of Cancer Research, καθηγητής Kristian Helin, υπογραμμίζει: «Το PSA συχνά οδηγεί σε υπερθεραπεία, αλλά και αποτυγχάνει να ανιχνεύσει ορισμένους καρκίνους. Υπάρχει επείγουσα ανάγκη για ένα καλύτερο τεστ. Αυτή η έρευνα αποτελεί ένα σημαντικό βήμα προς αυτή την κατεύθυνση και αναδεικνύει τη δύναμη της γενετικής ιατρικής».
Ο πρωταθλητής ποδηλασίας Σερ Κρις Χόι, ο οποίος έχει διαγνωστεί με τελικό στάδιο καρκίνου του προστάτη, έχει ζητήσει δημόσια να διατεθεί το τεστ σε νεότερους άνδρες με οικογενειακό ιστορικό και στους μαύρους άνδρες, οι οποίοι έχουν διπλάσιες πιθανότητες εμφάνισης της νόσου.
Η συζήτηση έχει πλέον φτάσει και στην πολιτική ηγεσία, με τον Βρετανό υπουργό Υγείας Wes Streeting να εκφράζει την πρόθεση του να υποστηρίξει προγράμματα προληπτικού ελέγχου για άνδρες υψηλού κινδύνου, εφόσον τεκμηριωθούν επιστημονικά.
Το PRS τεστ δεν προτείνεται ακόμη για καθολικό προσυμπτωματικό έλεγχο, καθώς απαιτείται περαιτέρω αξιολόγηση του ισοζυγίου κινδύνου-οφέλους, όμως τα ευρήματα καταδεικνύουν ισχυρή δυναμική.
Καθώς η γενετική ιατρική καθίσταται ολοένα και πιο προσβάσιμη, το απλό τεστ σάλιου ενδέχεται να επαναπροσδιορίσει την προσέγγισή μας στην πρόληψη του καρκίνου του προστάτη, μειώνοντας τα περιττά βάρη στο σύστημα υγείας και τους ασθενείς, ενώ σώζει ζωές μέσω έγκαιρης διάγνωσης.
