Επόμενος σταθμός: Βενετία

Επόμενος σταθμός: Βενετία Facebook Twitter
0
Επόμενος σταθμός: Βενετία Facebook Twitter
Φωτό: Νίκος Κατσαρός

Η ζωή και η καλλιτεχνική πορεία του εικαστικού Στέφανου Τσιβόπουλου μοιάζουν σαν να είχαν μια προδιαγεγραμμένη πορεία, πριν ακόμα γεννηθεί, μια καλλιτεχνική ταυτότητα που άργησε μεν να τη διαμορφώσει, μέσα από την οποία περνάει όμως ολόκληρο το παρελθόν της οικογένειάς του. Οι αλλόκοτες ιστορικοπολιτικές συγκυρίες που επηρέασαν τη δική τους ζωή κι έκαναν τον ίδιο να στραφεί προς μια τέχνη έντονα πολιτικοποιημένη, που κρατάει συγχρόνως και σαφείς αποστάσεις από την πολιτική. Τον συνάντησα στην γκαλερί Καλφαγιάν, όπου μου ξετύλιξε αυτή την τόσο ενδιαφέρουσα οικογενειακή σάγκα, που θυμίζει περισσότερο κινηματογραφικό σενάριο.


Γεννήθηκε το 1973 στην Πράγα, καρπός του μεγάλου έρωτα δύο νέων ανθρώπων, φαινομενικά τελείως διαφορετικών μεταξύ τους, που όμως τα προσωπικά τους δράματα ήταν αδύνατον να μην τον σημαδέψουν. Ο πατέρας του, ένας νέος άντρας που είχε αφήσει την Ελλάδα σε καιρό Ψυχρού Πολέμου για να ζήσει με τον πατέρα του, ο οποίος ήταν πολιτικός πρόσφυγας, ως φοιτητής γεωπονίας βρέθηκε να φλερτάρει στην περίφημη «Άνοιξη της Πράγας» μια συμφοιτήτριά του -τη μητέρα του Στέφανου-, μια νέα γυναίκα από το Ιράν που είχε καταλήξει στην Τσεχοσλοβακία (όπως λεγόταν τότε ακόμα), επειδή επέλεξε να επαναστατήσει εναντίον ενός αυταρχικού πατέρα, εγκαταλείποντας για πάντα την Τεχεράνη για να πάει να βρει στην Πράγα τον θείο της. Πρώην μυστικοσύμβουλος του Μοσαντέκ, μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος του Ιράν, που κατέληξε στην Πράγα, όπου έγινε καθηγητής πανεπιστημίου. Όταν ο Στέφανος Τσιβόπουλος γεννήθηκε, ο πατέρας του έπρεπε να επιστρέψει στην Ελλάδα για τη στρατιωτική του θητεία. Η μητέρα του, μπαχάι στο θρήσκευμα και όχι μουσουλμάνα, έχοντας στο μεταξύ χάσει και τους δυο της γονείς, δεν είχε άλλη επιλογή παρά να ακολουθήσει τον σύντροφό της σε μια νέα πατρίδα. Έτσι, βρέθηκε στη Λάρισα, στην πόλη καταγωγής του πατέρα του πρώτου παιδιού της.

Επόμενος σταθμός: Βενετία Facebook Twitter
«The future starts here», Ελευσίνα, καλοκαίρι 2012


Ο μικρός Στέφανος μεγάλωσε με μητρική του γλώσσα τα φαρσί. Όπως λέει και ο ίδιος, «τα νανουρίσματα, οι προσευχές, όλη η προσωπική σχέση μιας μάνας με το παιδί της χτιζόταν μέσω της περσικής γλώσσας. Τελικά, δεν έμαθα να μιλάω τα φαρσί και όσες δικαιολογίες κι αν μου αραδιάζει η μητέρα, ξέρω ότι ένιωθε την άρνηση του περιβάλλοντος για ό,τι αντιπροσώπευε και προσπαθούσε να περάσει στο παιδί της. Έτσι, το ζήτημα της γλώσσας μπαίνει από την αρχή στη ζωή μου ως ένα μεγάλο θέμα, το οποίο με ακολουθεί έκτοτε». Τον ρωτάω αν αυτό μεταπηδά και στο θέμα της ταυτότητας: «Όχι, η γλώσσα δεν είναι απαραίτητα και η ταυτότητα με την εθνολογική έννοια, αλλά κυρίως με την έννοια του εργαλείου που σε βοηθάει να εκφράζεις μια ταυτότητα».


Το 1976, με τη νομιμοποίηση του ΚΚΕ, ο παππούς και η γιαγιά του επέστρεψαν στην Ελλάδα και θυμάται να κάθεται στα γόνατα του ηλικιωμένου πρώην αντάρτη που του έδειχνε στις εφημερίδες φωτογραφίες του Μπρέζνιεφ, μιλώντας του με ενθουσιασμό για τη Σοβιετική Ένωση. Την ίδια στιγμή η μητέρα του είχε αναπτύξει ολοκληρωτική απέχθεια και άρνηση για τη δική της πατρίδα. Δεν ήθελε να θυμάται τίποτε από τη χώρα που άφησε στα 16 της κι έκτοτε δεν ξαναείδε. Είχε επιλέξει να αφοσιωθεί στους τρεις γιους που απέκτησε.


Στην αρχή, η διέξοδος του καλλιτέχνη εφήβου ήταν το θέατρο. Συμμετείχε στις παραστάσεις του ερασιτεχνικού του ΔΗΠΕΘΕ Λάρισας άλλοτε ως ηθοποιός και άλλοτε ως σκηνογράφος. «Εκείνη η περίοδος με επηρέασε πάρα πολύ και όταν ξεκίνησα το βίντεο με απασχόλησε η έννοια της ηθοποιίας, του ρόλου δηλαδή του ηθοποιού ως μετασχηματιστή συναισθημάτων, και με ποιον τρόπο η προσωπική εμπειρία συμμετέχει σ' αυτήν τη διαδικασία. Πώς το πραγματικό και το φανταστικό χρησιμοποιούνται για να ερμηνεύσουν μια περσόνα». Εν τέλει, ανακάλυψε το ζωγραφικό του ταλέντο και αφιερώθηκε σε αυτό με στόχο να μπει στη Σχολή Καλών Τεχνών. Πέρασε και στης Αθήνας και στης Θεσσαλονίκης και επέλεξε την πρώτη. Ήταν 1991.


«Ζούσα στα Εξάρχεια και κάθε βράδυ ξεκινούσα με την παρέα μου ολονύκτιες περιηγήσεις της πόλης. Κοιμόμουν στις επτά το πρωί και ξυπνούσα με το που έπεφτε το σκοτάδι, στις έξι. Ζούσα σαν τον τυφλοπόντικα, αλλά ανακάλυπτα την πόλη, η οποία κατά βάθος δεν μου άρεσε. Στη σχολή δεν πατούσα». Σε εκείνες τις νυχτερινές βόλτες θα ανακάλυπτε και το άγαλμα του Τρούμαν, που χρόνια μετά θα τον χρησιμοποιούσε σε μια από τις δουλειές του. Στο τέλος της ακαδημαϊκής χρονιάς θέλησαν από τη σχολή να μάθουν ποιος είναι. «Θα με άφηναν μετεξεταστέο, αν δεν παρέδιδα τον Σεπτέμβρη δουλειά. Γύρισα στο πατρικό μου και όλο το καλοκαίρι δούλεψα, κάνοντας εντελώς δικά μου πράγματα. Όταν επέστρεψα, με εξέτασε ο ίδιος ο Κεσσανλής, ο οποίος έμεινε απολύτως ευχαριστημένος και με πέρασε στο 2ο έτος. Αλλά το κυριότερο ήταν ότι η σχολή μεταφέρθηκε στην Πειραιώς. Δεν υπήρχαν τοίχοι, δούλευα τελείως μόνος, άπλωνα μουσαμάδες, έχυνα χρώματα, είχα πλήρη ελευθερία. Ευτυχώς, γιατί δεν άντεχα άλλο τη συνθήκη του σχολείου, το σιχαινόμουν πια». Εκείνο που έπαιξε καθοριστικό ρόλο ήταν η έκθεση του 1993 «Everything interesting is new, everything new is interesting» της συλλογής του Δάκη Ιωάννου, που ουσιαστικά εγκαινίασε η ΑΣΚΤ. Αυτή η έκθεση άνοιξε και διεύρυνε τους ορίζοντές του: «Μέχρι εκείνη τη στιγμή ό,τι είχα στο μυαλό μου ήταν άναρθρες κραυγές και δράσεις που εξέφραζαν έναν κόσμο ιδεών, ούτε συναισθήματος, ούτε ταλέντου. Γενικότερα, ποτέ δεν με ενδιέφερε στην τέχνη η έννοια του ωραίου, η αισθητική. Με ενδιέφερε μόνο πώς θα εκφράσω την ανθρώπινη κατάσταση, τη συναισθηματική αγωνία του ανθρώπου».

Επόμενος σταθμός: Βενετία Facebook Twitter


Για τις μεταπτυχιακές του σπουδές επέλεξε το Άμστερνταμ. «Εκεί ακόνισα τα εργαλεία μου, απέκτησα τη δομή κι έβαλα τα θεμέλια πάνω στα οποία μπορούσα πια να χτίσω». Τελικά, στράφηκε προς τις βιντεο-εγκαταστάσεις: «Αυτό συνέβη σταδιακά, γιατί μέχρι το 2002 δεν ήταν τόσο διαδεδομένες οι ψηφιακές βιντεοκάμερες. Τότε ήταν που άρχισε να με απασχολεί πολύ η ιδέα του δημόσιου χώρου και η σχέση αρχιτεκτονικής και γλυπτικής. Είχε πολύ να κάνει με το πώς αυτό που αποκαλούμε mobile architecture ταυτίζεται με την ιδέα της γλυπτικής και με ποιον τρόπο η συνθήκη της ανθρώπινης κλίμακας με ένα οικοδόμημα μπορεί να δημιουργήσει νέες γνώσεις. Με απασχολούσαν πάρα πολύ οι εναλλακτικοί χώροι και πώς πραγματεύονται το οικονομικό και το πολιτικό κομμάτι των ανθρώπων. Αυτό με έφερε πιο κοντά στο μεταναστευτικό πρόβλημα». Το 2005 ήταν η χρονιά που έκανε το θεαματικό του ντεμπούτο με τέσσερις ατομικές εκθέσεις σε σημαντικά μουσεία και γκαλερί στην Ολλανδία και στην Αθήνα. Οι καθηγητές του του ζητούσαν όλο και πιο επιτακτικά να εισάγει στο έργο του την καταγωγή του, τις ρίζες του, να δουν την Ελλάδα του.


Θέματα όπως η μυθοπλασία και η πραγματικότητα, το ντοκουμέντο και η δημιουργία είναι πια τα χαρακτηριστικά, ή καλύτερα η αφετηρία της δουλειάς του Στέφανου Τσιβόπουλου. Μόλις πέρσι η υπερμεγέθης εγκατάσταση στο Ελαιουργείο της Ελευσίνας με τίτλο «The future starts here» αποτελούνταν από τέσσερις διαφορετικές δράσεις με κοινή θεματική την ιστορία του εργατικού κινήματος της Ελευσίνας και του πολιτικού κατεστημένου της Ελλάδας. Εξηγεί: «Δεν με ενδιαφέρει τόσο η ίδια η πολιτική όσο η ιστορία που δεν έχει καταγραφεί από κανέναν».


Καλλιτεχνικός «μετανάστης» μεταξύ Άμστερνταμ, Νέας Υόρκης και Αθήνας, επελέγη να εκπροσωπήσει την Ελλάδα στην επόμενη Μπιενάλε της Βενετίας, με μια εγκατάσταση με τίτλο «Ιστορία Μηδέν», όπου τρεις παράλληλες βιντεο-αφηγήσεις θα εξιχνιάζουν μέσα από μια αλληγορία την αξία και την υπεραξία του χρήματος. Πώς ερμηνεύουν οι γονείς του το καλλιτεχνικό του έργο; Απαντάει: «Δεν περίμεναν ποτέ ότι μέσα από την τέχνη θα περνούσε ολόκληρη αυτή η πολιτική προβληματική, που αποτελείται από κοινωνικά θέματα τα οποία απασχολούν και τους ίδιους. Ένας λόγος, όμως, που έχει συμβεί αυτό είναι και αυτοί οι δύο άνθρωποι. Η τόσο έντονη πολιτική συνθήκη που φέρουν μέσα τους. Το ότι εγώ γεννήθηκα, εξελίχθηκα και δημιουργήθηκα είναι γιατί οι πρόγονοί τους κουβαλούσαν όλα αυτά».

Επόμενος σταθμός: Βενετία Facebook Twitter
0

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Η «λίστα Τραμπ» και τα «απαράδεκτα έργα τέχνης» οδηγούν σε μια άλλη Αμερική

Εικαστικά / Tο μένος του Τραμπ για το Smithsonian: Λογοκρισία, ρατσισμός, λίστες με «απαράδεκτα» έργα

Με στόχο το μεγαλύτερο συγκρότημα μουσείων και ερευνητικών κέντρων στον κόσμο, ο Τραμπ επιχειρεί να ασκήσει έλεγχο και λογοκρισία σε έργα τέχνης και στο περιεχόμενο εκθέσεων, κατηγορώντας το Smithsonian ως «woke» και απειλώντας με περικοπές της χρηματοδότησής του.
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Το σπίτι-μουσείο της Πολίν Καρπίδα βγάζει τους θησαυρούς του στο σφυρί (μέχρι κεραίας)

Εικαστικά / Το σπίτι-μουσείο της Πολίν Καρπίδα βγάζει τους θησαυρούς του στο σφυρί (μέχρι κεραίας)

Μια από τις πιο εξέχουσες συλλέκτριες στην Ευρώπη, η οποία έχει αφήσει το αποτύπωμά της και στην Ύδρα, αποφάσισε να πουλήσει τη συλλογή σουρεαλιστικής και μεταπολεμικής τέχνης που στεγάζει στο σπίτι της στο Λονδίνο -τη μεγαλύτερη αυτού του είδους- σε μια δημοπρασία-ορόσημο.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Χάρις Επαμεινώνδα: Η γλώσσα μου δεν είναι οι λέξεις

Εικαστικά / Χάρις Επαμεινώνδα: «Η γλώσσα μου δεν είναι οι λέξεις»

Η βραβευμένη με Αργυρό Λέοντα Κύπρια εικαστικός συνθέτει έναν κόσμο θραυσμάτων, αποκομμάτων της εσωτερικότητας, με ελλειπτικές εικόνες, τον οποίο μας προκαλεί να ανακατασκευάσουμε μέσα από τη σταδιακή του αποκάλυψη.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
 Μαρία Λοϊζίδου και Πέτρος Μώρης στη 13η Μπιενάλε του Λίβερπουλ

Εικαστικά / Μαρία Λοϊζίδου και Πέτρος Μώρης στη 13η Μπιενάλε του Λίβερπουλ

Οι δύο καλλιτέχνες με καταγωγή από Κύπρο και Ελλάδα αντίστοιχα, παρουσιάζουν νέα έργα τους σε μια από τις σημαντικότερες εικαστικές διοργανώσεις της Βρετανίας που φιλοξενεί 30 καλλιτέχνες και συλλογικότητες, με αναθέσεις και θεματικές που έχουν να κάνουν με τη γεωγραφία και τις αξίες που διαπερνούν την πόλη αυτή: καταγωγή και μνήμη.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Μια έκθεση για την πολύχρωμη, πολύπλοκη Αθήνα στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο

Εικαστικά / Μια έκθεση για την πολύχρωμη και πολύπλοκη Αθήνα στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο

Ο Τόνι Μιλάκης καταγράφει μια πόλη που η πραγματικότητα προσφέρει τις καλύτερες ζωγραφικές λύσεις, που ακόμη και το πιο ευφάνταστο μυαλό ενός καλλιτέχνη δεν μπορεί να τις επινοήσει.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
CHECK Ο Ζαν Φρανσουά Μιλέ και η ατέρμονη γοητεία της φύσης και των εργατών της γης

Εικαστικά / Ζαν Φρανσουά Μιλέ: ο ζωγράφος που ο Βαν Γκογκ αποκαλούσε «πρωτοπόρο»

«Όσο το σκέφτομαι, τόσο περισσότερο νομίζω ότι ο Μιλέ πίστευε σε κάτι ανώτερο» έγραφε ο Βαν Γκογκ για τον «ζωγράφο των χωρικών» αλλά και έναν από τους σημαντικότερους εκπροσώπους του γαλλικού ρεαλισμού. Η Εθνική Πινακοθήκη του Λονδίνου τον τιμά με μια μεγάλη έκθεση.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Το Μοναστήρι του Καρόλου: Το μουσείο του «κομμωτή των σταρ»

Εικαστικά / Κάρολος: O «κομμωτής των σταρ» έχει πλέον δικό του μουσείο στα Χανιά

Το «Μοναστήρι του Καρόλου», ένα ενετικό κτίσμα του 1583 και κατοικία του αυτοδίδακτου δημιουργού από το 1991, έχει μετατραπεί σε ένα μοναδικό καταφύγιο όπου συνυπάρχουν η ιστορία της κομμωτικής, έργα Ελλήνων και ξένων καλλιτεχνών μαζί με μνήμες της Μαρίας Κάλλας, της Μπριζίτ Μπαρντό αλλά και της Μαντάμ Ορτάνς.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Γιγάντιοι φαλλοί, το σεξ ως ζωτική δύναμη: Τα «ερωτικά» του Takis αναστατώνουν ακόμα

Εικαστικά / Γιγάντιοι φαλλοί, το σεξ ως ζωτική δύναμη: Τα «ερωτικά» του Takis αναστατώνουν ακόμα

«Τα έργα του αποθεώνουν την ικανότητα του έρωτα να μας αποσπά από την ιδέα του θανάτου». Και έχουμε την ευκαιρία να τα δούμε στην αναδρομική έκθεση του Ιδρύματος Γουλανδρή στην Άνδρο, και στην Αθήνα. Όλα σχεδόν, εκτός από το πιο γνωστό του, το οποίο οι επιμελητές απέρριψαν ως «κραυγαλέο»...
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Το Fondation Louis Vuitton υποδέχεται 270 έργα του Gerhard Richter σε μια μεγάλη αναδρομική έκθεση

Εικαστικά / Gerhard Richter: «Τώρα που δεν απέμειναν ιερείς ή φιλόσοφοι, οι καλλιτέχνες είναι οι σημαντικότεροι άνθρωποι στον κόσμο»

270 έργα ενός από τους σημαντικότερους εν ζωή ζωγράφους θα εκτεθούν το φθινόπωρο στο Fondation Louis Vuitton σε μια μεγάλη αναδρομική έκθεση.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Μια αθέατη ως τώρα πλευρά της Φρίντα Κάλο στη Θεσσαλονίκη

Εικαστικά / Μια αθέατη ως τώρα πλευρά της Φρίντα Κάλο στη Θεσσαλονίκη

Μια διεθνής έκθεση με 241 φωτογραφίες, που μέχρι πρόσφατα δεν είχαν δει το φως δημοσιότητας και αποκαλύπτουν άγνωστες πτυχές της ζωής της πιο διάσημης ζωγράφου του 20ού αιώνα, κάνει στάση το φθινόπωρο στη συμπρωτεύουσα.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Έκθεση αφισών στην Ύδρα μιας Ελλάδας ανόθευτης και ταπεινής

Εικαστικά / Πώς διαφήμιζε η Ελλάδα τον εαυτό της στο εξωτερικό από το ’30 έως το ’60;

Μια σειρά αφισών του ΕΟΤ, σε μια έκθεση που φιλοξενείται στην οικία Λαζάρου Κουντουριώτη, αποκαλύπτει τις πρώτες απόπειρες και τα αρχικά βήματα του ελληνικού τουρισμού, με την υπογραφή σημαντικών Ελλήνων καλλιτεχνών.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Νίκος Τρανός: «Η τέχνη είναι ένα πολύ αποτελεσματικό αντικαταθλιπτικό» 

Εικαστικά / Νίκος Τρανός: «Η τέχνη είναι ένα πολύ αποτελεσματικό αντικαταθλιπτικό» 

Έχει βοσκήσει πρόβατα, έχει πουλήσει κουλούρια και έχει δουλέψει στην οικοδομή, μέχρι που αποφάσισε ότι το μόνο που ήθελε να γίνει είναι καλλιτέχνης. Τελικά, εξελίχθηκε σε έναν από τους κορυφαίους και διεθνώς αναγνωρισμένους Έλληνες δημιουργούς. Ο πρώην πρύτανης της ΑΣΚΤ είναι άνθρωπος από σπάνια πάστα.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
«Οι πρώτοι ομοφυλόφιλοι» και η γέννηση μιας νέας ταυτότητας

Εικαστικά / «Οι πρώτοι ομοφυλόφιλοι» και η γέννηση μιας νέας ταυτότητας

Μια μεγάλη έκθεση στο Σικάγο εξετάζει την γκέι ταυτότητα ως ιστορικό φαινόμενο μέσα από 300 έργα που δημιουργήθηκαν κυρίως στην περίοδο μεταξύ του 1869, όταν δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά η λέξη «ομοφυλόφιλος», και του 1939
THE LIFO TEAM
Η Χίλμα αφ Κλιντ έβρισκε γαλήνη ζωγραφίζοντας λουλούδια

Εικαστικά / Η Χίλμα αφ Κλιντ έβρισκε γαλήνη ζωγραφίζοντας λουλούδια

Σε μια σειρά έργων που παρουσιάζει το θαύμα της ανθοφορίας των λουλουδιών και των φυτών, μια από τις πιο αξιοσέβαστες καλλιτέχνιδες της Σουηδίας στρέφεται σε έναν κόσμο ομορφιάς, γαλήνης και ισορροπίας για να αποκαλύψει αλήθειες για την ανθρώπινη κατάσταση.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Το «Πλέγμα των Κυκλάδων» και μια έκθεση που μας ταξιδεύει στις διαχρονικές του συνδέσεις

Εικαστικά / Το «Πλέγμα των Κυκλάδων» και μια έκθεση για τις διαχρονικές του συνδέσεις

Μπορεί η σύγχρονη τέχνη να συνομιλήσει δημιουργικά με την αρχαία πολιτιστική κληρονομιά; Στην ΕΦΑ Κυκλάδων πίστεψαν στο «στοίχημα» και έτσι προέκυψε μια έκθεση με ξεχωριστό ενδιαφέρον στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ίου.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ