Η Ιφιγένεια Σδούκου είναι εικαστικός που συνδυάζει τη ζωγραφική, τη χαρακτική, το κέντημα και την textile art, μετατρέποντας το ύφασμα και την κλωστή σε μέσα αφήγησης. Τα έργα της είναι εντυπωσιακά και πολύ ιδιαίτερα. Με σπουδές ζωγραφικής και χαρακτικής στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της Φλωρεντίας και μακρά πορεία ως εκπαιδευτικός στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, έχει αναπτύξει ένα προσωπικό εικαστικό ιδίωμα, όπου η παραδοσιακή τεχνική του κεντήματος συναντά τη σύγχρονη τέχνη. Τα έργα της αντλούν από την ελληνική λαϊκή παράδοση, τη μυθολογία, τα παραμύθια, την ποίηση και την ιστορία της τέχνης, εξερευνώντας ζητήματα όπως η μνήμη, ο χρόνος, η φύση, η γυναικεία εμπειρία και η αφήγηση.
Η δουλειά της περιλαμβάνει κεντημένες συνθέσεις, artist books, υφασμάτινα γλυπτικά αντικείμενα, φορέματα και μαξιλάρια που λειτουργούν ως φορείς ιστοριών, ενώ συχνά συνεργάζεται με ποιητές, μεταφέροντας ποιητικά κείμενα σε εικαστικές αφηγήσεις. Παράλληλα, έχει σχεδιάσει εξώφυλλα δίσκων και έχει εργαστεί ως εικονογράφος για εκδοτικούς οίκους.
Το 2017 τιμήθηκε με το βραβείο της 6ης Τριενάλε Υφαντικής Τέχνης στο Νόβι Σαντ της Σερβίας, ενώ έργα της ανήκουν στις συλλογές του MOMus-Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης, της Δημοτικής Πινακοθήκης Λάρισας-Μουσείου Γ. Ι. Κατσίγρα, του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Λάρισας, του Μουσείου Λαϊκής Τέχνης και Παράδοσης του δήμου Αθηναίων, καθώς και σε ιδιωτικές συλλογές. Σήμερα θεωρείται μία από τις σημαντικότερες Ελληνίδες δημιουργούς που επαναπροσδιορίζουν το κέντημα και το ύφασμα ως σύγχρονα εικαστικά μέσα, συνδέοντας τη χειροτεχνική παράδοση με τον σύγχρονο καλλιτεχνικό λόγο.
«Σχεδιάζω και κεντάω για να εκφράσω την ιστορία του κόσμου που ζει μέσα μου αλλά και του κόσμου στον οποίο ζω, χρησιμοποιώντας μια πολύ αρχαία τεχνική».
— Πείτε μου μερικά πράγματα για την καλλιτεχνική πορεία σας. Πώς βρεθήκατε στην Καλών Τεχνών της Φλωρεντίας;
Ζωγράφιζα από πολύ μικρή ιστορίες που άκουγα ή δημιουργούσα στο μυαλό μου. Όταν μου χάρισαν οι γονείς μου τους δύο πρώτους τόμους της σειράς «Οι μεγάλοι ζωγράφοι» (εκδόσεις Μέλισσα/Fabbri), αποκαλύφθηκε στα μάτια μου ένας υπέροχος κόσμος και τότε αποφάσισα τι θα σπουδάσω όταν τελειώσω το σχολείο και πού. Επέλεξα την Ακαδημία Καλών Τεχνών της Φλωρεντίας γιατί ήδη στη σχολή είχαν μπει τα θεμέλια των μελλοντικών προσανατολισμών μου στα πολυμέσα, το design και τα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Ταυτόχρονα, θα είχα την ευκαιρία να ζήσω στην πόλη των «μεγάλων» της Αναγέννησης. Ως φοιτήτρια είχα τη δυνατότητα να επισκέπτομαι τακτικά την πινακοθήκη Uffizi. Εκτός των άλλων, παρατηρούσα ξανά και ξανά το τρίπτυχο Πορτινάρι του Χούγκο φαν ντε Χους και την Άνοιξη του Μποτιτσέλι. Από τις περιοδικές εκθέσεις που είδα στο Palazzo Strozzi ξεχωρίζω εκείνη του Πάουλ Κλέε. Επίσης ταξιδεύαμε με τους συμφοιτητές μου σε άλλες πόλεις της Ιταλίας, στην Αυστρία και τη νότια Γαλλία, για να δούμε εκθέσεις σύγχρονης τέχνης και να επισκεφτούμε μουσεία. Θυμάμαι τη συγκίνηση που ένιωσα στο Εθνικό Μουσείο Μαρκ Σαγκάλ στη Νίκαια και όταν αντίκρισα από κοντά τα έργα του Πίτερ Μπρίγκελ στο Μουσείο Ιστορίας της Τέχνης στη Βιέννη.
— Το νήμα εμφανίζεται στο έργο σας σχεδόν σαν μια μορφή γραφής. Πότε καταλάβατε ότι το κέντημα μπορούσε να γίνει η βασική εικαστική σας γλώσσα; Τι ήταν αυτό που σας έδωσε την έμπνευση για να χρησιμοποιήσετε τις κλωστές ως υλικό;
Από πολύ νωρίς πειραματίζομαι με τα υλικά. Ως παιδί είχα την τύχη να μάθω να πλέκω και να ράβω στο χέρι και χαιρόμουν οτιδήποτε κατάφερνα να δημιουργήσω με νήμα και ύφασμα. Όμως για αρκετά χρόνια αφιερώθηκα στη ζωγραφική του τελάρου, αν και εκεί ακόμη συνέχισα να συνδυάζω υλικά και εικονογραφική τεχνική. Εκείνη την εποχή δεν θεωρούσα τα έργα με κλωστές σοβαρή δουλειά – το έκανα ως χόμπι. Στη δεκαετία του ’90 διάβασα το συλλογικό βιβλίο «Κενά στην ιστορία της τέχνης: γυναίκες καλλιτέχνιδες» (εκδόσεις Γκοβόστη), σχετικά με τις σιωπηρές παραδοχές που διαμορφώνουν την ιεράρχηση της γυναικείας τέχνης ως κατώτερης ποιοτικά στο μεγαλύτερο μέρος της ιστορίας. Σκέφτηκα «πόσο μάλλον όταν πλησιάζει τόσο πολύ στη χειροτεχνία» κι αυτό με αποθάρρυνε ακόμα περισσότερο. Πολύ αργότερα είδα από κοντά σε διάφορα μουσεία έργα όπως το «Dinner Party» της Τζούντι Σικάγο με τα κεντημένα σουπλά στο μουσείο Μπρούκλιν, τα υφαντά της Τερέζα Λανσέτα στο Ρέινα Σοφία, της Μαρία Λάι στη Ρώμη και άλλα, από τα οποία εμπνεύστηκα πραγματικά και αποφάσισα να ακολουθήσω αυτή την τεχνική. Καθοριστική ήταν η επαφή με το έργο της Βούλας Μασούρα στο Τελόγλειο το 2015. Μετά από αυτό άρχισα να σκέφτομαι πολύ περισσότερο πώς συνδεόταν αυτό που δημιουργούσα με τη ζωή μου και με αυτό που με ενδιέφερε περισσότερο, με τη δική μου συναισθηματική εμπειρία. Άλλωστε η ζωγραφική, η γλυπτική, η ύφανση ή το κέντημα είναι όλα τεχνικές, διαφορετικοί τρόποι μετάφρασης ενός οράματος σε τεχνούργημα. Το πρόβλημα δεν είναι η τεχνική αλλά η πολιτιστική αξία που επιλέγουμε να της αποδώσουμε. Ξεκίνησα με έργα από πανί, νήματα και χαρτί. Η αποδοχή με ενθάρρυνε, έγινα λιγότερο διστακτική στη δημιουργία πιο ευάλωτων έργων με κέντημα σε λεπτό πανί και σιγά-σιγά αυτά εξελίχθηκαν σε κεντημένες αφηγήσεις. Ήταν μια καθοριστική στιγμή, εν ολίγοις σταμάτησα να κάνω αυτό που νόμιζα ότι έπρεπε και ανέπτυξα το δικό μου προσωπικό στυλ.
— Έχετε πει ότι η υφαντική, η κεντητική και η γραφή έχουν κοινές ρίζες. Τι σημαίνει για εσάς αυτή η σχέση; Μπορεί ένα κέντημα να «διαβαστεί» όπως ένα ποίημα;
Για χιλιετίες ο σκοπός των υφασμάτων ήταν η χρησιμότητα. Ωστόσο, ακόμη και οι βασικές ανάγκες που κάλυπτε το ύφασμα πυροδότησαν τη δημιουργική έκφραση. Τα περσικά χαλιά, οι μεσαιωνικές ταπισερί όπως του Bayeux (ένα κέντημα στην πραγματικότητα), οι κρητικoί κεντημένοι νυφικοί ποδόγυροι χρησιμοποιήθηκαν ως οχήματα αφήγησης. Η ποίηση και το κέντημα νομίζω πως μοιράζονταν πάντα μια μυστική συγγένεια. Και οι δύο τέχνες μετατρέπουν είτε λέξεις είτε κλωστές σε περίπλοκες εκφράσεις συναισθημάτων, μνήμης και ταυτότητας. Διάβασα στο «Ράβοντας σύμπαντα» της Ντομιτίλα Ντάρτι (εκδόσεις Einaudi) πως «η αναλογία μεταξύ μαθηματικών, αλφαβητικών, γραφικών και υφαντικών κωδίκων έχει επανειλημμένα αποδειχθεί με σαφήνεια σε όλη την ιστορία».
— Στο έργο σας συνυπάρχουν η ελληνική παράδοση, ο Μεσαίωνας, η Αναγέννηση και η σύγχρονη τέχνη. Πώς συνομιλούν όλοι αυτοί οι διαφορετικοί κόσμοι χωρίς να συγκρούονται;
Ίσως να είναι όλα αυτά με κάποιον τρόπο αφομοιωμένα και τακτοποιημένα μέσα μου. Τα θέματα που δουλεύω έχουν να κάνουν με τη ζωή, χρησιμοποιώντας μύθους και σύμβολα, τα περισσότερα κοινά τόσο στην ελληνική παράδοση όσο και στην ευρωπαϊκή, και σχετίζονται με τον άνθρωπο και τη φύση. Σχεδιάζω και κεντάω για να εκφράσω την ιστορία του κόσμου που ζει μέσα μου αλλά και του κόσμου στον οποίο ζω, χρησιμοποιώντας μια πολύ αρχαία τεχνική. Η χρήση της στο παρόν την κάνει σύγχρονη. Με κάνει να νιώθω λίγο σαν την Αλίκη στη Χώρα των Θαυμάτων, προσπαθώ πάντα να κοιτάζω τι κρύβεται πίσω από αυτό. Η γιαγιά μου μού είπε ότι «για να αναγνωρίσεις ένα καλό κέντημα, πρέπει να κοιτάξεις το πίσω μέρος» και το φροντίζω ανελλιπώς.
— Πώς αποφεύγετε τον κίνδυνο του φολκλόρ, όταν δουλεύετε με τόσο φορτισμένα πολιτισμικά στοιχεία;
Πιστεύω ότι επειδή είμαι κυρίως ζωγράφος και οπαδός του ορθολογισμού, αντιμετωπίζω το έργο μου απ’ την οπτική και την τεχνική ενός ζωγράφου. Μπορώ να φιλτράρω τις επιρροές μου, επιδιώκοντας ένα προσωπικό ύφος και δημιουργώντας εναλλακτικές αφηγήσεις. Ελπίζω πως ισορροπώ στις δημιουργίες μου το βαθύτερο συναίσθημα με τη λογική, το μαγικό με την απομυθοποίηση και το χιούμορ, το υπερβατικό με την εμπειρία και την επαναδιαπραγμάτευση με την επανερμηνεία.
— Πώς δουλεύετε ένα έργο σας; Από πού ξεκινάτε και ποια είναι η διαδικασία μέχρι να ολοκληρωθεί;
Όλα ξεκινούν από μια ιστορία. Τις περισσότερες φορές έχω διαβάσει κάτι που μου δημιουργεί εικόνες στο μυαλό· αγαπώ πολύ την ανάγνωση. Ακούω επίσης podcast και ηχητικά βιβλία ενώ κεντάω ή σχεδιάζω, αυτά μου δίνουν τροφή για σκέψη. Άλλες φορές θυμάμαι ένα παλιό παραμύθι ή ένα ποίημα. Σε περιπτώσεις ομαδικών εκθέσεων, δίνει το θέμα ο επιμελητής, αλλά και πάλι θέλω να δημιουργήσω μια ιστορία στο μυαλό μου. Η συμπύκνωση της ιστορίας σε μία εικόνα είναι το πιο δύσκολο και σχεδόν επίπονο τμήμα της διαδικασίας. Ακολουθεί το σχέδιο, η δημιουργία ενός πατρόν στις επιθυμητές διαστάσεις, η επιλογή χρωματικής παλέτας και η μεταφορά στο πανί. Το κέντημα μπορεί να είναι χρονοβόρο, να χρειαστούν για ένα έργο μήνες πολύωρης καθημερινής ενασχόλησης, αλλά για μένα αποτελεί την πιο ήρεμη φάση της δημιουργίας. Κεντάω στο χέρι χρησιμοποιώντας τελάρο κεντητικής και κάπου κάπου παρατηρώ το έργο από απόσταση, όπως κάνουμε στη ζωγραφική. Δεν ξεκινώ έχοντας στο μυαλό μου κάποιο συγκεκριμένο είδος βελονιάς, με οδηγεί το έργο και δουλεύω περισσότερο διαισθητικά, αναμειγνύοντας τεχνικές που εξυπηρετούν την εικόνα.
— Πόσο σημαντική είναι για εσάς η έννοια της γυναικείας γενεαλογίας; Συνεχίζετε μια αλυσίδα που ξεκινά από τις γυναίκες της οικογένειάς σας;
Κρατάω ακόμα ως κειμήλιο το ψαλιδάκι της γιαγιάς μου. Αυτή δίδαξε τη μητέρα μου και εκείνη με τη σειρά της εμένα. Η άλλη μου γιαγιά έραβε, η μητέρα της ύφαινε, οι θείες μου ήταν ικανότατες μοδίστρες. Έτσι, όταν κεντάω και ράβω αισθάνομαι ότι ακολουθώ μια διαγενεακή παράδοση. Η τέχνη του υφάσματος είναι κάτι που δίδαξε μία γυναίκα σε μία άλλη, μεταφέρεται από γενιά σε γενιά και είναι μία από τις πλουσιότερες από άποψη τεχνικής, θεματικής και πολιτιστικής πολυμορφίας τέχνες, γεμάτη κυρίως γυναικεία σοφία.
— Οι μορφές της Αριάδνης, της Πηνελόπης ή των Μοιρών επιστρέφουν συχνά στη δουλειά σας. Τι σας ελκύει σε αυτούς τους γυναικείους μύθους;
Στα τέλη του 19ου αιώνα ο Ζαν Μορεάς δημοσίευσε στο Μανιφέστο του Συμβολισμού, που, εκτός από την ποίηση, απευθυνόταν επίσης στη ζωγραφική και άλλες μορφές τέχνης, την προτροπή για μία τέχνη στην οποία θα συναντιούνται στοιχεία της αισθητηριακής αντίληψης με πνευματικά στοιχεία. Η τέχνη που προέκυψε ήταν πλούσια σε μυθολογικό και θρησκευτικό συμβολισμό και εξερευνούσε τα όρια μεταξύ πραγματικότητας και ονείρου. Στα περισσότερα από αυτά τα έργα η γυναίκα είναι η μεγάλη πρωταγωνίστρια του μυστηρίου, ένα παράξενο πλάσμα με χίλιες πτυχές, άλλοτε νεράιδα, άλλοτε μάγισσα, εν μέρει μούσα και εν μέρει θανάσιμη απειλή. Το ίδιο ισχύει στα παραμύθια και στους θρύλους. Πρωτογνώρισα την εικόνα αυτών των γυναικών στα «Κλασικά Εικονογραφημένα» κι αργότερα στα έργα των Οντιλόν Ρεντόν, Γκουστάβ Μορό και των Προραφαηλιτών. Από τότε με απασχολούν συχνά στα θέματά μου.
— Το κέντημα απαιτεί χρόνο, υπομονή και επανάληψη. Σε μια εποχή ταχύτητας, η επιμονή στη χειρωνακτική δουλειά είναι και μια μορφή αντίστασης;
Το κέντημα σημαίνει επιστροφή στον εαυτό μου, είναι μια πράξη διαλογισμού, γι’ αυτό χρησιμοποιώ αυτήν την τεχνική. Η παρουσίαση μιας ανάμνησης, ενός μηνύματος ή ενός συναισθήματος με τη βελόνα και την κλωστή δεν είναι εύκολη υπόθεση. Εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την επιδεξιότητα, την αυτοσυγκέντρωση και την υπομονή. Το να έχεις το θάρρος να το προσπαθήσεις είναι ήδη μια πράξη αντίστασης σε κάθε πειρασμό αντιπερισπασμού ή παραίτησης. Αυτό προσθέτει δύναμη στις απεικονίσεις και επιτρέπει στον θεατή να αντιληφθεί την επιμονή της καλλιτέχνιδας στη δημιουργία του μηνύματός της.
— Χρησιμοποιείτε συχνά φτηνά και καθημερινά υλικά. Είναι αισθητική επιλογή ή και μια πολιτική στάση απέναντι στην υπερκατανάλωση;
Είναι στάση ζωής, πιστεύω στις δημιουργικές λύσεις ανακύκλωσης και στην έννοια της ηθικής μόδας. Είτε στα artist books που δημιουργώ, είτε στα κεντήματά μου, χρησιμοποιώ απλά υλικά, φιλικά προς το περιβάλλον. Με ενδιαφέρουν οι δημιουργικές διαδικασίες που εστιάζουν στον ανθρώπινο χρόνο, την ικανότητα και την ευρηματικότητα, παρά στη γρήγορη μηχανικά κατασκευασμένη παραγωγή. Η επαναχρησιμοποίηση υλικών και στην τέχνη προσφέρει πλεονεκτήματα, μειώνει τα απόβλητα, μειώνει το κόστος των υλικών και παρέχει μοναδικές δημιουργικές προκλήσεις. Η ιδέα δεν είναι καινούργια στον κόσμο της τέχνης, το κίνημα νταντά των αρχών του 20ού αιώνα αγκάλιασε αυτήν τη λογική.
— Πείτε μου για τα μαξιλάρια και τα φορέματα που φτιάχνετε. Ποιον «ντύνουν» τελικά αυτά τα φορέματα;
Πάνω στα πρώτα μαξιλάρια που έφτιαξα σχεδίασα λαβυρίνθους και κρέμασα αποτροπαϊκά φυλαχτά από πηλό και μαλλί. Ήταν επειδή εκείνη την εποχή έβλεπα τακτικά όνειρα αδιέξοδης περιπλάνησης. Είχα διαβάσει μικρή πως αν δώσεις μορφή στον φόβο, τότε χάνει τη δύναμή του. Τα μαξιλάρια μου είναι στην πραγματικότητα ένας καμβάς που πάνω τους αποτυπώνονται σκέψεις και όνειρα. Έχουμε όλοι μας μια ιδιαίτερη σχέση με το μαξιλάρι μας, το έχουμε συνδέσει με τον ύπνο, την αρρώστια, το μοίρασμα με το αγαπημένο πρόσωπο, την ανάπαυση. Τα φορέματα που ράβω έχουν συνήθως αφύσικα μεγάλο μήκος, είναι προορισμένα να φορεθούν από φανταστικά πλάσματα. Άλλα είναι νυχτικά και άλλα νυφικά· αποτελούν κι αυτά τον καμβά για την αφήγηση μιας ιστορίας κεντημένης πάνω τους. Τα μαξιλάρια και τα φορέματα δίνουν μια τρισδιάστατη εκδοχή της δουλειάς μου.
— «Συνεργάζεστε» συχνά με την ποίηση. Τι μπορεί να εκφράσει ένα κεντημένο ποίημα που δεν μπορεί να εκφράσει μια τυπωμένη σελίδα;
Είναι πολύ παλιά η σχέση μου με την ποίηση. Όταν τελείωσα το λύκειο, μου χάρισαν μια μεγάλη, όμορφη ελληνική ποιητική ανθολογία. Με είχε συγκινήσει τότε το ποίημα «Ursa Minor» του Τάκη Παπατσώνη και προσπάθησα να το αποδώσω με εικόνες. Σκέφτομαι με εικόνες και τα πάντα τα μεταφράζω σε εικόνες. Στα έργα μου αποδίδω εικαστικά συνήθως ανέκδοτα ποιήματα της φίλης μου Στέλλας Νταβαρούκα, αφού τα συζητήσω πρώτα μαζί της. Επομένως, αυτά τα έργα είναι συνεργατικά. Για παράδειγμα, το ποίημά της «Περσεφόνη» κεντήθηκε με κόκκινη κλωστή πάνω σε ένα μακρύ, λινό, άσπρο φόρεμα. Στη θέση της καρδιάς κεντήθηκε ένα ανοιχτό ρόδι, με σπόρους να ξεχύνονται από μέσα. Το εικαστικό έργο δίνει οπτική μορφή στο ποίημα και το ποίημα με τη σειρά του δίνει νοηματική διάσταση στην οπτική αφήγηση.
— Παρά την ονειρική ατμόσφαιρα των έργων σας, υπάρχει πάντα η παρουσία του θανάτου, της φθοράς και της απώλειας. Από πού προέρχεται αυτή η σκοτεινή πλευρά;
Από μια έλξη προς το παράδοξο και τις «σκοτεινές ιστορίες» που διάβαζα στην εφηβεία, αργότερα από τους Ουόλπολ και Πόε. Επίσης διαβάζω κόμικς από την πρώτη δημοτικού και η αγαπημένη μου ηρωίδα ήταν η Μάτζικα ντε Σπελ. Πολύ αργότερα ανακάλυψα και αγάπησα τον Ένκι Μπιλάλ και τους ήρωές του. Όλα αυτά με τροφοδότησαν με κάποιες εικόνες, ίσως και με την αισθητική που κουβαλάω μέσα μου. Τα θέματά μου συχνά συνδέονται με τη ζωή και με αυτά που με απασχολούν κατά καιρούς περισσότερο: οι σχέσεις, η μνήμη, το περιβάλλον, η υποκουλτούρα, η ιστορία της τέχνης, η ποίηση, η ψυχολογία και η προσωπική μου συναισθηματική εμπειρία. Και καθώς έχουμε συνδέσει τα υφάσματα με τη ζεστασιά, την προστασία και την άνεση, η απεικόνιση των παραπάνω στα κεντημένα υφάσματα γίνεται αντιπαραθετική και πιο ενδιαφέρουσα.
— Η μνήμη είναι ένα από τα βασικά θέματα της δουλειάς σας. Πιστεύετε ότι η τέχνη μπορεί να διασώσει τη μνήμη;
Το ίδιο μέσο που χρησιμοποιώ, το κέντημα, έπαιξε ζωτικό ρόλο στη διατήρηση της ταυτότητας της κάθε κοινότητας και της πολιτιστικής μνήμης. Κάπου διάβασα κάτι που μου άρεσε, πως οι αρχαίοι δεν έκαναν διάκριση μεταξύ μνήμης και δημιουργίας, γι’ αυτούς ο καλλιτέχνης ήταν κάποιος που ήξερε πώς να αντλεί από τη λήθη και να τη μεταφράζει σε μορφή. Η βιωμένη ζωή, η επεξεργασία της μνήμης και της μαρτυρίας εισχωρεί στο έργο του καλλιτέχνη κι αυτός με τη σειρά του δημιουργεί την προσωπική του γλώσσα, που είναι ικανή να τα εκφράσει, αποκαλύπτοντας τη δική του αλήθεια.
— Τοποθετούνται τα έργα σας σε κάποια συγκεκριμένη εποχή; Και τι αφηγούνται; Έχετε μια ιστορία στο μυαλό σας όταν τα φτιάχνετε ή μπορεί κανείς να τα ερμηνεύσει όπως θέλει;
Τα έργα μου έχουν αφηγηματική προσέγγιση και συνδέονται συχνά με διαχρονικά θέματα όπως η ματαιότητα, η ελευθερία, η σχέση φύσης-ανθρώπου, το φύλο, η δικαιοσύνη, η υπόσχεση, η επιμονή και άλλα. Γι’ αυτό είναι και άχρονα. Συνυφαίνονται όμως σ’ αυτά μορφές πραγματικές αλλά κυρίως φανταστικές, που θυμίζουν το παρελθόν ή το παρόν, τα μεσαιωνικά σύμβολα, τους αρχαίους μύθους και το λαϊκό παραμύθι, με νότες μυστηρίου και σουρεαλιστικού χιούμορ.
— Ποια θέση πιστεύετε ότι έχει σήμερα η textile art στη σύγχρονη εικαστική σκηνή; Θεωρείτε ότι εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται ως «δευτερεύουσα» τέχνη σε σχέση με τη ζωγραφική ή τη γλυπτική;
Τα υφάσματα αποτελούν ζωτικό κομμάτι της καθημερινή ζωής. Καλύπτουν και προστατεύουν, διεγείρουν τις αισθήσεις, πυροδοτούν αναμνήσεις, αντιπροσωπεύουν την αισθητική και τις πεποιθήσεις μας. Το υφάσματα ήταν ανέκαθεν ένα μέσο που δεν είχε εξεταστεί επαρκώς στην ιστορία της τέχνης. Αλλά, ευτυχώς, τα τελευταία χρόνια ανακαλύφθηκαν ξανά από καλλιτέχνες ως ένας τρόπος να αφηγηθούν ιστορίες αγάπης, ανθεκτικότητας, δύναμης και αντίστασης. Σήμερα η τέχνη με ύφασμα βιώνει μια αξιοσημείωτη αναβίωση. Το έργο των πρωτοπόρων της textile art επανεκτιμάται και πολλοί νέοι δημιουργοί αξιοποιούν το μέσο. Οι σύγχρονοι καλλιτέχνες αισθάνονται ελεύθεροι να εκφραστούν με οποιοδήποτε μέσο θέλουν και τα υφάσματα προσθέτουν μία επιπλέον πρόταση, τόσο από άποψη περιεχομένου όσο και από άποψη οπτικής και απτικής εμπειρίας. Επίσης υπάρχει η θετική πτυχή που αφορά καλλιτέχνες διαφορετικού φύλου, οι οποίοι το επιλέγουν πλέον ως εκφραστικό μέσο.
— Ζείτε και εργάζεστε στη Λάρισα. Πόσο διαφορετική θα ήταν η δουλειά σας αν είχατε επιλέξει να μείνετε στην Αθήνα – ή σε μια άλλη ευρωπαϊκή πόλη;
Θα ήταν καλύτερο να είμαι κοντά στη σύγχρονη εικαστική σκηνή που ανθεί σχεδόν αποκλειστικά στην πρωτεύουσα. Ίσως πάλι να μου ταίριαζε καλύτερα να ζω σε κάποια μεγάλη ευρωπαϊκή πόλη. Όμως έκανα την επιλογή να δημιουργήσω οικογένεια στην πόλη που γεννήθηκα. Κάτι χάνεις και κάτι κερδίζεις... Δεν ξέρω αν θα είχα την πολυτέλεια της ήρεμης καθημερινότητας, την αγάπη, την οικειότητα, την εγγύτητα στη φύση και τον προσωπικό χρόνο αν ζούσα οπουδήποτε αλλού.
— Οι κλωστές στα έργα σας μοιάζουν συχνά να μην τελειώνουν ποτέ, σαν να συνεχίζουν έξω από το κάδρο. Τι σημαίνει για εσάς αυτό το «ανολοκλήρωτο» νήμα;
Επιλέγω αυτή την τεχνική όταν θέλω να δώσω στο έργο την αίσθηση της κίνησης και της συνέχειας έξω από το πλαίσιο.
— Αν έπρεπε να επιλέξετε ένα έργο που συνοψίζει καλύτερα τη διαδρομή σας μέχρι σήμερα, ποιο θα ήταν και γιατί;
Είναι όλα λίγο μαγικά για μένα. Καθετί που δημιουργώ έχει αναμνήσεις που συνδέονται με αυτό, από την επιλογή των υλικών μέχρι τις εικόνες που σχεδιάζω και μετά δουλεύω πάνω σε αυτές. Αν έπρεπε να διαλέξω ένα συγκεκριμένο έργο, θα επέλεγα το «Καλπάζοντας», που είναι εμπνευσμένο από το «Τραγούδι του νεκρού αδελφού». Αυτή η παραλογή που διαδόθηκε εκτός του ελληνικού χώρου, στα Βαλκάνια και στους άλλους λαούς της Ευρώπης, αλλά συνδέεται και με την αρχαία μυθολογία, την επάνοδο του Άδωνι στη γη ή την ιστορία της Δήμητρας και της Κόρης, συνδυάζει όλα όσα με γοητεύουν: τη σύγκρουση ανάμεσα στο καθήκον και το υπερφυσικό, τη δράση και τον παγανιστικό χαρακτήρα. Το ερμήνευσα με τα δικά μου εκφραστικά εργαλεία. Είναι ένα έργο που χρειάστηκαν πέντε μήνες καθημερινής πολύωρης εργασίας για να ολοκληρωθεί. Τμήματά του ξηλώθηκαν και ξανακεντήθηκαν και η χρωματική παλέτα διαμορφωνόταν σταδιακά κατά την εξέλιξη του έργου. Παρουσιάστηκε το 2023 στην έκθεση «Vanitas. Ιστορίες από το επέκεινα» στο MOMus Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, σε επιμέλεια Γιάννη Μπόλη.
— Υπάρχει ένας κόσμος που δεν έχετε ακόμη εξερευνήσει εικαστικά και θα θέλατε να το κάνετε στο μέλλον;
Έχω τόσο πολλές ιδέες και σχέδια που μάλλον δεν έχω αρκετό χρόνο σε αυτήν τη ζωή για να τα πραγματοποιήσω. Θα ήθελα να δημιουργήσω τρισδιάστατα γλυπτά χρησιμοποιώντας υφάσματα και νήματα, να κάνω υφαντά, να εξερευνήσω την ενσωμάτωση της τεχνολογίας στις παραδοσιακές πρακτικές της κλωστοϋφαντουργίας.
