Η ιστορική οικία Λαζάρου Κουντουριώτη (1769-1852) στην Ύδρα είναι ένα αρχοντικό που, όπως πολλά όμοιά του, χτίστηκε τον 18ο αιώνα, όταν το νησί γνώρισε μεγάλη οικονομική άνθηση χάρη στη ναυτιλία. Στα σαλόνια του διαδραματίστηκαν κεφάλαια της προεπαναστατικής περιόδου κατά την οποία σημαντικές προσωπικότητες της εποχής, Έλληνες και ξένοι, συναντιούνταν για να καταστρώσουν τον τρόπο δράσης κατά των Οθωμανών. Ο ιδιοκτήτης του αποτέλεσε σημαντικότατη πολιτική φυσιογνωμία και είχε παραχωρήσει μεγάλο μέρος της περιουσίας του για τον Αγώνα, και ως εκ τούτου έχαιρε σεβασμού από τους συμπατριώτες του.
Χτισμένη στη δεξιά πλευρά του όρμου της Ύδρας, η οικία διαθέτει πανοραμική θέα, ενώ το μεγαλοπρεπές εσωτερικό της βρίθει όχι μόνο τεκμηρίων της αστικής ζωής των καραβοκύρηδων της εποχής, με την πολυτέλεια μιας μακρινής ιστορικής περιόδου, αλλά και αντιπροσωπευτικών δειγμάτων της νεοελληνικής τέχνης του 18ου και του 19ου αιώνα. Νησιώτικοι καναπέδες δίπλα σε κονσόλες, μπουφέδες, ντουλάπες, μαγκάλια και χρυσοποίκιλτοι καθρέφτες, όλα φερμένα από την Ευρώπη, πλαισιώνουν τη συλλογή, η οποία περιλαμβάνει οικογενειακά πορτρέτα, ναυτικά ενθύμια και σερβίτσια, όπλα και χαρακτικά της Επανάστασης του 1821, όπως και παραδοσιακές ενδυμασίες των ναυτικών της Ύδρας, των Σπετσών, των Ψαρών καθώς και άλλων νησιών.
Η έκθεση με τίτλο «Διαφημίζοντας την Ελλάδα – Οι απαρχές του ελληνικού τουρισμού» πρόκειται για ένα πανόραμα σαράντα ιστορικών αφισών του ΕΟΤ που ξεκινάει το 1929 και φτάνει έως τα μέσα της δεκαετίας του 1960.
Επίσης, πολύτιμα αποκτήματα όπως κοσμήματα, κεντήματα, υφαντά, κεραμικά, ξυλόγλυπτες και επιζωγραφισμένες κασέλες, ενδυμασίες επιφανών μελών της οικογένειας, της Σταματίνας Λαζάρου Κουντουριώτη, της εγγονής του Ελένης Δημ. Βούλγαρη και άλλων.
Σήμερα η οικία Κουντουριώτη αποτελεί παράρτημα του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου, το οποίο ως γνωστόν στεγάζεται στο Μέγαρο της Παλαιάς Βουλής στην Αθήνα και είναι δημιούργημα της Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρείας της Ελλάδας (έτος ιδρύσεως 1882), μετά από παραχώρηση του δισέγγονου του Λάζαρου, του Παντελή Λ. Κουντουριώτη, το 1979 με την προϋπόθεση να λειτουργεί ως μουσείο.
Αυτό ακριβώς συνέβη και με την οικία και το ατελιέ του Υδραίου ζωγράφου Παναγιώτη Τέτση (1925-2016), που προσφέρεται για μια επίσκεψη συμπληρωματική στην οικία Κουντουριώτη. Εκεί, στον πρώτο όροφο της ιστορικής οικίας, παρουσιάζεται μια σειρά έργων του με θέμα την Ύδρα, δίπλα στις μικρές μόνιμες συλλογές του Περικλή (1893-1972) και του Ντίκου Βυζάντιου (1924-2007), καλλιτεχνών που επίσης συνδέθηκαν με το νησί, ο πατέρας ως διευθυντής του Παραρτήματος της Σχολής Καλών Τεχνών και ο γιος ως σταθερός επισκέπτης από τα παιδικά του χρόνια μέχρι το τέλος του.
Το φετινό καλοκαίρι, η οικία Κουντουριώτη φιλοξενεί μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα έκθεση με τίτλο «Διαφημίζοντας την Ελλάδα – Οι απαρχές του ελληνικού τουρισμού». Πρόκειται για ένα πανόραμα σαράντα ιστορικών αφισών του ΕΟΤ που ξεκινάει το 1929 και φτάνει έως τα μέσα της δεκαετίας του 1960· παράλληλα λειτουργεί και εκθετήριο με τα πρώτα φυλλάδια και τους πρώτους τουριστικούς οδηγούς.
Μέσα από αυτές τις έξοχες εικόνες μιας Ελλάδας εντελώς διαφορετικής από τη σημερινή, ο επισκέπτης παρακολουθεί τις πρώτες απόπειρες και τα πρώτα βήματα του ελληνικού τουρισμού με φόντο την πολιτική και κοινωνική ιστορία του ελληνικού κράτους.
Η πρώτη αφίσα, που εκδόθηκε το 1929, ήταν μια φωτογραφική άποψη του Παρθενώνα από τη Nelly’s (Έλλη Σουγιουλτζόγλου, 1899-1998), ενώ η αφίσα του 1935, που τυπώθηκε στο λιθογραφείο του ζωγράφου και πρωτοπόρου λιθογράφου Όθωνα Περβολαράκη (1887-1974), απεικονίζει άγαλμα του Ποσειδώνα.
Την ίδια χρονιά έχουμε και μια σύνθεση που υπέγραφε το γραφιστικό ατελιέ του σκιτσογράφου και γραφίστα Νίκου Καστανάκη (1896-1961) και του ζωγράφου και σκηνογράφου Άγγελου Σπαχή (1903-1960) και η οποία διαφημίζει τη λουτρόπολη της Αιδηψού. Αυτή η τακτική συνεχίστηκε για πολλά χρόνια, όπως πιστοποιεί μια άλλη αφίσα του 1938 που έκανε ο Μιχαήλ Παπαγεωργίου (1896-1987) και διαφημίζει μια άλλη λουτρόπολη, το Λουτράκι.
Κατά την περίοδο της μεταξικής δικτατορίας η έμφαση είχε δοθεί στο εθνικό αφήγημα και στην προώθηση του εσωτερικού τουρισμού, ενώ ο ΕΟΤ είχε καταργηθεί και στη θέση του είχε δημιουργηθεί το υφυπουργείο Τύπου και Τουρισμού. Η επανασύστασή του μεταπολεμικά, το 1950, έθεσε νέους στόχους, π.χ. την προσέλκυση απόδημων Ελλήνων, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τον ορισμό του 1951 ως «Έτους Απόδημου Ελληνισμού». Άλλωστε, το Σχέδιο Μάρσαλ για την ανασυγκρότηση της Ελλάδας από την Αμερική συμπεριελάμβανε και ένα τετραετές τουριστικό πρόγραμμα (1948-1952) για επισκευές ξενοδοχειακών εγκαταστάσεων, λουτροπόλεων, τουριστικών περιπτέρων σε αρχαιολογικούς χώρους κ.ά. Ήδη από τότε θεωρούνταν ότι η βαριά βιομηχανία μας δεν μπορούσε να είναι άλλη από τον τουρισμό, οπότε η διεθνής προβολή της χώρας ως τουριστικού παραδείσου ήταν επιτακτική ανάγκη – όπως και η επαναφορά του τόπου στην κατάσταση που βρισκόταν πριν από τους δύο παγκόσμιους πολέμους. Η Ελλάδα έπρεπε να παρουσιάζεται ως ειδυλλιακό τοπίο, κάτι που απείχε πολύ από την πραγματικότητα μετά την Κατοχή και τον Εμφύλιο.
Η ίδρυση και η οργάνωση διαφόρων φεστιβάλ σε αρχαιολογικούς χώρους, όπως τα Επιδαύρια, παράλληλα με το Φεστιβάλ Αθηνών στο Ηρώδειο μετά το 1955, οι κρουαζιέρες της ευρωπαϊκής αριστοκρατίας στο Αιγαίο και η έλευση της εύπορων Αμερικανών άλλαξαν σταδιακά και την προσέγγιση του τουρισμού. Η δεκαετία του 1960, με τις διεθνείς τάσεις στην τέχνη αλλά και με τις αλλαγές στον τρόπο ψυχαγωγίας των νέων, εισήγαγε στην Ελλάδα σχετικούς νεωτερισμούς. Ολόκληρη η δεκαπενταετία 1950-1965 χαρακτηρίζεται ως η «χρυσή εποχή του ΕΟΤ». Ήταν τότε που με τον εθνικό φορέα συνεργάστηκαν σημαντικοί αρχιτέκτονες και καλλιτέχνες, χαρίζοντάς μας εξαιρετικά δείγματα έντυπου υλικού και εκπληκτικής αισθητικής αφίσες που σήμερα φαντάζουν σαν έργα τέχνης. Η γλώσσα που χρησιμοποιήθηκε αρχικά ήταν τα γαλλικά, σύντομα όμως χρησιμοποιήθηκαν τα αγγλικά και τα γερμανικά.
Στην έκθεση αναγνωρίζει κανείς τη δουλειά εμβληματικών καλλιτεχνών όπως η χαράκτρια και ζωγράφος Λουίζα Μοντεσάντου, η ψηφιδογράφος και ζωγράφος Έλλη Μουρέλου-Ορφανού, ο Μιχάλης Κατζουράκης (δύο βραβευμένες συνθέσεις με θέμα τον Παρθενώνα σε συνεργασία με τον φωτογράφο Νικόλαο Τομπάζη), ο οποίος υπήρξε και καλλιτεχνικός διευθυντής του ΕΟΤ μεταξύ 1960 και 1967, ο Φρέντι Κάραμποτ, ο πρωτοπόρος συντηρητής έργων τέχνης και ζωγράφος Φώτης Ζαχαρίου, ο ζωγράφος κινηματογραφικών γιγαντοαφισών Γιώργος Βακιρτζής, η ζωγράφος και ιδρύτρια του Κουκλοθεάτρου Αθηνών Ελένη Περάκη-Θεοχάρη, ο Γιάννης Τσαρούχης, ο Περικλής Βυζάντιος, ο Γιάννης Μόραλης, ο Παναγιώτης Τέτσης, ο Σπύρος Βασιλείου και άλλοι.
Μια θαυμάσια περιήγηση σε καιρούς που η Ελλάδα έμοιαζε ανόθευτη, ταπεινή και ειλικρινά φιλόξενη, χαρακτηριστικά που αναδεικνύονται μέσα από τις διάφορες τεχνοτροπίες και τα αισθητικά, καλλιτεχνικά-γραφιστικά ρεύματα, από τον προπολεμικό ρομαντισμό, όπου πρωταγωνιστούσαν τα αρχαία μνημεία και το ελληνικό φολκλόρ, μέχρι τον μοντερνισμό και τις εικαστικές nouveautés της δεκαετίας του 1960, τεκμήρια της πρωτοποριακής και διαχρονικής προσέγγισης της προβολής της Ελλάδας ως ιδανικού προορισμού.
Ιστορική Οικία Λαζάρου Κουντουριώτη, Ύδρα, 22980 52421
Διάρκεια έκθεσης: έως 31 Οκτωβρίου 2025
Ημέρες & ώρες λειτουργίας: Δευτ.-Κυρ., 10:00-16:00
