Κατά τη διάρκεια επίσημης επίσκεψης στις ΗΠΑ το 2015, ο τότε πρωθυπουργός της Ιαπωνίας, Σίνζο Άμπε, ανέδειξε τη διαρκή συμμαχία μεταξύ των δύο χωρών. Στο δείπνο στον Λευκό Οίκο, ο Αμερικανός πρόεδρος Μπαράκ Ομπάμα τον προσφώνησε με σάκε από την επαρχία Yamaguchi και επιχείρησε ένα χαϊκού για να γιορτάσει τη σχέση τους, ενώ ο Άμπε αναφέρθηκε στο κλασικό τραγούδι «Ain’t No Mountain High Enough» για να δείξει τη σταθερή δέσμευση της Ιαπωνίας προς την Αμερική.
Την επόμενη μέρα, ως ο πρώτος Ιάπωνας πρωθυπουργός που απευθύνθηκε σε κοινή συνεδρίαση του Κογκρέσου, ο Άμπε τόνισε ότι η συμμαχία με τις ΗΠΑ ήταν η απόφαση που οδήγησε στην ανάπτυξη και την ευημερία της Ιαπωνίας. Για δεκαετίες, οι Ιάπωνες πολιτικοί θεωρούσαν τις ΗΠΑ ως αναντικατάστατο σύμμαχο, παρά τις εντάσεις στις δεκαετίες του ’80 και τα σκάνδαλα τεχνολογίας υποβρυχίων του 1987.
Ωστόσο, η απρόβλεπτη συμπεριφορά του Ντόναλντ Τραμπ στη δεύτερη θητεία του, περιλαμβανομένων των δασμών 15% στην Ιαπωνία, έχει προκαλέσει αμφιβολίες για την αξιοπιστία των ΗΠΑ. Οι έντονες και συχνά τεταμένες διαπραγματεύσεις υπονόμευσαν τον ηγέτη Σιγκέρου Ισιμπά, ο οποίος αγωνίζεται να διατηρήσει τη θέση του μετά την ήττα της κυβερνητικής του συμμαχίας στις εκλογές του Ιουλίου.
Παράλληλα, η διαχείριση της κρίσης στην Ουκρανία από τον Τραμπ έχει εξελιχθεί σε δείκτη της ικανότητάς του να συνεργάζεται με συμμάχους και να προτάσσει τα συλλογικά συμφέροντα ασφάλειας. Στο πλαίσιο αυτό, αυξάνεται ο δημόσιος διάλογος στην Ιαπωνία για στρατηγική ανεξαρτησία, με ανοιχτή πλέον συζήτηση για πυρηνικά όπλα από κόμματα της αντιπολίτευσης.
Η Ιαπωνία υπήρξε ο πιο αξιόπιστος σύμμαχος των ΗΠΑ στην Ανατολική Ασία, κρίσιμος φραγμός απέναντι στην Κίνα και βάση για την προβολή ισχύος του αμερικανικού στρατού στον Ειρηνικό. Ωστόσο, η συζήτηση αυτή δείχνει πόσο έχει κλονιστεί η αξιοπιστία των ΗΠΑ στην περιοχή. Αν η Ιαπωνία αμφιταλαντευτεί, άλλες χώρες μπορεί να ακολουθήσουν: στη Νότια Κορέα αυξάνεται η υποστήριξη για την απόκτηση πυρηνικών όπλων, ενώ στην Αυστραλία επανεξετάζεται η πολυεκατομμυριακή συμφωνία για πυρηνικά υποβρύχια με ΗΠΑ και Ηνωμένο Βασίλειο.
Η ιστορική συνθήκη ασφαλείας ΗΠΑ-Ιαπωνίας, υπογεγραμμένη το 1951 και αναθεωρημένη το 1960, επέτρεψε την παραμονή αμερικανικών στρατευμάτων και αποτέλεσε πυλώνα ασφάλειας για δεκαετίες. Σήμερα, περίπου 53.000 Αμερικανοί στρατιώτες βρίσκονται στην Ιαπωνία, η μεγαλύτερη μόνιμη εξωτερική αποστολή των ΗΠΑ.
Παρά τις εντάσεις, η Ιαπωνία και οι ΗΠΑ εξακολουθούν να ενισχύουν τη στρατιωτική τους συνεργασία μέσω κοινών ασκήσεων και νέων στρατιωτικών κέντρων. Ωστόσο, η αβεβαιότητα για τη δέσμευση των ΗΠΑ και οι αυξανόμενες απειλές από τη Βόρεια Κορέα και την Κίνα προκαλούν συζητήσεις για ενδεχόμενο «Σχέδιο Β» στην Ασία — ένα σενάριο όπου οι χώρες της περιοχής θα πρέπει να εξετάσουν εναλλακτικές εγγυήσεις συλλογικής ασφάλειας.
Οι αναλυτές επισημαίνουν ότι, χωρίς ένα ισχυρό εναλλακτικό πλαίσιο ασφαλείας στην Ασία-Ειρηνικό, οι ΗΠΑ παραμένουν αναντικατάστατες για τη σταθερότητα της περιοχής, ενώ η προοπτική ανεξαρτησίας των συμμάχων παραμένει αβέβαιη και επικίνδυνη για γεωπολιτική αναδιάταξη και πιθανή κούρσα εξοπλισμών.
Με πληροφορίες από Bloomberg
