Ο ΝΙΚΟΣ ΑΝΔΡΟΥΛΑΚΗΣ, με την ομιλία του στη ΔΕΘ ως αρχηγού της αξιωματικής αντιπολίτευσης, προσπάθησε να αποδείξει τρία πράγματα: α) ότι η μόνη εναλλακτική λύση απέναντι στην κυβέρνηση της ΝΔ είναι το ΠΑΣΟΚ, β) ότι διαθέτει σοβαρή κυβερνητική πρόταση και γ) ότι αυτή είναι ρεαλιστική. Το αν το πέτυχε θα φανεί το επόμενο διάστημα.
Εκ των πραγμάτων, και παρά το σχετικά χαμηλό ποσοστό που καταγράφει το ΠΑΣΟΚ για κόμμα αξιωματικής αντιπολίτευσης, δημοσκοπικά αυτό είναι το δεύτερο κόμμα. Οι περισσότερες προτάσεις του ήταν αρκετά συγκεκριμένες, αλλά και γενικότερα βάσει δημοσκοπήσεων το ΠΑΣΟΚ θεωρείται από την κοινή γνώμη ως το κόμμα με το πιο ολοκληρωμένο κυβερνητικό πρόγραμμα μεταξύ των κομμάτων της αντιπολίτευσης.
Μια μεγάλη ιδέα που θα ξεσηκώσει τα πλήθη δεν υπήρχε, ούτε κάποιο σχέδιο ανατρεπτικό (αν υπήρχε κανείς που περίμενε κάτι τέτοιο). Και οι προτάσεις του, παρότι με φιλολαϊκότερο πρόσημο από την κυβερνητική πολιτική, ήταν μετριοπαθείς, κι ας επιχειρεί το Μέγαρο Μαξίμου να τις παρουσιάσει σαν να πρόκειται για το αλήστου μνήμης «πρόγραμμα Θεσσαλονίκης» του ΣΥΡΙΖΑ.
Με την ομιλία του στη ΔΕΘ ο Νίκος Ανδρουλάκης έδωσε μια ιδέα για την κριτική που θα ασκεί στο εξής, εστιάζοντας ειδικά στον πρωθυπουργό.
Αυτό που άφηνε να εννοηθεί μέσα από την ομιλία του ο Ν. Ανδρουλάκης ήταν κάτι σαν: με εμάς θα γίνει η κανονική επιστροφή στην κανονικότητα για την κοινωνία, γιατί αυτή του Μητσοτάκη αφορούσε μόνο την ελίτ. Επαναλάμβανε διαρκώς πόσο πίσω βρίσκεται η χώρα από τον μέσο όρο της Ε.Ε. σε πολλούς δείκτες και υποσχόταν ότι αυτό με μια κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ θα αλλάξει. Το όραμά μας, είπε, είναι ένα όραμα «νέας σύγκλισης με την Ευρώπη». Η σύγκλιση με την υπόλοιπη Ευρώπη, βέβαια, ως ιδέα υπάρχει από την ίδρυση του ελληνικού κράτους. Εδώ και σχεδόν 200 χρόνια την επαναλαμβάνουν σταθερά περίπου όλα τα αστικά κόμματα. Ακόμα και αυτά που στην εποχή μας με τους χειρισμούς τους προκάλεσαν ένα μεγάλο πισωγύρισμα και η απόσταση αυτή δεν έχει ακόμα καλυφθεί κι ούτε προβλέπεται στο άμεσο μέλλον.
Ανεβαίνουν οι τόνοι της κριτικής
Με την ομιλία του στη ΔΕΘ ο Νίκος Ανδρουλάκης έδωσε μια ιδέα για την κριτική που θα ασκεί στο εξής, εστιάζοντας ειδικά στον πρωθυπουργό, για τον οποίο είπε ότι εκλέχθηκε με το προσωπείο του μεταρρυθμιστή αλλά χρησιμοποίησε το κράτος ως λάφυρο, ότι μετέτρεψε τη Βουλή σε «πλυντήριο» σκανδάλων κι έκανε την ΕΥΠ προσωπικό μηχανισμό ελέγχου και παρακολούθησης υπουργών, ηγεσίας των ενόπλων δυνάμεων και πολιτικών αντιπάλων. Σκοπεύει, όμως, να ανεβάσει συνολικά τους τόνους της κριτικής απέναντι στην κυβέρνηση.
Είναι χαρακτηριστική η επίθεση που έκανε για τις υψηλές τιμές στην ενέργεια και τον πληθωρισμό. «Έκανε την ακρίβεια δημοσιονομικό εργαλείο και τον πληθωρισμό όπλο στα χέρια της, λες και είμαστε χώρα της Λατινικής Αμερικής, βγάζει δισεκατομμύρια από την αύξηση της ακρίβειας και επιστρέφει ελάχιστα στους φορολογούμενους» είπε στην ομιλία του στη ΔΕΘ, τονίζοντας ότι ο απλός πολίτης είναι απροστάτευτος απέναντι στην ασυδοσία της δήθεν ελεύθερης αγοράς.
Οι προτάσεις του ΠΑΣΟΚ
Οι διαπιστώσεις και η κριτική στην κυβέρνηση είναι πάντα το πιο εύκολο κομμάτι της δουλειάς ενός πολιτικού της αντιπολίτευσης. Το ζητούμενο και δυσκολότερο είναι να προτείνει κάτι διαφορετικό και φυσικά να πείσει πως μπορεί να το υλοποιήσει κιόλας. Ο Νίκος Ανδρουλάκης δεν παρουσίασε κάποιο μεγαλόπνοο ή ριζοσπαστικό σχέδιο, αλλά κάποιες φιλολαϊκότερες, πλην όμως ρεαλιστικές προτάσεις που δίνουν έμφαση στη βελτίωση της καθημερινότητας των πολιτών.
Πρώτα αναφέρθηκε σε ένα Εθνικό Σχέδιο Μεταρρύθμισης του Κράτους που θα ονομάσουν «Αναστάσιος Πεπονής» και θα περιλαμβάνει ένα νέο ΑΣΕΠ που «θα επιλέγει όλο το προσωπικό του Δημοσίου, ακόμη και τους μετακλητούς και τους διοικητές». Στη συνέχεια ανέφερε ότι θα ενισχύσουν τη Διαύγεια, θα μειώσουν τα μέλη του υπουργικού συμβουλίου, θα αλλάξουν τον τρόπο επιλογής της ηγεσίας της Δικαιοσύνης και θα απαγορευτεί η ανάληψη δημοσίων αξιωμάτων για 4 χρόνια μετά την αφυπηρέτησή τους − σημειώνοντας ότι αυτό ήταν και στο προεκλογικό πρόγραμμα της ΝΔ.
Ο Νίκος Ανδρουλάκης δεσμεύτηκε ότι θα αλλάξουν τον νόμο περί ευθύνης υπουργών (ο οποίος είναι προϊόν συναίνεσης όλων των κομμάτων εξουσίας), θα βάλουν τέλος στη λεηλασία του δημόσιου χρήματος με πλαφόν στις απευθείας αναθέσεις (και στους δήμους;) και θα επαναφέρουν τον 13ο μισθό για τους δημοσίους υπαλλήλους, κάτι που είναι μέσα στις δημοσιονομικές δυνατότητες του κράτους και γι’ αυτό, όπως ανέφερε, δεν είπε και για 14ο, «παρότι ακούγεται πιο ωραίο», αφήνοντας μια έμμεση αιχμή για τον ΣΥΡΙΖΑ.
Μερικές ακόμα από τις προτάσεις που ανέφερε ο Νίκος Ανδρουλάκης ήταν η φορολογία των υπερκερδών των εταιρειών ενέργειας και των τραπεζών, «ώστε τα αντίστοιχα υπερ-έσοδα να πηγαίνουν σε ένα ειδικό Ταμείο για το δημογραφικό», το πάγωμα της Golden Visa και ένα αυστηρό πλαίσιο ελέγχου απόκτησης ακινήτων στην παραμεθόριο ακόμη και από Ευρωπαίους επενδυτές. Η παροχή φθηνού ρεύματος, κανονισμός 120 δόσεων για όλους και για οφειλές σε εφορία και ασφαλιστικά ταμεία και διαγραφή προστίμων και προσαυξήσεων για τους συνεπείς μέχρι το τέλος της ρύθμισης, θέσπιση Ενιαίας Αρχής Καταναλωτών, που θα ενημερώνει κάθε μέρα «για το ποιοι βάζουν το χέρι στην τσέπη του χωρίς να πρέπει», ενώ ανέφερε ότι θα επαναφέρει το νέο ΕΚΑΣ για 350.000 χαμηλοσυνταξιούχους.
Στο μεταναστευτικό δεν έκανε ιδιαίτερη αναφορά ο Νίκος Ανδρουλάκης κατά την παρουσίαση του προγράμματός του, ίσως επειδή είναι ένα ζήτημα που διχάζει. Αναφέρθηκε όμως στους «εργάτες γης», λέγοντας πως η χώρα έχει πολύ μεγάλες ανάγκες «γι’ αυτό το ΠΑΣΟΚ σχεδιάζει και θα εφαρμόσει μια σύγχρονη μεταναστευτική πολιτική που θα επικεντρώνεται στο τρίπτυχο: έλεγχος - μαθητεία - ένταξη».
Εξωτερική πολιτική χωρίς υψηλούς τόνους
Λίγο πριν από το τέλος της ομιλίας του, ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ έκανε μια σύντομη αναφορά στα θέματα εξωτερικής πολιτικής, με έμφαση στο θέμα της Γάζας, λέγοντας πως η κυβέρνηση δεν πρέπει να κάνει τον Πόντιο Πιλάτο.
Ο Νίκος Ανδρουλάκης αναρωτήθηκε πού είναι η θαρραλέα εξωτερική πολιτική που διαφημίζει η Νέα Δημοκρατία όταν ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός κατατίθεται μετά από καταδίκη του Δικαστηρίου της Ε.Ε., τα θαλάσσια πάρκα που ανακοινώνονται υλοποιούνται μακριά από περιοχές εθνικής κυριαρχίας που ενοχλούν την Άγκυρα, το υποθαλάσσιο καλώδιο με την Κύπρο δεν υλοποιείται επειδή αντιδρά η Τουρκία και η προκήρυξη θαλάσσιων οικοπέδων έρχεται μετά από χρόνια αδράνειας, ως αποτέλεσμα της δικής τους πολιτικής το 2011. Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ ανέφερε ότι η θέση του κόμματός του είναι: καμία συμμετοχή της Τουρκίας στη νέα αρχιτεκτονική της ευρωπαϊκής άμυνας, αλλά δεν διαφώνησε με τον διάλογο με την Τουρκία. Συγκεκριμένες προτάσεις για μια διαφορετική εξωτερική πολιτική δεν έγιναν, όπως σε άλλους τομείς.
Τα σενάρια συνεργασίας
Στο παρελθόν υπήρχαν αρκετές περίοδοι στις οποίες το αποτέλεσμα των επόμενων εκλογών μπορούσε κανείς να το προβλέψει εύκολα. Μετά τις εκλογές του 2012, π.χ., ήταν προφανές ότι ο ΣΥΡΙΖΑ βάδιζε προς την εξουσία, όπως και αρκετά πριν από τις εκλογές του 2019 ήταν προφανής η επιστροφή της ΝΔ. Η περίοδος αυτή έχει κάποια σταθερά χαρακτηριστικά, όπως το προβάδισμα της ΝΔ παρά τη μεγάλη φθορά της, αλλά όλα τα υπόλοιπα είναι εντελώς ρευστά και κανείς δεν μπορεί να προβλέψει τι θα προκύψει από τις επόμενες κάλπες. Το ενδεχόμενο μιας κυβέρνησης συνεργασίας είναι ένα πιθανό σενάριο και το πρόγραμμα του ΠΑΣΟΚ θα παρατηρούσε κανείς ότι θα μπορούσε να αποτελέσει μια προγραμματική βάση συμφωνίας. Είναι άραγε αυτό μέσα στις προθέσεις του Νίκου Ανδρουλάκη; Η απάντηση αυτή θα δοθεί μετά τις εκλογές, άλλωστε και ο ίδιος τα άφησε όλα ανοιχτά, λέγοντας ότι δεν θα συμμετέχει σε παρασκηνιακές συνεννοήσεις. Αυτό που είναι όμως βέβαιο είναι ότι, σε περίπτωση μη αυτοδυναμίας, μια κυβέρνηση με το ΠΑΣΟΚ θα την ήθελε και η ΝΔ και ο ΣΥΡΙΖΑ, παρότι ο τελευταίος κινείται σε ποσοστά μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας.
Από το παρελθόν για το μέλλον
Στην ομιλία του στη ΔΕΘ ο Νίκος Ανδρουλάκης χρησιμοποίησε δύο συνθήματα με άρωμα από το παρελθόν: το «ένα συμβόλαιο αλήθειας με τους πολίτες» και την «πολιτική αλλαγή». Η «αλλαγή» είναι το ιστορικό σύνθημα του ΠΑΣΟΚ με το οποίο ήρθε για πρώτη φορά στην εξουσία το 1981. Ήταν ένα απολύτως επιτυχημένο σύνθημα εκείνη την εποχή, αλλά θα έλεγε κανείς ότι από τότε τα έχει φάει τα ψωμιά του. Σήμερα, σε μια εντελώς διαφορετική ιστορική-πολιτική συγκυρία, το σύνθημα αυτό δεν μπορεί να έχει ούτε την ίδια σημασία, ούτε το ίδιο αποτέλεσμα. Όσο για το «συμβόλαιο με την αλήθεια», αυτό θυμίζει τόσο το −επίσης παλιό− παπανδρεϊκό «συμβόλαιο με τον λαό», όσο κι ένα σύνθημα που χρησιμοποιούσε ο Κυριάκος Μητσοτάκης όταν ο ΣΥΡΙΖΑ ήταν στην κυβέρνηση και εκείνος διεκδικούσε την εξουσία υποσχόμενος μια «συμφωνία αλήθειας». Φαίνεται πως στο επικοινωνιακό επιτελείο του ΠΑΣΟΚ δεν υπάρχει η απαραίτητη έμπνευση ή αδυνατούν να βρουν κάποιο σύνθημα που να εκφράζει τη σημερινή εποχή.
Ακόμα πιο σημαντικό όμως για τον Νίκο Ανδρουλάκη είναι να πείσει πως διαθέτει ένα επιτελείο από αξιόλογα στελέχη που θα μπορούσαν να αναλάβουν το υπουργείο Εξωτερικών, το υπουργείο Οικονομικών, το Παιδείας, το Άμυνας, το Δικαιοσύνης κ.ο.κ.
Η ελληνική κοινωνία αντιλαμβάνεται πως μια χώρα που μόλις βγήκε από μακροχρόνια κρίση, με τις πληγές ακόμα ανοιχτές, μια χώρα που δέχεται απειλές ακόμα και για πόλεμο από την αναθεωρητική Τουρκία χρειάζεται μια υπεύθυνη ηγεσία, την οποία αναζητά. Ίσως γι’ αυτό καταλληλότερος πρωθυπουργός στις δημοσκοπήσεις να παραμένει ο «κανένας». Η κριτική στην κυβέρνηση είναι εξαιρετικά εύκολη υπόθεση. Το δύσκολο, όπως προκύπτει από όλες τις δημοσκοπήσεις, είναι να βρεθούν αυτοί που θα πείσουν ότι μπορούν να τα καταφέρουν καλύτερα. Και εδώ είναι που το ΠΑΣΟΚ συνεχίζει να έχει πρόβλημα, χωρίς μάλλον να αναρωτιέται αρκετά γιατί.
Ίσως μία εξήγηση που δίνει ο Νίκος Ανδρουλάκης είναι ότι εκείνος δεν προωθείται από οικονομικά συμφέροντα. «Εγώ δεν έχω ούτε χορηγούς, ούτε δεσμεύσεις» είπε στη ΔΕΘ, με σαφείς αιχμές για τους Κ. Μητσοτάκη και Α. Τσίπρα, αλλά αυτή δεν μπορεί να είναι μια πειστική εξήγηση για την αδυναμία του ΠΑΣΟΚ, μέχρι τώρα, να κερδίσει μεγαλύτερα κοινά.
Το μήνυμα του προέδρου του ΠΑΣΟΚ, πάντως, συνοψίζεται στο «είμαι έτοιμος» και «είναι προπαγάνδα ότι δεν υπάρχει εναλλακτική», ενώ ζητά εκλογές χωρίς μεγάλες υποσχέσεις αλλά για να κάνει, όπως λέει, ό,τι περνάει από το χέρι του για να μετατρέψει τις δεσμεύσεις του σε πράξεις.
