Αστρονόμοι ανακοίνωσαν ότι εντόπισαν ένα άστρο με πλανήτες σε μια εντελώς απρόσμενη διάταξη, που ανατρέπει όσα θεωρούσαν δεδομένα οι επιστήμονες για το πώς σχηματίζονται τα πλανητικά συστήματα.
Στο Ηλιακό Σύστημα, στο οποίο αναπτύχθηκε και εξελίχθηκε το ανθρώπινο είδος, οι τέσσερις εσωτερικοί πλανήτες είναι μικροί και βραχώδεις, ενώ οι τέσσερις εξωτερικοί είναι γίγαντες αερίων. Μέχρι σήμερα, οι επιστήμονες πίστευαν ότι αυτή η «σειρά», δηλαδή πρώτα βραχώδεις, μετά αέριοι, αποτελεί τον κανόνα στο σύμπαν.
Όμως το άστρο LHS 1903, ένας ερυθρός νάνος στον παχύ δίσκο του Γαλαξία μας, φαίνεται να διαψεύδει αυτή την εικόνα. Διεθνής ομάδα αστρονόμων, αναλύοντας δεδομένα από διαφορετικά τηλεσκόπια, είχε ήδη εντοπίσει τρεις πλανήτες που περιφέρονται γύρω από το άστρο. Ο κοντινότερος ήταν βραχώδης, ακολουθούμενος από δύο αέριους γίγαντες, μια διάταξη που ταιριάζει με τις προσδοκίες.
Strange 'inside-out' planetary system baffles astronomers.
— AFP News Agency (@AFP) February 13, 2026
Astronomers have discovered a star with planets in a bizarre order that defies scientific expectations -- and suggests these faraway worlds formed in a manner never seen beforehttps://t.co/2iLsXrYddo pic.twitter.com/KuobyrXLw5
Τι προέκυψε από το διαστημικό τηλεσκόπιο Cheops
Ωστόσο, αστρονόμοι, μέσα από το ευρωπαϊκό διαστημικό τηλεσκόπιο Cheops, αποκάλυψαν έναν τέταρτο πλανήτη, σε πιο μακρινή τροχιά, ο οποίος είναι και αυτός βραχώδης.
«Έχουμε λοιπόν ένα “ανάποδο” σύστημα: βραχώδης, αέριος, αέριος και ξανά βραχώδης», εξηγεί ο επικεφαλής της μελέτης, Τόμας Γουίλσον από το Πανεπιστήμιο του Γουόρικ της Αγγλίας. «Οι βραχώδεις πλανήτες συνήθως δεν σχηματίζονται τόσο μακριά από το άστρο τους».
Σύμφωνα με την καθιερωμένη θεωρία, οι πλανήτες δημιουργούνται ταυτόχρονα μέσα σε έναν τεράστιο δίσκο αερίου και σκόνης, τον πρωτοπλανητικό δίσκο. Οι κόκκοι σκόνης ενώνονται, σχηματίζουν πυρήνες και στη συνέχεια εξελίσσονται σε πλανήτες.
Οι εσωτερικοί πλανήτες είναι μικροί και βραχώδεις επειδή η έντονη ακτινοβολία του άστρου «σπρώχνει» μακριά τα αέρια. Πιο έξω, στο ψυχρότερο περιβάλλον, οι πυρήνες μπορούν να συγκρατήσουν παχιά ατμόσφαιρα και να εξελιχθούν σε αέριους γίγαντες. Στην περίπτωση του LHS 1903, οι ερευνητές εκτιμούν ότι οι πλανήτες ίσως δεν σχηματίστηκαν ταυτόχρονα. Είναι πιθανό ο τέταρτος πλανήτης να δημιουργήθηκε αργότερα, όταν το σύστημα είχε ήδη εξαντλήσει τα περισσότερα αέρια του.
«Ίσως μέχρι να σχηματιστεί ο τέταρτος πλανήτης, το σύστημα να είχε ήδη μείνει χωρίς αέριο», σημειώνει ο Γουίλσον. «Κι όμως, έχουμε έναν μικρό, βραχώδη κόσμο που αψηφά τις προσδοκίες. Είναι πιθανό να βλέπουμε την πρώτη ένδειξη πλανήτη που σχηματίστηκε σε περιβάλλον φτωχό σε αέρια».
Από τη δεκαετία του 1990, οι αστρονόμοι έχουν ανακαλύψει περισσότερους από 6.000 εξωπλανήτες, εντοπίζοντας κυρίως μικρές μεταβολές στη φωτεινότητα των άστρων όταν οι πλανήτες περνούν μπροστά τους. «Οι θεωρίες μας για τον σχηματισμό πλανητών βασίζονται κυρίως σε όσα γνωρίζουμε από το Ηλιακό μας Σύστημα», επισημαίνει η ερευνήτρια της ESA Ιζαμπέλ Ρεμπογίδο. «Όσο όμως ανακαλύπτουμε όλο και περισσότερα διαφορετικά εξωπλανητικά συστήματα, αναγκαζόμαστε να επανεξετάσουμε αυτές τις θεωρίες».
Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Science.
Η ανακάλυψη για τη μαύρη τρύπα
Σε μια ξεχωριστή ανακάλυψη, αστρονόμοι εκτιμούν ότι παρακολούθησαν τη δημιουργία μιας νέας μαύρης τρύπας στον γειτονικό γαλαξία της Ανδρομέδας, χωρίς τη θεαματική έκρηξη υπερκαινοφανούς που συνήθως συνοδεύει τέτοια γεγονότα.
Εξετάζοντας αρχειακά δεδομένα της αποστολής NEOWISE της NASA, ομάδα με επικεφαλής τον αστρονόμο Κισαλέι Ντε από το Πανεπιστήμιο Κολούμπια εντόπισε ένα από τα λαμπρότερα άστρα της Ανδρομέδας να φωτίζεται έντονα πριν από περίπου μία δεκαετία, στη συνέχεια να εξασθενεί δραματικά και τελικά να εξαφανίζεται. Το άστρο, με την ονομασία M31-2014-DS1, βρισκόταν 2,5 εκατομμύρια έτη φωτός από τη Γη και είχε μάζα περίπου 13 φορές μεγαλύτερη από του Ήλιου, σχετικά μικρή για να θεωρείται υποψήφιο για σχηματισμό μαύρης τρύπας.
«Παρατηρήσεις σαν κι αυτή αλλάζουν την παλιά αντίληψη ότι μόνο τα εξαιρετικά μαζικά άστρα καταλήγουν σε μαύρες τρύπες», δήλωσε ο Ντε.
Το άστρο έλαμπε περίπου 100.000 φορές περισσότερο από τον Ήλιο. Το 2014 εμφάνισε έντονη υπέρυθρη λάμψη, άρχισε να εξασθενεί το 2016 και έως το 2023 είχε ουσιαστικά χαθεί, φτάνοντας στο ένα δέκα χιλιοστό της αρχικής του φωτεινότητας.
Παρατηρήσεις από το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble και άλλα επίγεια παρατηρητήρια επιβεβαίωσαν ότι το άστρο δεν ήταν πλέον ορατό. Σύμφωνα με τους ερευνητές, ο πυκνός πυρήνας του άστρου κατέρρευσε μέσα σε λίγες ώρες, σχηματίζοντας μαύρη τρύπα χωρίς έκρηξη υπερκαινοφανούς. Αυτό που παρατηρείται σήμερα είναι μια αμυδρή υπέρυθρη λάμψη από σκόνη και αέρια που περιστρέφονται γύρω από τη νεογέννητη μαύρη τρύπα.
Καθώς το υλικό αυτό σταδιακά «πέφτει» προς το εσωτερικό, η υπέρυθρη ακτινοβολία αναμένεται να εξασθενεί τις επόμενες δεκαετίες. Στο μέλλον, ενδέχεται να ανιχνευθούν και ακτίνες Χ, όταν το περιβάλλον καθαρίσει αρκετά ώστε να επιτρέψει στη ακτινοβολία να διαφύγει.
Η μελέτη δημοσιεύθηκε επίσης στο περιοδικό Science και προσφέρει ένα νέο μοντέλο για τον εντοπισμό παρόμοιων «σιωπηλών» καταρρεύσεων άστρων στο μέλλον.
«Είναι ίσως το πιο κοντινό που μπορούμε να φτάσουμε στο να δούμε τον θάνατο ενός μαζικού άστρου», σημείωσε ο Ντε. «Και τελικά, μας μαθαίνει περισσότερα για τη φυσική των άστρων ακριβώς επειδή δεν υπήρξε έκρηξη».
Με πληροφορίες από AFP News Agency
