Καλλιτέχνες, συγγραφείς, μουσικοί και πανεπιστημιακοί στην Αυστρία έχουν ξεκινήσει καμπάνια για να σωθεί η Villa Europa, η βίλα του 17ου αιώνα στο Σάλτσμπουργκ όπου έζησε ο Στέφαν Τσβάιχ μέχρι το 1934, πριν αναγκαστεί να εγκαταλείψει την πόλη λόγω του αυστροφασιστικού καθεστώτος.
Το σπίτι ανήκει σήμερα στον Βόλφγκανγκ Πόρσε, μέλος της γνωστής οικογένειας της αυτοκινητοβιομηχανίας, ο οποίος το αγόρασε το 2020 έναντι 8,4 εκατ. ευρώ. Μετά τις αντιδράσεις που προκάλεσε το σχέδιό του να κατασκευάσει ιδιωτική σήραγγα 500 μέτρων μέσα από τον λόφο Καπουτσίνερμπεργκ, ώστε να μεταφέρει τη συλλογή αυτοκινήτων του μέχρι τη βίλα, ο Πόρσε έβγαλε αιφνιδιαστικά το ακίνητο προς πώληση για 12,7 εκατ. ευρώ.
Για τους υποστηρικτές της καμπάνιας, η Villa Europa δεν είναι απλώς ένα ακριβό ιστορικό ακίνητο. Είναι ένας από τους πιο φορτισμένους τόπους της αυστριακής και ευρωπαϊκής πολιτιστικής μνήμης.
Ο Τσβάιχ, ο εβραϊκής καταγωγής αυστριακός συγγραφέας που υπήρξε μία από τις πιο διαβασμένες λογοτεχνικές φωνές της μεσοπολεμικής Ευρώπης, έζησε εκεί με τη σύζυγό του, Φριντερίκε. Στη βίλα έγραψε μεγάλο μέρος του έργου του και υποδέχτηκε μορφές όπως ο Τζέιμς Τζόις, ο Τόμας Μαν και ο Ρίχαρντ Στράους. Η Villa Europa υπήρξε, με άλλα λόγια, όχι μόνο κατοικία, αλλά σημείο συνάντησης μιας Ευρώπης που λίγο αργότερα θα διαλυόταν.
Το 1934 ο Τσβάιχ αναγκάστηκε να φύγει από το Σάλτσμπουργκ. Η οικογένειά του υποχρεώθηκε να πουλήσει το σπίτι σε εξευτελιστική τιμή. Η διαδρομή του συγγραφέα θα τον οδηγούσε αργότερα στην εξορία και τελικά στη Βραζιλία, όπου αυτοκτόνησε το 1942 μαζί με τη δεύτερη σύζυγό του, Λότε Άλτμαν.
Γι’ αυτό και η σημερινή συζήτηση δεν αφορά μόνο την τύχη μιας βίλας. Αφορά το ερώτημα αν ένας τόπος φορτισμένος με την ιστορία της εξορίας, του αντισημιτισμού, της ευρωπαϊκής διανόησης και της αυστριακής ευθύνης θα παραμείνει δημόσια προσβάσιμος ή θα καταλήξει σε χέρια ιδιώτη.
Χιλιάδες άνθρωποι έχουν ήδη υπογράψει αίτημα προς την ομοσπονδιακή και την τοπική κυβέρνηση της Αυστρίας, ζητώντας να αγοραστεί η βίλα και να μετατραπεί σε δημόσιο χώρο μνήμης και πολιτισμού. Στο κείμενο της καμπάνιας, η απόκτηση της Villa Europa περιγράφεται ως «πολιτιστική ευθύνη απέναντι στις επόμενες γενιές» και ως ευκαιρία να γίνει ο τόπος «δημόσια προσβάσιμος και χρήσιμος».
Ο Μπέρνχαρντ Φύγκενσουχ, πρύτανης του Πανεπιστημίου του Σάλτσμπουργκ, δήλωσε ότι η Αυστρία έχει ηθική υποχρέωση να διατηρήσει τη βίλα ως χώρο μνήμης για τον Τσβάιχ. Το πανεπιστήμιο, σύμφωνα με τον ίδιο, θα μπορούσε να λειτουργήσει ως ενδιάμεσος ιδιοκτήτης μέχρι να συγκεντρωθούν οι απαραίτητοι πόροι από άλλους φορείς.
«Υπάρχει εδώ μια κοινωνική ευθύνη», είπε. «Ως πανεπιστήμιο και ως δημόσιος θεσμός αποφασίσαμε να την αναλάβουμε, γιατί πιστεύουμε ότι το παράθυρο ευκαιρίας μπορεί να είναι πολύ μικρό».
Το παράδοξο είναι ότι η άδεια για την κατασκευή της σήραγγας εξακολουθεί να συνοδεύει το ακίνητο και περιλαμβάνεται στην τιμή πώλησης. Ένας νέος ιδιοκτήτης θα μπορούσε, αν το θελήσει, να αξιοποιήσει την άδεια μέχρι το τέλος του 2028.
Ο ίδιος ο Τσβάιχ είχε περιγράψει το σπίτι ως «ρομαντικό και μη πρακτικό». Ανάμεσα στις γοητείες του, όπως έγραφε, ήταν ακριβώς το γεγονός ότι ήταν απρόσιτο στα αυτοκίνητα και μπορούσε κανείς να φτάσει εκεί μόνο ανεβαίνοντας τα περισσότερα από εκατό σκαλιά του Καπουτσίνερμπεργκ.
Έναν αιώνα αργότερα, το σπίτι αυτό βρίσκεται στο κέντρο μιας διαμάχης που μοιάζει σχεδόν ειρωνική: ένας τόπος που ο Τσβάιχ αγαπούσε ακριβώς επειδή δεν ήταν προσβάσιμος με αυτοκίνητο κινδυνεύει τώρα να πουληθεί μαζί με την άδεια για μια ιδιωτική σήραγγα αυτοκινήτων.
Η Villa Europa δεν είναι απλώς το σπίτι ενός μεγάλου συγγραφέα. Είναι ένα από τα σημεία όπου η ευρωπαϊκή μνήμη έχει ακόμη διεύθυνση.
Το αν θα παραμείνει ανοιχτή ή θα περάσει ξανά πίσω από ιδιωτικές πόρτες είναι, τελικά, ένα ερώτημα μεγαλύτερο από την ίδια τη βίλα.
με στοιχεία απο Guardian
