— Τα τελευταία χρόνια βλέπουμε τα Χριστούγεννα να επεκτείνονται χρονικά: στολισμοί από τον Νοέμβριο, χριστουγεννιάτικες διαφημίσεις πολύ νωρίς, ακόμα και γιορτινή διάθεση ήδη από το φθινόπωρο. Από ψυχολογική άποψη, τι μας ωθεί σε αυτή την τόσο πρόωρη προσμονή των γιορτών;
Το θέμα «Χριστούγεννα νωρίς» έχει δύο διαστάσεις, την καταναλωτική και την ψυχολογική. Σίγουρα και οι δύο συνδέονται, επειδή το να αγοράσω, να στολίσω και γενικά να είμαι σε διάθεση Χριστουγέννων μού δίνει την αίσθηση της χαράς, της ευτυχίας, της γαλήνης. Τα Χριστούγεννα συνδέονται με παιδικές μνήμες, ζεστασιά και στιγμές φροντίδας. Σε περιόδους αβεβαιότητας ή στρες, ο εγκέφαλος αναζητά καταφύγιο σε οικείες, θετικές εμπειρίες. Επίσης, η προσμονή μιας ευχάριστης περιόδου ανεβάζει τη διάθεση και λειτουργεί ως αντίδοτο στην καθημερινή πίεση. H έναρξη της γιορτινής περιόδου δίνει την αίσθηση ότι οι άνθρωποι έρχονται πιο κοντά, ακόμα κι αν αυτό γίνεται συμβολικά. Τα Χριστούγεννα προσφέρουν χαρά, λάμψη, φως και συλλογική αισιοδοξία, κάτι το οποίο έχουμε ανάγκη.
«Τα Χριστούγεννα λειτουργούν ως ένας ασφαλής και κοινωνικά αποδεκτός μηχανισμός αποσυμπίεσης, ένα συναισθηματικό καταφύγιο μέσα στο οποίο χαλαρώνουμε, ξεχνάμε για λίγο τα προβλήματα και γεμίζουμε τις μπαταρίες για τη νέα χρονιά».
— Υπάρχει κάποια σύνδεση μεταξύ της αυξημένης ανάγκης για εορτασμούς και του συλλογικού άγχους ή της κόπωσης που συσσωρεύεται μέσα στη χρονιά; Μπορεί δηλαδή τα Χριστούγεννα να λειτουργούν ως μηχανισμός συναισθηματικής αποσυμπίεσης;
Σε ψυχολογικό επίπεδο, η πρόωρη προσμονή των γιορτών μπορεί πράγματι να λειτουργήσει ως μηχανισμός συναισθηματικής αποσυμπίεσης, ειδικά όταν οι άνθρωποι βιώνουν αυξημένα επίπεδα άγχους. Προς το τέλος της χρονιάς, συνήθως, υπάρχουν συσσωρευμένα άγχη από την εργασιακή πίεση, τα οικονομικά προβλήματα, τις υποχρεώσεις και τους στόχους που δεν ολοκληρώθηκαν. Επομένως, τα Χριστούγεννα λειτουργούν ως ένας ασφαλής και κοινωνικά αποδεκτός μηχανισμός αποσυμπίεσης, ένα συναισθηματικό καταφύγιο μέσα στο οποίο χαλαρώνουμε, ξεχνάμε για λίγο τα προβλήματα και γεμίζουμε τις μπαταρίες για τη νέα χρονιά.
ψυχολόγος-παιδοψυχολόγος
— Πώς επηρεάζει ο σύγχρονος τρόπος ζωής (μοναξιά, έλλειψη χρόνου, ψηφιακή καθημερινότητα) την ανάγκη μας για μια περίοδο ζεστασιάς και συλλογικότητας όπως τα Χριστούγεννα;
Ο σύγχρονος τρόπος ζωής ενισχύει σημαντικά την ανάγκη μας για μια περίοδο ζεστασιάς και συλλογικότητας όπως τα Χριστούγεννα. Στην πραγματικότητα, όσο πιο γρήγορη, μοναχική και ψηφιακή γίνεται η καθημερινότητά μας, τόσο περισσότερο αναζητούμε γιορτές που φέρνουν επαφή, νόημα και συναίσθημα. Ο σύγχρονος τρόπος ζωής συχνά είναι προσανατολισμένος στην παραγωγικότητα. Αντίθετα, τα Χριστούγεννα προσφέρουν συναίσθημα και συμβολισμούς: αγάπη, μοίρασμα, θαλπωρή. Τα Χριστούγεννα υπενθυμίζουν την ανθρώπινη ανάγκη για παρέα, οικογένεια και την αίσθηση του ανήκειν, γι’ αυτό συχνά η προσμονή τους γίνεται πιο έντονη, ακόμα και δυο μήνες νωρίτερα.
— Τελικά, το ότι γιορτάζουμε όλο και νωρίτερα είναι μια μορφή αυθεντικής ανάγκης ή αποτελεί και προϊόν εμπορικών επιρροών; Και πώς μπορεί ένας άνθρωπος να κρατήσει ισορροπία ανάμεσα στο προσωπικό του βίωμα και την κοινωνική πίεση για χαρά;
Το φαινόμενο να μπαίνουμε όλο και νωρίτερα στο κλίμα των Χριστουγέννων έχει δύο όψεις. Από τη μία, αντανακλά μια αυθεντική ανθρώπινη ανάγκη, επειδή οι γιορτές κουβαλούν φως, ασφάλεια και μια αίσθηση σταθερότητας που πολλοί από εμάς αναζητούμε σε περιόδους έντασης και αβεβαιότητας. Για αρκετούς ανθρώπους τα Χριστούγεννα είναι μια ανάπαυλα ψυχής.
Από την άλλη πλευρά, δεν μπορούμε να αγνοήσουμε και την εμπορική διάσταση. Η αγορά έχει μάθει να καλλιεργεί την προσμονή πολύ πριν φτάσουν οι γιορτές, δημιουργώντας συχνά την αίσθηση ότι «πρέπει» να είμαστε χαρούμενοι, δημιουργικοί και στολισμένοι από νωρίς. Πολλές φορές, οι ανάγκες που έχουμε δεν σχετίζονται με το τι πραγματικά χρειάζεται η ψυχή μας αλλά με το τι μας έχουν καλλιεργήσει οι εταιρείες ως ανάγκες στο πλαίσιο του μάρκετινγκ.
Το ζητούμενο είναι η ισορροπία, να μπορεί ο καθένας να αναγνωρίζει τις προσωπικές του ανάγκες. Δεν είναι ανάγκη να υποκύπτουμε στο κοινωνικό κατασκεύασμα της υπερβολικής χαράς αν μέσα μας δεν νιώθουμε έτσι. Η αυθεντικότητα έχει μεγαλύτερη αξία από την «υποχρεωτική» γιορτινή διάθεση. Μπορούμε να κρατήσουμε ό,τι έχει νόημα για εμάς και να αφήσουμε στην άκρη ό,τι μας πιέζει ή δεν μας εκφράζει.
— Από την άλλη πλευρά, πολλοί άνθρωποι αναφέρουν ότι, αντί για χαρά, οι γιορτές τούς επιβαρύνουν συναισθηματικά, προκαλώντας άγχος, μοναξιά ή ακόμη και καταθλιπτικά συμπτώματα. Ποιοι είναι οι βασικοί ψυχολογικοί λόγοι πίσω από την «κατάθλιψη των γιορτών» και πώς μπορεί κάποιος να την αναγνωρίσει και να τη διαχειριστεί;
Παρά την εορταστική ατμόσφαιρα, πολλοί άνθρωποι βιώνουν άγχος, μοναξιά ή ακόμα και καταθλιπτική διάθεση τις γιορτές. Αυτό συμβαίνει γιατί η περίοδος αυτή συχνά ενισχύει τις ελλείψεις στις σχέσεις, τις απώλειες ή τις οικογενειακές εντάσεις. Παράλληλα, οι υπερβολικές κοινωνικές και καταναλωτικές προσδοκίες δημιουργούν άγχος, ενώ ο χειμώνας, επειδή συνδέεται με λιγότερο φως και αλλαγές στον ύπνο, επηρεάζει βιολογικά τη διάθεση.
Η «κατάθλιψη των γιορτών» χαρακτηρίζεται από επίμονη θλίψη, έλλειψη ενδιαφέροντος και τάση για απομόνωση. Η διαχείρισή της ξεκινά από την αποδοχή ότι δεν χρειάζεται να νιώθουμε χαρά επειδή το περιβάλλον το υπαγορεύει. Για να διαχειριστούμε την κατάθλιψη των γιορτών, μπορούμε να θέσουμε μικρούς και ρεαλιστικούς στόχους, όπως η επιδίωξη ουσιαστικών επαφών και η αυτοφροντίδα. Αν τα συμπτώματα επιμένουν, η αναζήτηση επαγγελματικής υποστήριξης είναι πολύτιμη και απολύτως θεμιτή.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.
