Το Ίδρυμα Ωνάση αποκατέστησε την Οικία Καβάφη στην Αλεξάνδρεια, σε συνεργασία με το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού, καθιστώντας την έναν προορισμό που μαγνητίζει επισκέπτες από κάθε γωνιά του πλανήτη.
Ξεκινώντας με την απόκτηση του αρχείου Καβάφη το 2012, την ψηφιοποίηση και το άνοιγμά του σε κοινό και ερευνητές το 2019, την εγκαινίαση ενός νέου χώρου για το Αρχείο Καβάφη στη Φρυνίχου στην Πλάκα, το 2023, που στεγάζει το φυσικό αρχείο και τη βιβλιοθήκη του ποιητή, μια συλλογή προσωπικών του αντικειμένων αλλά και έργα τέχνης με αναφορές στον ίδιο, το Ίδρυμα Ωνάση ανέλαβε στις αρχές του 2022 την αποκατάσταση της Οικίας Καβάφη στην Αλεξάνδρεια, σε συνεργασία με το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού.
Στις 11 Μαΐου 2024, η Οικία Καβάφη ανοίγει ξανά τις πόρτες της στο κοινό, με σκοπό να καταστεί πόλος έλξης επισκεπτών από όλο τον κόσμο. Υπό την αρχιτεκτονική μελέτη του Flux-office της Εύας Μανιδάκη και του Θανάση Δεμίρη, το μέρος όπου ο Κ. Π. Καβάφης έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του και δημιούργησε δεκάδες από τα έργα που τον ανέδειξαν σε παγκόσμιο ποιητή αποκαταστάθηκε και αναδιαμορφώθηκε, ώστε να αναδειχθεί η εικόνα της κατοικίας όπως ήταν στα χρόνια που έζησε ο ποιητής, να φωτιστούν η σχέση του με την πόλη της Αλεξάνδρειας και ο αντίκτυπος του έργου του έως σήμερα, αλλά και για να μεταφερθούμε πίσω στον χρόνο. Εικόνες της βιογραφίας του παίρνουν μορφή σε ένα διαμέρισμα στο κέντρο της Αλεξάνδρειας. Όλο το ταξίδι του αρχείου Καβάφη πραγματοποιείται με την αδιάλειπτη αρωγή της εννεαμελούς επιστημονικής επιτροπής του Αρχείου και συμβουλευτικών επιστημονικών επιτροπών για επιμέρους έργα.
Ο Κ. Π. Καβάφης εγκαταστάθηκε στο διαμέρισμα του 2ου ορόφου της τότε 10 Rue Lepsius (σήμερα Rue C. P. Cavafy 4, πρώην Rue Sharm el Sheikh) το 1907. Το κτίριο πιθανότατα ανεγέρθηκε την πρώτη δεκαετία του 20ού αιώνα, μεταξύ 1905 και 1910. Αποτελεί παράδειγμα εκλεκτικιστικής αρχιτεκτονικής, που κυριαρχούσε στην Αλεξάνδρεια τον 19ο και το πρώτο μισό του 20ού αιώνα. Ο Κ. Π. Καβάφης έμεινε εκεί για έναν χρόνο, μαζί με τον μεγαλύτερο αδελφό του, Παύλο (Paul). Τον επόμενο χρόνο ο Παύλος συνταξιοδοτήθηκε και μετακόμισε μόνιμα στη Γαλλία, στην πόλη Υέρ, και έκτοτε ο ποιητής έζησε μόνος σε αυτό το διαμέρισμα. Μετά τον θάνατό του, η οικία λειτούργησε για κάποια χρόνια ως πανσιόν με το όνομα Amir, μεταξύ άλλων χρήσεων.
Ο δρόμος όπου βρίσκεται η Οικία Καβάφη ονομαζόταν Lepsius κατά την εποχή του Καβάφη, ωστόσο αργότερα μετονομάστηκε σε C. P. Cavafy, προς τιμήν του Έλληνα ποιητή. Το κτίριο περιβαλλόταν από το Ελληνορθόδοξο Πατριαρχείο, το Ελληνικό Νοσοκομείο και τους οίκους ανοχής της πόλης, τα οποία ο Καβάφης αποκαλούσε ο «Ναός της Ψυχής», ο «Ναός του Σώματος» και ο «Ναός της Σάρκας», αντίστοιχα.
Στις 16 Νοεμβρίου 1992, με πρωτοβουλία του ιστορικού και συγγραφέα Κωστή Μοσκώφ, μορφωτικού ακολούθου στην Ελληνική Πρεσβεία του Καΐρου, εγκαινιάστηκε στον χώρο το Μουσείο Καβάφη. Δύο χρόνια αργότερα διαμορφώθηκε και η Αίθουσα Στρατή Τσίρκα στην οικία, με υλικά που δώρισε η Εταιρεία Φίλων Στρατή Τσίρκα, αφιερωμένη στον σημαντικό Αιγυπτιώτη πεζογράφο. Ο Τσίρκας είχε γνωρίσει σε νεαρή ηλικία τον Καβάφη, τον οποίο είχε επισκεφθεί στο διαμέρισμά του το καλοκαίρι του 1930. Πολλά χρόνια αργότερα δημοσίευσε δύο εμβληματικά έργα για τον ποιητή: Ο Καβάφης και η εποχή του (1958) και Ο πολιτικός Καβάφης (1971).
Στις 11 Μαΐου 2024, η Οικία Καβάφη παραδίδεται και πάλι στο κοινό, με αίθουσες γεμάτες από σημαντικά αντικείμενα που φωτίζουν τη ζωή του παγκόσμιου ποιητή.
Κάθε δωμάτιο της Οικίας Καβάφη έχει μια ονομασία και περιλαμβάνει σπουδαία κειμήλια, πιστά αντίγραφα τεκμηρίων, έργα από τη ζωή και το έργο του Αλεξανδρινού ποιητή, αλλά και σύγχρονα έργα τέχνης, που επιλέχτηκαν και με την αρωγή ακαδημαϊκών συμβούλων για την ανανεωμένη Οικία.
Ο επισκέπτης συναντά πρώτα το δωμάτιο «Ο παγκόσμιος ποιητής», με μεταφράσεις του έργου του από όλο τον κόσμο, σε χρονολογική σειρά των εκδόσεων ανά γλώσσα, από τη δεκαετία του 1950 έως και σήμερα. Ακολουθεί το δωμάτιο «Πάντα η Αλεξάνδρεια είναι», που αναδεικνύει με χάρτες και χρονολόγια τη σύνδεση του ποιητή με την πόλη της Αλεξάνδρειας, τον κατεξοχήν τόπο του καβαφικού έργου και βίου, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο εκτυλίσσονται η ζωή και η εργογραφία του ποιητή που συχνά επηρεάζονται από την ιστορία της Αιγύπτου, ενώ καταλήγει στο μπαλκόνι με θέα την Αλεξάνδρεια. Ακολουθούν τα δωμάτια «Γενεαλογία και προσωπική ζωή», που περιλαμβάνει ημερολόγια, επιστολές, σημειώματα, αλλά και τεκμήρια που σχετίζονται με τη γενεαλογία της οικογένειάς του, και «Το σαλόνι, μια αναδημιουργία», το οποίο αναπαριστά το σαλόνι του όπως ήταν την εποχή που ζούσε στο σπίτι αυτό και υποδεχόταν φίλους και ανθρώπους του πνεύματος – στο δωμάτιο αξιοποιούνται έπιπλα από την πρώτη περίοδο επαναλειτουργίας του χώρου μετά από πρωτοβουλία του Κωστή Μοσκώφ. Στη συνέχεια, ο επισκέπτης συναντά το δωμάτιο «Ο Καβάφης σήμερα», με έργα τέχνης αλλά και όλα τα βίντεο έργα από τη σειρά “Visual Cavafy”, σε ανάθεση του Ιδρύματος Ωνάση και στο πλαίσιο του φεστιβάλ “Archive of Desire” στη Νέα Υόρκη, την άνοιξη του 2023, καθώς και το δωμάτιο «Καβαφικοί Διάλογοι», με την αλληλογραφία του Κ. Π. Καβάφη με συγγραφείς της εποχής, καθώς και αποκόμματα εφημερίδων για το έργο του. Τα τελευταία δύο δωμάτια είναι αφιερωμένα στο «αρχείο Καβάφη» και την «οικία Καβάφη», με εκδόσεις ποιημάτων και σχετική βιβλιογραφία από τη συλλογή του αρχείου Καβάφη, αλλά και την ιστορία της ίδιας της οικίας, με στιγμιότυπα από την πορεία στον χρόνο του διαμερίσματος.
Η οικία του ποιητή, πλήρως ανακαινισμένη, είναι ένας ακόμη σταθμός στο ταξίδι του Ιδρύματος Ωνάση, που τιμά με κάθε νέα πρωτοβουλία τον Αλεξανδρινό ποιητή. Πάντα η Αλεξάνδρεια είναι… έγραφε στο ποίημά του, «Φυγάδες» (1914). Το μπαλκόνι του περιμένει ανανεωμένο τους επισκέπτες να σταθούν στο σημείο όπου στεκόταν και ο ίδιος και να αντικρίσουν αυτά που έβλεπε και ο ίδιος τότε, δημιουργώντας μια ζωντανή σύνδεση με το παρελθόν. Το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον του ποιητή από την Αλεξάνδρεια, στην Αθήνα και, τελικά, σε όλο τον κόσμο.
Αναλυτικά για τα δωμάτια:
Ο παγκόσμιος ποιητής
Παγκόσμιος και πάντα επίκαιρος, ο Κ. Π. Καβάφης είναι πλέον ένας από τους πιο μεταφρασμένους Έλληνες ποιητές της εποχής του. Ο αντίκτυπος του Αλεξανδρινού αποτυπώνεται στις μεταφράσεις του ποιητικού και πεζού του έργου σε περισσότερες από τριάντα γλώσσες. Το ταξίδι στον μεταφραστικό κόσμο του Κ. Π. Καβάφη ξεκινάει από την πρώτη συγκεντρωτική έκδοση ποιημάτων του, η οποία κυκλοφόρησε μετά τον θάνατό του, το 1935, σε φιλολογική επιμέλεια της Ρίκας Σεγκοπούλου και εικονογράφηση του Τάκη Καλμούχου. Πρόκειται για το 210ο αντίγραφο (τιράζ 2.030) σε χαρτί Vélin Μαδαγασκάρης Lafuma.
«Πάντα η Αλεξάνδρεια είναι»
Καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του, ο Κ. Π. Καβάφης συνδιαλέγεται με την Αλεξάνδρεια. H σχέση του ποιητή με την πόλη φωτίζεται μέσα από 21 τοπόσημα που σχετίζονται με τη ζωή και το έργο του, τοποθετημένα σε αποτύπωση χάρτη της δεκαετίας του 1920. Κάποια από αυτά, ως θραύσματα της παρουσίας του στην πόλη, εξακολουθούν να υπάρχουν στο αστικό τοπίο της. Παράλληλα, παρουσιάζονται η ζωή και το έργο του Κ. Π. Καβάφη μέσα από ένα χρονολόγιο, που αποδίδει το ιστορικό πλαίσιο στο οποίο διαμορφώνεται ως άνθρωπος και ποιητής, όσο ζει και ονειρεύεται την Αλεξάνδρεια.
Γενεαλογία και προσωπική ζωή
Η γενεαλογία του ποιητή είναι ένα θέμα το οποίο έχει απασχολήσει πολύ και τον ίδιο, όπως αποδεικνύεται μέσα από τα αρχειακά τεκμήρια των “Genealogical Gossip or Various bits of the History of our Father’s & Mother’s family thrown together” και “Genealogical Tableau of the Cavafy Family”. Τα διαβατήρια της Χαρίκλειας και του Πέτρου Ιωάννη, των γονιών του, αποτελούν αδιάψευστους μάρτυρες της κοσμοπολίτικης και υβριδικής κοινωνικής ταυτότητας της οικογένειας, που αποτελεί έναν συνδυασμό από φαναριώτικες ρίζες, πολυεθνικές επιχειρηματικές συνδέσεις και αγγλοελληνικό πολιτισμικό προσανατολισμό. Η προσωπική ζωή του ποιητή ξετυλίγεται μέσα από μια επιλογή αρχειακών τεκμηρίων, στα οποία περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, ημερολογιακά σημειώματα, επιστολές, επαγγελματικά έγγραφα και βιβλία που διατηρούσε στη βιβλιοθήκη του.
Το σαλόνι, μια αναδημιουργία
Πρόκειται για μια απόπειρα αναπαράστασης του σαλονιού του ποιητή, εκεί όπου ο Κ. Π. Καβάφης υποδεχόταν τους καλεσμένους του, όπως ήταν ο Νίκος Καζαντζάκης, η Μυρτιώτισσα, ο Κώστας Ουράνης, ο Filippo Tommaso Marinetti και ο E. M. Forster, μεταξύ άλλων. Κάποια από τα έπιπλα στον χώρο αποτελούν πιστά αντίγραφα εκείνων του ποιητή, ενώ άλλα αντικείμενα έχουν διατηρηθεί από την αρχική επίπλωση της οικίας Καβάφη, όταν εγκαινιάστηκε το 1992, μετά από πρωτοβουλία του Κωστή Μοσκώφ. Τα ράφια κοσμούν δείγματα εκδόσεων αντίστοιχων με αυτές που διασώζονται από τη βιβλιοθήκη του ποιητή.
Ο Καβάφης σήμερα
Πώς συνομιλεί ο ποιητής με τους σύγχρονους καλλιτέχνες των εικαστικών και κινηματογραφικών τεχνών; Πώς αποδίδονται το έργο, η μορφή του ποιητή, αλλά και το καβαφικό περιβάλλον της Αλεξάνδρειας; Μια σειρά από οκτώ βίντεο έργα, αναθέσεις του Ιδρύματος Ωνάση στο πλαίσιο του φεστιβάλ “Archive of Desire” στη Νέα Υόρκη, την άνοιξη του 2023, παρουσιάζονται στον χώρο της Οικίας Καβάφη. Ανάμεσά τους και έργα σπουδαίων εικαστικών, όπως είναι ο Γιάννης Κυριακίδης και η Farida El Gazzar.
Το δωμάτιο περιλαμβάνει τα βίντεο έργα που έχουν δημιουργήσει σκηνοθέτες όπως η Εύη Καλογηροπούλου («Αλεξάνδρεια»), η Elena Park («Μακρυά», «Θάλασσα του Πρωιού», «Ιθάκη», «Περιμένοντας τους Βαρβάρους», «Τα Βήματα»), ο Χρήστος Σαρρής («Τείχη»), σε συνεργασία με κρατούμενους σε φυλακές στην Ελλάδα, καθώς και οι καλλιτέχνες Jad Abumrad και Mac Premo («Φωνές»). Ανάμεσα στους ερμηνευτές είναι η Laurie Anderson («Φωνές»), ο Taylor Mac («Ιθάκη», «Περιμένοντας τους Βαρβάρους»), η Julianne Moore («Μακρυά», «Θάλασσα του Πρωιού»), ο Carl Hancock Rux με τον Daniel Bernard Roumain, την Bora Yoon και τον Jeffrey Zeigler («Τα Βήματα»), με τη συνδρομή των Dan Bora («Θάλασσα του Πρωιού»), Justin Ervin («Τα Βήματα»), Robert Huott («Μακρυά»), Garth MacAleavey («Τα Βήματα»), Steven E. Mallorca («Τα Βήματα», «Περιμένοντας τους Βαρβάρους»), Heather Lea Poole («Μακρυά»), Bruce Steinberg («Τα Βήματα») και Pete Scalzitti («Ιθάκη», «Περιμένοντας τους Βαρβάρους», «Μακρυά», «Θάλασσα του Πρωιού»). Οι ταινίες περιλαμβάνουν επίσης νέες μουσικές συνθέσεις και ενορχηστρώσεις των Laura Jane Grace («Τείχη»), Alexander MacSween («Περιμένοντας τους Βαρβάρους») και Caroline Shaw («Θάλασσα του Πρωιού»).
Καβαφικοί Διάλογοι
Περιμετρικά των τοίχων του δωματίου παρουσιάζεται μια επιλογή από αρχειακά τεκμήρια αλληλογραφίας του Κ. Π. Καβάφη με σύγχρονούς του ανθρώπους των γραμμάτων, καθώς και αποκόμματα εφημερίδων, τα οποία φωτίζουν το δίκτυο επαφών, αλλά και την εκτίμηση της λογοτεχνικής αξίας και αναγνώρισης του ποιητή από ομότεχνούς του σε όλο τον κόσμο. Επιπλέον, υπάρχουν αρχειακά τεκμήρια που αποκαλύπτουν τη στάση και την ταυτότητα του ποιητή ως Αιγυπτιώτη. Στο κεντρικό τραπέζι, οκτώ έργα Ελλήνων και ξένων λογοτεχνών και καλλιτεχνών (Bertolt Brecht, Lawrence Durell, E. M. Forster, Edward Said, Γιάννη Ρίτσου, Γιάννη Τσαρούχη, Νίκου Χατζηκυριάκου-Γκίκα, J. M. Coetzee), παρουσιάζουν την πρόσληψη και τον διαρκή αντίκτυπο του καβαφικού έργου, όπως αυτός αναδύεται σε έργα άλλων.
Το αρχείο
Ο Κ. Π. Καβάφης φρόντιζε να συγκεντρώνει και να αρχειοθετεί το έργο του συστηματικά, δημιουργώντας έτσι ένα μοναδικό λογοτεχνικό και προσωπικό αρχείο. Το αρχείο Καβάφη περιλαμβάνει χειρόγραφα καβαφικών ποιημάτων, έντυπες αυτοσχέδιες εκδόσεις, πεζά λογοτεχνικά κείμενα, άρθρα, μελέτες και σημειώσεις του ποιητή, πλούσια αλληλογραφία και φωτογραφίες. Το αρχείο Καβάφη περιήλθε στη διαχείριση του Ιδρύματος Ωνάση στα τέλη του 2012. Εξασφαλίστηκε έτσι η παραμονή του στην Ελλάδα και αποφεύχθηκε ενδεχόμενος κατακερματισμός του. Σε συνέχεια της ψηφιοποίησης και της πλήρους τεκμηρίωσής του, τον Μάρτιο του 2019 δημοσιεύεται η ψηφιακή συλλογή του Αρχείου Καβάφη, σε ελληνικά και αγγλικά, η οποία κατέστησε το αρχείο προσβάσιμο σε όλους. Τον Νοέμβριο του 2023 το Ίδρυμα Ωνάση δημιουργεί έναν μόνιμο χώρο για το Αρχείο Καβάφη, στην οδό Φρυνίχου 16β, στην Πλάκα, ανοιχτό σε κοινό και ερευνητές.
Η οικία
Στιγμιότυπα της ιστορίας του διαμερίσματος όπου έζησε ο ποιητής από το 1907 έως το τέλος της ζωής του, όπως αυτή διαμορφώνεται από το 1933 έως σήμερα. Ο χώρος του διαμερίσματος αναδεικνύεται ο ίδιος σε έκθεμα που χρήζει διατήρησης και αποκατάστασης, μια πρωτοβουλία του Ιδρύματος Ωνάση, σε συνεργασία με το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού. Την άνοιξη του 2024, η αποκατεστημένη Οικία Καβάφη ανοίγει εκ νέου τις πόρτες της στο κοινό.
Οικία Καβάφη
Οδός Κ. Π. Καβάφη 4, Αλεξάνδρεια, Αίγυπτος
2ος όροφος
Ημέρες και ώρες λειτουργίας: Τρίτη – Κυριακή, 10:00-17:00
Είσοδος ελεύθερη
Διαβάστε περισσότερα στο onassis.org
