Πριν τελειώσει ο Αύγουστος και η επικίνδυνη περίοδος για τις φωτιές, το 2025 καταγράφεται ήδη για την Ελλάδα ως μία από τις χειρότερες χρονιές με κριτήριο τις καμένες εκτάσεις. Ο αριθμός των πυρκαγιών φέτος ήταν μικρότερος σε σχέση με την περσινή χρονιά, αλλά έκαψαν μεγαλύτερες εκτάσεις. Από πλευράς μέσων πυρόσβεσης και προσλήψεων η χώρα είχε καλύτερη προετοιμασία, ωστόσο φαίνεται ότι αυτό δεν αρκεί.
Το Πυροσβεστικό Σώμα, παρά τις σοκαριστικές αποκαλύψεις που υπήρξαν μετά τη φωτιά στο Μάτι το 2018 για τον τρόπο λειτουργίας του, αλλά και για τους εκβιασμούς και τις απειλές κατά εμπειρογνωμόνων και παρά τις δικαστικές καταδίκες υψηλόβαθμων στελεχών, συνεχίζει να λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο. Παρότι αποδείχθηκε πέρα από κάθε αμφιβολία πως «κάτι σάπιο» υπήρχε στη διοίκηση του Πυροσβεστικού Σώματος, τίποτα δεν άλλαξε και καμία μεταρρύθμιση δεν ζητήθηκε.
Παρομοίως, παρά τα αυξημένα ποσά που δόθηκαν στην τοπική αυτοδιοίκηση για δημιουργία αντιπυρικών ζωνών, ελάχιστα έγιναν και αυτές οι ελλείψεις φαίνεται πως έπαιξαν σημαντικό ρόλο, σε αρκετές περιπτώσεις και φέτος για την επέκταση της φωτιάς. Οπως αναφέρει στην LiFO έμπειρο στέλεχος της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας: «Όλη η περιφέρεια της χώρας είναι εγκαταλελειμμένη και όσοι γνωρίζουν την κατάσταση, θεωρούσαν αναμενόμενο ότι θα υπήρχαν και φέτος μεγάλες καταστροφές από τις φωτιές».
Η φετινή χρονιά ήταν η πέμπτη χειρότερη όσο αφορά στις καμένες εκτάσεις στην Ελλάδα τα τελευταία 20 χρόνια, ενώ όσον αφορά στο σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης ήταν η χειρότερη χρονιά της 20ετίας, καθώς οι καμένες εκτάσεις μέχρι τις 19 Αυγούστου προσεγγίζουν συνολικά τα 9.000.000 στρέμματα.
Οι εκτάσεις που κάηκαν φέτος
O Διευθυντής Ερευνών στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών Κώστας Λαγουβάρδος, δημοσίευσε στην αρχή της εβδομάδας ένα διάγραμμα που δίνει τις καμένες εκτάσεις και τον αριθμό των μεγάλων πυρκαγιών για τη χώρα μας τα τελευταία 20 χρόνια. Φέτος, μέχρι τις 19 Αυγούστου, είχαμε 454.000 καμένα στρέμματα, αριθμός υψηλότερος από τον περσινό του 2024, όπου οι καμένες εκτάσεις είχαν φτάσει στα 420.880 στρέμματα για ολόκληρη την αντιπυρική περίοδο και με λιγότερα μέσα, καθώς είχε προηγηθεί μια περίοδος αδράνειας στο θέμα του εξοπλισμού, το οποίο όμως καλύφθηκε την τελευταία χρονιά.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που έδωσε στη δημοσιότητα ο κ. Λαγουβάρδος, η φετινή χρονιά ήταν η πέμπτη χειρότερη όσο αφορά στις καμένες εκτάσεις στην Ελλάδα τα τελευταία 20 χρόνια, ενώ όσον αφορά στο σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης ήταν η χειρότερη χρονιά της 20ετίας, καθώς οι καμένες εκτάσεις μέχρι τις 19 Αυγούστου προσεγγίζουν συνολικά τα 9.000.000 στρέμματα.
Περισσότερα μέσα, μεγαλύτερη καταστροφή
Σύμφωνα με όσα αναφέρουν στελέχη της κυβέρνησης, φέτος είχαμε 18.000 πυροσβέστες, «πιο πολλούς από ποτέ» όπως λένε, 15.500 μόνιμους και 2.500 εποχικούς, καθώς και 20 ομάδες δασοκομάντος που προσλήφθηκαν τα τελευταία δύο χρόνια, καθώς υπήρχε αρκετή κριτική για την έλλειψή τους. Προκειται για τις Ειδικές Μονάδες Δασικών Επιχειρήσεων που έχουν ως αποστολή την αντιμετώπιση των δασικών πυρκαγιών και την προστασία των δασών και οι προσλήψεις τους έγιναν το 2024 και το 2025. Επίσης, αναφέρουν ότι από πέρσι «καθαρίστηκαν 800.000 οικόπεδα, υπάρχουν περιπολίες με έμφορτα αεροπλάνα και ελικόπτερα που πετάνε προληπτικά και πέρσι αποκτήθηκαν 40 drones που έγιναν φέτος 80, (πληρώνονται από τον ΔΕΔΔΗΕ και τα χειρίζεται ιδιωτική εταιρεία), για να ανιχνεύουν τις φωτιές νωρίς.
Το πολυδιαφημισμένο πρόγραμμα «ΑΙΓΙΣ» που αρχικά είχε «κολλήσει» και καθυστέρησε, από πέρσι επιταχύνθηκε και βρίσκεται σε εξέλιξη, με τις πρώτες παραλαβές να φτάνουν, αλλά οι περισσότερες αναμένονται από το Φθινόπωρο του 2025 και μετά. Το πρόγραμμα «ΑΙΓΙΣ» είναι το μεγαλύτερο πρόγραμμα ενίσχυσης του μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας που έχει υπάρξει ποτέ στη χώρα, με προϋπολογισμό 2,1 δισ. ευρώ. Σύμφωνα με την επίσημη κυβερνητική ενημέρωση, αυτή τη στιγμή έχουν συμβασιοποιηθεί και είναι σε εξέλιξη έργα ύψους 1,1 δις ευρώ, δηλαδή το 53% του συνολικού προγράμματος.
Ο υπουργός Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, Γιάννης Κεφαλογιάννης, δήλωσε πρόσφατα ότι παραλήφθηκαν 164 νέα πυροσβεστικά οχήματα από τα 1400 που αναμένονται συνολικά, στο πλαίσιο του εκσυγχρονισμού του επιχειρησιακού εξοπλισμού του Πυροσβεστικού Σώματος, καθώς και 13 κινητά κέντρα επιχειρήσεων, ενώ αναβαθμίστηκε, όπως ανέφερε, και το σύστημα ασύρματης επικοινωνίας του Πυροσβεστικού Σώματος.
Η κριτική για τα εναέρια μέσα
Η χώρα διαθέτει ένα σημαντικό στόλο εναέριων μέσων πυρόσβεσης, λόγω ωστόσο των αυξημένων αναγκών που προκαλεί τα τελευταία χρόνια η κλιματική κρίση, ο αριθμός τους δεν επαρκεί για να καλύψει τις ανάγκες. Πολλά από τα υπάρχοντα αεροσκάφη, επίσης, είναι γερασμένα και παρουσιάζουν συχνά βλάβες, με ορισμένα από αυτά να βρίσκονται διαρκώς σε διαδικασία συντήρησης. Σε περιόδους που έχουμε πολλές, μεγάλες και ταυτόχρονες πυρκαγιές τα διαθέσιμα εναέρια μέσα δεν επαρκούν για την αντιμετώπιση όλων των μετώπων για αυτό και ζητείται πολλές φορές η συνδρομή από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Πολιτικής Προστασίας και άλλες χώρες. Μέσω του «ΑΙΓΙΣ» προβλέπεται η αγορά νέων αεροσκαφών και ελικοπτέρων, αλλά η υλοποίησή του είναι μακροπρόθεσμη και θα είναι διαθέσιμα τα επόμενα χρόνια.
Υπάρχει μία κριτική, η οποία ακούστηκε και φέτος, ότι η συμβολή των εναέριων μέσων είναι υπερεκτιμημένη και κάποιοι μάλιστα μιλάνε και για «μύθο» των εναέριων μέσων πυρόσβεσης. Πρώην αρμόδιος υπουργός, που μίλησε στην Lifo, διαφωνεί με αυτήν την κριτική: «Οποιος προλάβει να φτάσει πρώτος στο πεδίο, συμβάλει. Στις περισσότερες περιπτώσεις, τα εναέρια φτάνουν πριν από τα επίγεια μέσα στη φωτιά. Οι φωτιές σβήνουν πράγματι από τα επίγεια. Από αυτούς που είναι στο έδαφος και τις αντιμετωπίζουν μέτρο-μέτρο. Αν δεν πάνε όμως τα εναέρια να τις προλάβουν στην αρχή και ξεφύγουν, θα χρειαστούν πολλές μέρες για να σβήσει μια μεγάλη πυρκαγιά». Ειδικοί επισημαίνουν επίσης και τη γεωγραφική ιδιαιτερότητα της χώρας, καθώς η Ελλάδα, με τον μεγάλο αριθμό νησιών και το δύσβατο ανάγλυφο, απαιτεί έναν μεγάλο και ευέλικτο στόλο για την ταχεία επέμβαση σε πολλά μέτωπα το καλοκαίρι με τις ταυτοχρονες πυρκαγιές.
Η περίπτωση της Χίου και η παρατημένη περιφέρεια
Η Χίος υπέστη φέτος τη μεγαλύτερη καταστροφή από τις φωτιές που έπληξαν τόσο το περιβάλλον, όσο και την τοπική οικονομία. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Ευρωπαϊκού Συστήματος Πληροφοριών για τις Δασικές Πυρκαγιές (EFFIS) και της Υπηρεσίας Διαχείρισης Εκτάκτων Αναγκών και Ταχείας Χαρτογράφησης (EMS) του Copernicus που παρουσίασε το METEO του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, τα τελευταία δέκα χρόνια έχει καεί περίπου το 22% του νησιού. Οι καμένες εκτάσεις είναι πάνω από 180.000 στρέμματα, από τα οποία, περισσότερα από 100.000 κάηκαν φέτος. Σύμφωνα με κάτοικο του νησιού «όλη η περιοχή ήταν εγκαταλελειμμένη, χωρίς υποδομές, χωρίς αντιπυρικές ζώνες γύρω από τα χωριά, ενώ σχεδόν όλα ήταν ακαθάριστα από τους αρμόδιους φορείς». Επίσης, όπως αναφέρει, «Νερό δεν υπήρχε άμεσα. Έμειναν όλα τα χωριά από νερό, γιατί δεν είχαν φροντίσει μετά από τις προηγούμενες φωτιές να βάλουν γεννήτριες, ώστε όταν κοπεί το ρεύμα, που είναι το πρώτο που κόβεται,να μην υπάρχει πρόβλημα τουλάχιστον σε ότι αφορά την πλήρωση των οχημάτων».
Τα προβλήματα αυτά, όπως και άλλα, είχαν επισημανθεί εγκαίρως στους αρμόδιους φορείς, όπως προκύπτει από το ρεπορτάζ της Lifo, ωστόσο σχεδόν τίποτα δεν έγινε. Δημοσίευμα του «Πολίτη» της Χίου (21/8/2025) αναφέρει χαρακτηριστικά ότι ακόμα και μετά από πρόσφατο πρόστιμο ύψους 20.000 ευρώ από την Πυροσβεστική Υπηρεσία προς τον Δήμο Χίου, για την επικίνδυνη κατάσταση του Σταθμού Μεταφόρτωσης Απορριμμάτων, ο οποίος δεν διασφαλίζει την υγειονομική και περιβαλλοντική ασφάλεια για το νησί, υπάρχει απόλυτη αδιαφορία. «Παρά το γεγονός ότι έχουν καταγραφεί δύο διαδοχικές πυρκαγιές, τον Ιούνιο και τον Αύγουστο, και ενώ η τελευταία μόλις πριν από λίγες ημέρες αποδόθηκε από τον αντιδήμαρχο Καθαριότητας σε εμπρησμό, η κατάσταση παραμένει αμετάβλητη. Ο χώρος είναι περικυκλωμένος από αντικείμενα, τα οποία μπορούν να μετατραπούν σε εξαιρετικά επικίνδυνη καύσιμη ύλη σε περίπτωση νέας ανάφλεξης».
Στην πραγματικότητα, για όσους γνώριζαν τις ελλείψεις και τις ολιγωρίες, η καταστροφή της Χίου ήταν αναμενόμενη και υπάρχουν μερικές έγγραφες προειδοποιήσεις ενσυνείδητων λειτουργών που το επιβεβαιώνουν.
Έγκλημα και τιμωρία
Ο πρωθυπουργός ανάρτησε στην αρχή της εβδομάδας ένα βίντεο για τις φετινές πυρκαγιές, στο οποίο λέει ότι «η ατιμωρησία τελειώνει εδώ», αναφέροντας ότι φέτος έγιναν πάνω από 300 συλλήψεις για εμπρησμούς και πλέον όσοι συλλαμβάνονται δεν θα πέφτουν στα μαλακά επειδή η κυβέρνηση έφερε αλλαγές στον ποινικό κώδικα και όλες οι ποινές που αφορούν εμπρησμό δάσους θα εκτίονται πλέον στη φυλακή.
Δεν μπορεί να μην επισημάνει κανείς ωστόσο, την ατιμωρησία που υπάρχει σε μεγάλο βαθμό για όσους παραλείπουν να ασκούν τις αρμοδιότητες τους στον τομέα της πρόληψης και όχι μόνο και από την άλλη, τους κινδύνους της καταχρηστικής τιμωρίας που είναι υπαρκτοί. Ήδη αυτή τη στιγμή, χωρίς να είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε τα ακριβή στοιχεία της δικογραφίας, υπάρχει σε εξέλιξη μία μεγάλη εκστρατεία συμπαράστασης υπέρ των δύο συλληφθέντων που κατηγορούνται για την φωτιά στην Πάτρα, η οποία υποστηρίζει ότι είναι αθώοι και ότι πρόκειται για εθελοντές που κατηγορούνται άδικα, ενώ οι συνήγοροι τους ισχυρίζονται ότι δεν υπάρχουν ενοχοποιητικά στοιχεία.
Είναι γεγονός ότι στη χώρα μας, ειδικά τα τελευταία χρόνια, έχουν υπάρξει περιπτώσεις ανθρώπων που προφυλακίστηκαν άδικα με την κατηγορία του εμπρησμού. Τον Αύγουστο του 2021 ένας εθελοντής βρέθηκε κατηγορούμενος για εμπρησμό από πρόθεση και προφυλακίστηκε για 11 μήνες στον Κορυδαλλό. Τον Ιούλιο του 2022 κρίθηκε ομόφωνα αθώος στο Μικτό Ορκωτό Δικαστήριο Αθηνών και αποφυλακίστηκε.
Βιαστικές συλλήψεις και καταδίκες χωρίς επαρκή στοιχεία, εξαιτίας της κοινωνικής και πολιτικής πίεσης, προκειμένου «να τιμωρηθούν κάποιοι», παραβιάζουν ανθρώπινα δικαιώματα και καταδεικνύουν τη δυσλειτουργία ενός συστήματος, που υπό την πίεση της κοινής γνώμης, μπορεί να οδηγήσει σε άδικες καταδίκες, που καταστρέφουν ανθρώπινες ζωές, ενώ η προσοχή πρέπει να εστιάζεται στις πραγματικές αιτίες πρόκλησης των πυρκαγιών, την κακή διαχείριση των δασών και των δικτύων και την ανεπάρκεια του κρατικού μηχανισμού.
