Για χρόνια, το μήνυμα ήταν ξεκάθαρο: σώστε τις μέλισσες. Καμπάνιες, hashtags, κυψέλες σε κήπους και ταράτσες, διασημότητες που έγιναν μελισσοκόμοι.
Όμως μια αυξανόμενη μερίδα επιστημόνων υποστηρίζει τώρα κάτι που ακούγεται σχεδόν αιρετικό. Οι μελιτοφόρες μέλισσες δεν κινδύνευσαν ποτέ με εξαφάνιση. Και η υπερπροστασία τους μπορεί να επιτάχυνε την εξαφάνιση των άγριων, γηγενών ειδών, σύμφωνα με τη Washington Post.
Η «κρίση των μελισσών» ξέσπασε πριν από περίπου 20 χρόνια, όταν το φαινόμενο της κατάρρευσης αποικιών (colony collapse disorder) προκάλεσε μαζικούς θανάτους σε κυψέλες. Δεδομένου ότι περίπου το 35% της παγκόσμιας αγροτικής παραγωγής εξαρτάται από την επικονίαση εντόμων, ο πανικός ήταν αναμενόμενος. Πολιτείες και δήμοι ενθάρρυναν την αστική μελισσοκομία, οργανώσεις περιβάλλοντος προειδοποιούσαν για «εξαφάνιση», ενώ χιλιάδες πολίτες έστησαν κυψέλες στις αυλές τους.
Americans have been rushing to save the bees — specifically honeybees.
— The Washington Post (@washingtonpost) February 10, 2026
But honeybees were never in existential trouble, and well-meaning efforts to boost their numbers have accelerated the decline of the native bees that actually are. https://t.co/gWV11TVzMr pic.twitter.com/ip0WD5hePj
Ποιο είναι το πρόβλημα με τις μέλισσες
Το πρόβλημα; Οι μελιτοφόρες μέλισσες δεν είναι ούτε άγριες ούτε αυτόχθονες στη Βόρεια Αμερική. Θεωρούνται διαχειριζόμενο «ζωικό κεφάλαιο», όπως τα βοοειδή ή οι χοίροι. Όταν μειώνονται, απλώς εκτρέφονται περισσότερες.
Σήμερα, σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία του υπουργείου Γεωργίας των ΗΠΑ, οι αποικίες μελιτοφόρων μελισσών βρίσκονται σε ιστορικό υψηλό, περίπου 3,8 εκατομμύρια, αυξημένες κατά 25% μέσα σε πέντε χρόνια.
Την ίδια ώρα, όμως, περίπου 4.000 είδη γηγενών μελισσών, όπως οι αγριομέλισσες και οι βομβίνοι καταγράφουν δραματική πτώση στον πληθυσμό τους.
Ο βομβίνος, μάλιστα, έχει εξαφανιστεί κατά 87% από την ιστορική του εξάπλωση στη Βόρεια Αμερική, και από το 2017 βρίσκεται στον κατάλογο απειλούμενων ειδών. Παρόμοια πορεία καταγράφει και ο Bombus pensylvanicus (είδος αγριομέλισσας), του οποίου ο πληθυσμός έχει μειωθεί κατά 90% μέσα σε δύο δεκαετίες.
Οι αιτίες είναι πολλές: απώλεια ενδιαιτημάτων, φυτοφάρμακα, μύκητες, ιοί, παράσιτα. Όμως οι επιστήμονες εντοπίζουν και έναν ακόμη παράγοντα, τον ανταγωνισμό από τις μελιτοφόρες μέλισσες.
Τι δείχνουν μελέτες για μέλισσες και ιούς
Μελέτες δείχνουν ότι οι ιοί που εντοπίζονται σε άγριες μέλισσες είναι οι ίδιοι με εκείνους των μελιτοφόρων αποικιών. Σε περιοχές όπου αυξάνονται οι κυψέλες, αυξάνονται και τα ιικά φορτία στους άγριους πληθυσμούς. Επιπλέον, οι μελιτοφόρες μέλισσες έχουν συγκριτικά πλεονεκτήματα: αποθηκεύουν τροφή τον χειμώνα, «λειτουργούν» νωρίτερα την άνοιξη, επικοινωνούν μεταξύ τους για τον εντοπισμό λουλουδιών και καλύπτουν τεράστιες αποστάσεις.
Έρευνα έχει δείξει ότι ένα μελισσοκομείο 40 κυψελών μπορεί μέσα σε τρεις μήνες να συλλέξει ποσότητα γύρης που θα αρκούσε για να τραφούν τέσσερα εκατομμύρια άγριες μέλισσες. Σε πόλεις όπου αυξήθηκε η αστική μελισσοκομία, παρατηρήθηκε μείωση της βιοποικιλότητας των άγριων ειδών.
Τι προτείνουν οι ειδικοί για τις μέλισσες στις ΗΠΑ
Οι γηγενείς μέλισσες είναι συχνά «ειδικοί» επικονιαστές, εξαρτώμενοι από συγκεκριμένα φυτά. Όταν οι μελιτοφόρες αφθονούν, οι άγριες μετακινούνται σε λιγότερο κατάλληλες πηγές τροφής, με αποτέλεσμα περαιτέρω πληθυσμιακή πτώση.
Πάντως, οι ειδικοί δεν ζητούν την κατάργηση της μελισσοκομίας. Αν κάποιος παράγει μέλι ή ζει από αυτό, μπορεί να συνεχίσει – αρκεί να τηρεί αυστηρά μέτρα πρόληψης ασθενειών και να αποκαθιστά επαρκές φυσικό περιβάλλον γύρω από κάθε κυψέλη.
Όμως αν ο στόχος είναι η ενίσχυση των επικονιαστών συνολικά, η συμβουλή είναι διαφορετική: μην βάλετε κυψέλη. Φυτέψτε. Αφήστε το γκαζόν να μεγαλώσει. Δημιουργήστε «άτακτους» κήπους με γηγενή φυτά. Αποφύγετε τα εντομοκτόνα. Διατηρήστε γυμνό έδαφος για τις μέλισσες που φωλιάζουν στο χώμα. Αντικαταστήστε μέρος του χλοοτάπητα με ντόπιες ποικιλίες, συμβουλεύει ακόμα η Washington Post.
Το μάθημα είναι πιο ευρύ: οι καλές προθέσεις δεν αρκούν όταν παρεμβαίνουμε στη φύση. Η οικολογία είναι περίπλοκη και συχνά οι λύσεις που φαίνονται προφανείς δημιουργούν νέα προβλήματα.
Με πληροφορίες από Washington Post
