ADVERTORIAL
Τα αστεία στο θρανίο, οι συζητήσεις και τα παιχνίδια στο προαύλιο, η μουσική που παίζει από τα ηχεία σε μια εκδρομή, η κλασική παρέα της γειτονιάς τα απογεύματα. Από τις πρώτες φιλίες και τις πρώτες παρέες, τα σχολικά χρόνια είναι τα χρόνια όπου διαμορφώνεις την ταυτότητά σου, ονειρεύεσαι, χτίζεις τις πρώτες σου σχέσεις ζωής και ξεκινάς να ανακαλύπτεις τον κόσμο.
Μόνο που η πραγματικότητα δεν είναι η ίδια για όλους. Ένα δυνατό σπρώξιμο μετά από έναν αγώνα που είναι μόνο η αρχή, ένα απειλητικό μήνυμα που σου δίνει ραντεβού σε συγκεκριμένο σημείο μια συγκεκριμένη ώρα, οι τουαλέτες του σχολείου που γίνονται ξαφνικά άβατο, η διαδρομή για το σπίτι που αλλάζεις για να μην περνάς από το στέκι που μαζεύονται κάποιες παρέες, ακόμα κι ένα μαχαίρι ή ένα γκλομπ μέσα στη σχολική τσάντα.
Οι πρώτες ενδείξεις κλιμακώνονται γρήγορα σε ολόκληρα περιστατικά – ένας βίαιος καβγάς, τραυματισμοί, κλοπές, απειλές και εκφοβισμός, ένα βίντεο που κάποιος τράβηξε και τώρα κάνει το γύρο του σχολείου στα κινητά των μαθητών.
Οι συζητήσεις έδειξαν ότι οι έφηβοι έχουν ανάγκη από ουσιαστική επικοινωνία και προστασία, ενώ οι γονείς συχνά τείνουν να παραδίνονται στον φόβο και την ανησυχία έναντι της κατανόησης, χάνοντας ουσιαστικά τον έλεγχο της κατάστασης.
Η νεανική και εφηβική βία δεν είναι κάτι που βλέπουμε (μόνο) στις ταινίες ή στις ειδήσεις ή ακούμε να περιγράφει ένας γνωστός γνωστού με παιδιά στην εφηβεία. Είναι ένα φαινόμενο πολύ ζωντανό και πολύ επίκαιρο, που μάλιστα απασχολεί όλο και περισσότερο και την ελληνική πραγματικότητα τα τελευταία χρόνια. Σύμφωνα με στοιχεία της Ελληνικής Αστυνομίας που παρουσιάστηκαν από την κυβέρνηση στο πλαίσιο της Εθνικής Στρατηγικής για την πρόληψη της βίας και την αντιμετώπιση της παραβατικότητας ανηλίκων κατά την πενταετία 2025 – 2030, τα περιστατικά νεανικής παραβατικότητας ήταν ιδιαίτερα αυξημένα το 2023 και το 2024.
Παράλληλα, οι ειδικοί που παρακολουθούν το φαινόμενο από κοντά, σημειώνουν και δύο ακόμη αρνητικά στατιστικά: την αλλαγή στην ποιότητα των περιστατικών, που πλέον παρουσιάζουν μεγαλύτερη αγριότητα και ότι η βία πλέον εκφράζεται και από πολύ μικρότερες ηλικίες σε σχέση με παλαιότερα.
Ποιος φταίει;
Πράγματι, λοιπόν, η βία και η παραβατικότητα μεταξύ των παιδιών στη χώρα μας είναι φαινόμενα που μας απασχολούν έντονα, ενώ το «κερασάκι στην τούρτα» του ζητήματος είναι και ο ακόμα ανεξερεύνητος κόσμος των ενεργών στα social media παιδιών.
Ποια είναι όμως η λύση; Είναι η απαγόρευση, η συγκρουσιακή παρέμβαση, ο ηθικός πανικός σχετικά με την εποχή που ζούμε και η ανακήρυξη του κινητού ή του ίντερνετ ως πηγή του κακού;
Αν είσαι έφηβος, γονιός, εκπαιδευτικός, αν ζεις ο ίδιος ή κάποιο κοντινό σου πρόσωπο σε μια συνθήκη βίας, είναι λογικό να φοβάσαι. Επίσης πολύ συχνά όποιος φοβάται συνήθως επιτίθεται αμυνόμενος. Όμως για να λύσουμε ή και να προλάβουμε ένα πρόβλημα πριν καν προκύψει, είναι σημαντικό να το κοιτάξουμε στα μάτια. Με απλά λόγια, να το κατανοήσουμε.
Με σύνθημα «Να καταλάβουμε για να προλάβουμε», η ΕΠΑΨΥ «λάνσαρε» επίσημα τον Οκτώβριο του 2024 το It’s Up to You(th), ένα Δωρεάν Πιλοτικό Πρόγραμμα Ψυχοκοινωνικών Παρεμβάσεων για εφήβους που στοχεύει στην πρόληψη και αντιμετώπιση της φαινομένων εφηβικής και νεανικής βίας. Το αντίστοιχο πρόγραμμα, με κοινή επιστημονική εποπτεία υλοποιείται και στην Θεσσαλονίκη από την ΑμΚΕ ΙΑΣΙΣ «ConnectThessaloniki». Και τα δυο προγράμματα υλοποιούνται και χρηματοδοτούνται από το Υπουργείο Υγείας με την πρωτοβουλία του υφυπουργού Υγείας κ. Δ. Βαρτζόπουλου, αρμόδιου για θέματα της Ψυχικής Υγείας και Εξαρτήσεων. Επιπλέον τα δυο προγράμματα είναι υπό την αξιολόγηση του Εργαστηρίου «Αποκαταστατικής Δικαιοσύνης και Διαμεσολάβησης» του Παντείου Πανεπιστημίου, στο πλαίσιο της υλοποίησης της Εθνικής Στρατηγικής για την πρόληψη της βίας και την αντιμετώπιση της παραβατικότητας ανηλίκων.
Facebook Twitter 
Facebook Twitter Το πρόγραμμα, που προέκυψε από την ερευνητική επιστημονική μελέτη αλλά και την πρακτική εμπειρία των συνεργαζόμενων φορέων (ΕΠΑΨΥ, ΙΑΣΙΣ, ΠΑΔΑ, Πάντειο), εφαρμόζεται πιλοτικά για 24 μήνες σε 4 Δήμους της Αττικής: Μαρούσι, Αχαρνές, Κηφισιά και Λυκόβρυση – Πεύκη.
Το πρώτο βήμα ήταν να διερευνηθούν οι ανάγκες κάθε Δήμου, ώστε να σχεδιαστούν στη συνέχεια οι κατάλληλες δράσεις. Η ΕΠΑΨΥ πραγματοποίησε 18 Ομάδες Εστιασμένης Συζήτησης (Focus Groups) στις οποίες συμμετείχαν επαγγελματίες της κοινότητας, εκπαιδευτικοί, γονείς, έφηβοι, αθλητικοί και πολιτιστικοί σύλλογοι.
Οι συζητήσεις έριξαν φως σε ουσιαστικά και κοινά ζητήματα, όπως το ότι οι έφηβοι έχουν ανάγκη από ουσιαστική επικοινωνία και προστασία και οι γονείς συχνά τείνουν να παραδίνονται στον φόβο και την ανησυχία έναντι της κατανόησης, χάνοντας ουσιαστικά τον έλεγχο της κατάστασης. Παρεμβαίνοντας πιλοτικά στις περιοχές αναφοράς του προγράμματος, η οικοδόμηση εμπιστοσύνης και η δικτύωση μέσα στην κοινότητα, η ψυχοεκπαίδευση και το ουσιαστικό ενδιαφέρον για τη χαρτογράφηση και καταγραφή των αιτιών και των πτυχών του φαινομένου της παραβατικότητας, μπορούν να βοηθήσουν ουσιαστικά στο να φωτιστεί το φαινόμενο από όλες τις πλευρές και να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά χωρίς να εφαρμοστούν μέτρα καταστολής.
Ένα πρόγραμμα με δράσεις για όλους
Με τη φιλοσοφία ότι η ψυχική υγεία αφορά το κοινωνικό σύνολο και δεν εξαντλείται στο ατομικό πρόβλημα, η ΕΠΑΨΥ στοχεύει με τις δράσεις της να παρέχει ένα μοντέλο ολοκληρωμένης φροντίδας ψυχικής υγείας στην κοινότητα.
Έτσι, το πρόγραμμα It’s Up to You(th) έχει σχεδιαστεί ώστε να απευθύνεται όχι μόνο στους «πρωταγωνιστές» του εκάστοτε περιστατικού, αλλά και στο ευρύτερο περιβάλλον και τους θεσμούς της γειτονιάς και του σχολείου. Συγκεκριμένα, συμμετέχουν έφηβοι και νεαροί ενήλικες 12- 21 ετών που είτε παρουσιάζουν επιθετικές συμπεριφορές είτε είναι οι ίδιοι θύματα βίας μεταξύ συνομηλίκων, οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί στους οποίους προσφέρεται συμβουλευτική και προγράμματα ενημέρωσης και ενδυνάμωσης, επαγγελματίες ψυχικής υγείας της κοινότητας, αλλά και τοπικά αστυνομικά τμήματα και αθλητικοί και πολιτιστικοί σύλλογοι.
Facebook Twitter 
Facebook Twitter Όσο περισσότερα μέλη μιας κοινότητας είναι ευαισθητοποιημένα και γνωρίζουν πώς να χειριστούν περιστατικά βίας ανηλίκων, τόσο περισσότερες πιθανότητες έχουν αυτές οι συμπεριφορές να προληφθούν ή να αντιμετωπιστούν με ψυχραιμία, ήπια και αποτελεσματικά, κάνοντας τις γειτονιές και τους δήμους πιο ασφαλείς για όλους.
Ζωγραφίζοντας ως απάντηση στη βία
Οι δράσεις του It’s Up to You(th), που μέχρι στιγμής έχουν συγκινητική ανταπόκριση από τους εφήβους αλλά και τους ενήλικες σε κάθε γειτονιά περιλαμβάνουν ένα ευρύ φάσμα ψυχοεκπαίδευσης και υποστήριξης αλλά και ανοιχτών δράσεων με Ομάδες Street Work. Σε κάποιες περιπτώσεις τα παιδιά κλήθηκαν να ζωγραφίσουν και να επανοικειοποιηθούν ένα σημείο στον δρόμο όπου έλαβε χώρα ένα περιστατικό βίας, να γράψουν στίχους για την εξάλειψη του bullying, να αποτυπώσουν καλλιτεχνικά τα συναισθήματά τους, να απαντήσουν σε ερωτηματολόγια και να ορίζουν με πινέζες τις επικίνδυνες ζώνες στη γειτονιά τους, αλλά και τις ζώνες που αισθάνονται ασφάλεια.
Facebook Twitter 
Facebook Twitter Παράλληλα, το πρόγραμμα περιλαμβάνει ψυχοκοινωνική υποστήριξη με ατομικές συνεδρίες εφήβων, συμβουλευτική γονέων και ολιστική υποστήριξη οικογενειών, δράσεις ενημέρωσης αλλά και έγκαιρης παρέμβασης στα σχολεία και τις γειτονιές, το Κέντρο Διημέρευσης, Ασφαλούς Έκφρασης και Συμπερίληψης (ΚΔΑΕΣ), και όλα αυτά ενώ η επιστημονική έρευνα του ΕΠΑΨΥ είναι διαρκώς σε εξέλιξη.
Με τη νηφαλιότητα της επιστημονικής προσέγγισης, το «It’s Up to You(th)» κοιτάζει πίσω από τον φόβο και τον ηθικό πανικό, μπαίνει μέσα στη ζωή των τοπικών κοινοτήτων και βάζει κάθε περιστατικό στο κατάλληλο πλαίσιο και διαστάσεις. Και προσφέρει με αυτόν τον τρόπο στα παιδιά και τους ενήλικες την προστασία και την υποστήριξη που χρειάζονται ώστε να απολαύσουν τα σχολικά χρόνια χωρίς τη σκιά της βίας και της παραβατικότητας.
Μάθε περισσότερα για τη δράση It’s Up to You(th) της ΕΠΑΨΥ εδώ.
Η υπηρεσία είναι δωρεάν, με τη χρηματοδότηση και την εποπτεία του Υπουργείου Υγείας.
