Πολύ πριν από την εμφάνιση των κτηνοτροφικών συλλόγων, των ερασιτεχνών εκτροφέων και των οργανώσεων διάσωσης ζώων, οι αρχαίοι Μάγια εμπορεύονταν σκύλους σε μεγάλες αποστάσεις.
«Οι σκύλοι είναι τα παλαιότερα οικόσιτα ζώα παγκοσμίως», λέει η Ελίζαμπεθ Πάρις, αρχαιολόγος ειδικευμένη στους αρχαίους Μάγια στο Πανεπιστήμιο του Κάλγκαρι και εξερευνήτρια του National Geographic. «Οι Μάγια εκτιμούσαν αυτές τις σχέσεις και, ειλικρινά, αφιέρωναν πολύ χρόνο και κόπο για να αποκτήσουν και να εκτρέφουν ξεχωριστούς σκύλους».
Δεν ήταν πάντα σαφές πώς ακριβώς οι Μάγια έβλεπαν τα σκυλιά. Ωστόσο, νέα αρχαιολογική έρευνα της Πάρις και άλλων έχει αποκαλύψει περισσότερα για τον ρόλο των σκύλων στην κουλτούρα και την οικονομία τους.
Τα σκυλιά των Μάγια
Τα αποικιακά κείμενα προσφέρουν κάποιες ενδείξεις για τον ρόλο των σκύλων στον αρχαίο κόσμο των Μάγια. Ο επίσκοπος Ντιέγκο ντε Λάντα, διαβόητος για τη διεξαγωγή της Ιεράς Εξέτασης και για την καύση πλήθους κωδίκων των Μάγια γεμάτων πολιτιστική γνώση τον 16ο αιώνα, έγραψε αργότερα για τη θέση των σκύλων στην κοινωνία των Μάγια, μεταξύ άλλων και ως θύματα τελετουργικών θυσιών. Περιγράφει συγκεκριμένα λευκά σκυλιά με σκούρες κηλίδες που θυσιάζονταν σε γιορτές για την καλλιέργεια του κακάου.
Οι πρακτικές των Μάγια που περιγράφονται την εποχή της ισπανικής κατάκτησης δεν είναι απαραίτητα αξιόπιστες ή δεν μπορούν να αποδοθούν στους Μάγια αιώνων ή ακόμη και χιλιετιών νωρίτερα — η κουλτούρα μερικές φορές αλλάζει. Ωστόσο, σε παλαιότερες περιόδους, οι ερευνητές εξακολουθούν να βρίσκουν στοιχεία σχετικά με τη θέση των σκύλων στις παλαιότερες κοινωνίες των Μάγια.
Σκύλοι με αυτά τα χαρακτηριστικά —λευκοί με σκούρες κηλίδες— εμφανίζονται σε αγγεία των Μάγια και άλλες απεικονίσεις. Για παράδειγμα, «Νομίζω ότι είναι ένα είδος σκύλου που είχαν σε μεγάλο αριθμό εκείνη την εποχή», λέει η Άσλεϊ Σαρπ, αρχαιολόγος στο Ινστιτούτο Τροπικών Ερευνών Σμιθσόνιαν.
Ορισμένα αγγεία αποκαλύπτουν έναν πιο συγκεκριμένο ρόλο. Σε τουλάχιστον τέσσερις διαφορετικές απεικονίσεις, σκύλοι —μερικές φορές λευκοί με σκούρες κηλίδες— φαίνονται να περπατούν ή να στέκονται κάτω από την αιώρα ενός ηγεμόνα, ενώ αυτός μεταφέρεται. Κάποιοι έχουν ερμηνεύσει αυτή την τέχνη ως απεικόνιση μιας ταφικής πομπής, με τους σκύλους να παίζουν το ρόλο ενός είδους οδηγού προς τη μετά θάνατον ζωή. Η Πάρις, όμως, πιστεύει ότι απλώς δείχνουν τον τρόπο με τον οποίο ταξίδευαν ορισμένοι ηγεμόνες των Μάγια, με ένα σκυλί να παίζει ρόλο είτε ως σύντροφος είτε ως ένα σύμβολο κοινωνικής θέσης — μερικά μάλιστα απεικονίζουν σκυλιά με κάποιο είδος «αξεσουάρ».
Ενώ τα γραπτά αρχεία και τα έργα τέχνης μπορούν να αποκαλύψουν μόνο μέχρι ένα βαθμό τη θέση των σκύλων στην αρχαία κοινωνία των Μάγια, τα αρχαιολογικά ευρήματα δείχνουν συνδέσεις με τα σκυλιά σε όλους τους οικισμούς των Μάγια, που χρονολογούνται αιώνες πίσω.
Η σημασία της διατροφής των σκύλων
Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν τα χημικά προφίλ των οστών σκύλων για να προσδιορίσουν τον τόπο γέννησης των σκύλων. Τα ζώα απορροφούν χημικά στοιχεία από την τροφή που καταναλώνουν, και οι διακυμάνσεις σε αυτά τα στοιχεία, που ονομάζονται ισότοπα, εξαρτώνται από το είδος της τροφής και τον τόπο καλλιέργειάς της.
Το 2018, η Σαρπ και οι συνεργάτες της ανέφεραν συνδέσεις μεταξύ σκύλων που είχαν ταφεί σε δύο πόλεις των Μάγια στη σημερινή Γουατεμάλα, το Kaminaljuyu και το Ceibal. Και οι δύο πόλεις κατοικούνταν από το 700 έως το 350 π.Χ. περίπου, δηλαδή από τα μέσα της Προκλασικής περιόδου, όταν οι Μάγια άρχισαν να χτίζουν οικισμούς, έως το 900 μ.Χ., στο τέλος της Κλασικής περιόδου, όταν ο πολιτισμός ανέπτυξε το γραπτό του σύστημα και ανέγειρε πολλές πυραμίδες. Διαπίστωσαν ότι ορισμένα λείψανα σκύλων στο Ceibal —μια πεδινή περιοχή με ασβεστολιθικό έδαφος— προέρχονταν από ορεινές περιοχές όπως το Kaminaljuyu, ενώ ορισμένα λείψανα που βρέθηκαν στο Kaminaljuyu προέρχονταν από πεδινές περιοχές.
«Αυτό ήταν μια ένδειξη ότι τα σκυλιά πρέπει να μετακινούνταν κατά κάποιον τρόπο πάνω-κάτω στα βουνά», λέει η Σαρπ. Αλλά μάλλον δεν το έκαναν με τα δικά τους πόδια. (Σχεδόν όλα τα σκυλιά που έχει δει σε αρχαιολογικές ανασκαφές ήταν αρκετά μικρά.)
Πρόσφατες μελέτες έχουν αποκαλύψει πιο λεπτομερείς συνδέσεις σε ακόμη μεγαλύτερες αποστάσεις. Σε έρευνα που δημοσιεύθηκε πρόσφατα στο Journal of Archaeological Science, η Πάρις και οι συνεργάτες της ανέλυσαν τα χημικά προφίλ των λειψάνων σκύλων που ανακαλύφθηκαν σε δύο αρχαιολογικούς χώρους των Κλασικών Μάγια, το Moxviquil και το Tenam Puente, στα υψίπεδα της Chiapas στο νότιο Μεξικό.
Το Moxviquil ήταν μια πόλη με περίπου 1.000 κατοίκους, περιτριγυρισμένη από ταφικές σπηλιές, μία από τις οποίες περιείχε λείψανα τόσο ανθρώπων όσο και σκύλων. Από την άλλη πλευρά, το Tenam Puente, όπου κάποτε ζούσαν περισσότεροι από 5.000 άνθρωποι, διέθετε μια μεγάλη πλατεία με χώρο τελετών, τρία γήπεδα και μια αγορά, όπου η Πάρις και οι συνεργάτες της εντόπισαν λείψανα σκύλων.
Η μετακίνηση των σκύλων σε άλλες περιοχές
Η ομάδα ήθελε να προσδιορίσει από πού προέρχονταν τα σκυλιά που είχαν εντοπιστεί. Έτσι, συνέκριναν τις τιμές ισοτόπων του στοιχείου στροντίου στα οστά με μια βάση δεδομένων υπογραφών στροντίου από όλο τον κόσμο, την οποία είχαν βοηθήσει να δημιουργήσουν και δημοσίευσαν πρόσφατα στο περιοδικό Scientific Data.
Και τα τέσσερα σκυλιά από το Tenam Puente έζησαν περίπου το 500-800 μ.Χ. και ήρθαν στην περιοχή από εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά. Το ένα πιθανότατα έφτασε από το νότιο τμήμα της πολιτείας Campeche κοντά στα σύνορα με τη Γουατεμάλα, μια περιοχή κοντά στο σύγχρονο κέντρο εξουσίας του Calakmul. Τα άλλα τρία πιθανότατα προέρχονται από την περιοχή γύρω από το Becan, που βρίσκεται ακόμη πιο βόρεια.
Τα τρία σκυλιά του Moxviquil παρουσίαζαν ίχνη στροντίου από διάφορες περιοχές. Το ένα ήταν σχετικά τοπικής προέλευσης, ίσως μάλιστα να προέρχονταν από το Tenam Puente, ακριβώς νότια του Moxviquil. Το δεύτερο προερχόταν από την περιοχή γύρω από το Mayapan, μια μεγάλη πρωτεύουσα των Μάγια που συνέχισε να ακμάζει πολύ καιρό μετά το θάνατο των σκύλων. Ο τρίτος σκύλος μπορεί να προερχόταν από την περιοχή του Palenque, μια άλλη μεγάλη πόλη της εποχής. Όλοι χρονολογούνται περίπου από το 422 έως το 691 μ.Χ.
Η Πάρις αναφέρει ότι αυτή η χημική ανάλυση ενισχύει τα στοιχεία που υποδηλώνουν ότι οι σκύλοι αποτελούσαν πιθανώς σημαντικό μέρος της οικονομίας μεταξύ των απομακρυσμένων βασιλείων των Μάγια εκείνη την περίοδο. «Υπάρχει εμπόριο σκύλων σε τεράστιες αποστάσεις», υποστηρίζει η Πάρις. Είναι πιθανό ορισμένες περιοχές να ήταν πιο γνωστές για την εκτροφή σκύλων, εξάγοντάς τους σε αντάλλαγμα για άλλα αγαθά με μακρινά βασίλεια των Μάγια.
Η Σαρπ, η οποία δεν συμμετείχε στη μελέτη της Πάρις, συμφωνεί: «Αυτή η μελέτη επιβεβαιώνει πολλά από τα μοτίβα που αρχίζουμε να παρατηρούμε».
Με πληροφορίες από National Geographic
