Η κλιμάκωση των συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή έχει οδηγήσει σε επικίνδυνη αύξηση της κυκλοφορίας πυραύλων στους ουρανούς, θέτοντας σε κίνδυνο την ασφάλεια εμπορικών πτήσεων σε μερικούς από τους πιο πολυσύχναστους αεροδιαδρόμους στον κόσμο.
Σε πρόσφατο περιστατικό, επιβάτες πτήσης της Emirates από Άμστερνταμ για Ντουμπάι παρατήρησαν μέσα από τα παράθυρα της καμπίνας μια σειρά από ιρανικούς πυραύλους που κατευθύνονταν προς το Ισραήλ, όπως καταγράφηκε σε βίντεο που δημοσιεύτηκε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Την 1η Οκτωβρίου, η εναέρια κυκλοφορία στη Μέση Ανατολή διαταράχθηκε έντονα καθώς περισσότερες από 80 εμπορικές πτήσεις αναγκάστηκαν να εκτραπούν, ενώ δεκάδες άλλες συνέχισαν να πετούν κοντά σε σημεία εκτόξευσης πυραύλων στο Ιράν και τη γύρω περιοχή. Η αύξηση στον αριθμό πυραύλων είναι δραματική: από έναν μέσο όρο 10 τον μήνα το 2023, το 2024 οι εκτοξεύσεις ανέρχονται σε 162 μηνιαίως, σύμφωνα με την εταιρεία ασφάλειας πτήσεων Osprey Flight Solutions.
Η συγκεκριμένη απειλή δεν είναι θεωρητική, σύμφωνα με εκτενές ρεπορτάζ της Wall Street Journal. Τα προηγούμενα χρόνια, δύο εμπορικά αεροσκάφη έχουν καταρριφθεί κατά λάθος. Το 2014, η πτήση MH17 της Malaysia Airlines καταρρίφθηκε πάνω από την Ουκρανία, ενώ το 2020 η πτήση PS752 των Ουκρανικών Αερογραμμών καταρρίφθηκε από ιρανικές δυνάμεις κοντά στην Τεχεράνη.
Προβλήματα συντονισμού και καθυστερημένες αποφάσεις
Παρά την αυξημένη απειλή, πολλές κυβερνήσεις και ρυθμιστικές αρχές της αεροπορίας έχουν καθυστερήσει να κλείσουν ή να περιορίσουν τους εναέριους χώρους στις εμπόλεμες ζώνες. Η Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Αεροπορίας των ΗΠΑ (FAA), για παράδειγμα, έχει απαγορεύσει τις πτήσεις σε ιρανικό εναέριο χώρο έως το 2027, αλλά επιτρέπει ακόμα πτήσεις πάνω από το Ιράκ σε υψόμετρο άνω των 32.000 ποδιών.
Αυτό έρχεται σε αντίθεση με το ιστορικό των ΗΠΑ και άλλων κρατών για την επιβολή αυστηρών περιορισμών, όπως οι απαγορεύσεις πτήσεων πάνω από τη Βόρεια Κορέα λόγω απροειδοποίητων εκτοξεύσεων πυραύλων.
Οι κίνδυνοι για τα εμπορικά αεροσκάφη είναι πολλαπλοί. Ενώ οι βαλλιστικοί πύραυλοι συνήθως πετούν σε υψόμετρο πολύ μεγαλύτερο από τις εμπορικές πτήσεις, παραμένουν επικίνδυνοι κατά την εκτόξευση και την κατάπτωση. Επιπλέον, οι πύραυλοι cruise, που πετούν σε χαμηλότερο υψόμετρο, θέτουν άμεσο κίνδυνο κατά την απογείωση και προσγείωση αεροσκαφών.
Η εταιρεία Osprey έχει προειδοποιήσει ότι μελλοντικές επιθέσεις από το Ιράν και τις συμμαχικές του πολιτοφυλακές θα μπορούσαν να επεκτείνουν τους κινδύνους σε Ιράκ, Συρία, Υεμένη και Λίβανο.
Οι αεροπορικές εταιρείες καλούνται να λάβουν κρίσιμες αποφάσεις για την ασφάλεια των πτήσεών τους. Για παράδειγμα, η Emirates έχει αρχίσει να μεταφέρει επιπλέον καύσιμα για πιθανές εκτροπές, ενώ η ευρωπαϊκή Wizz Air περιορίζει τις πτήσεις της στις περιοχές υψηλού κινδύνου μόνο κατά τη διάρκεια της ημέρας. Η ισραηλινή El Al διαθέτει ήδη συστήματα αντιπυραυλικής άμυνας στα αεροσκάφη της.
Ωστόσο, η έλλειψη συντονισμού από τις κυβερνήσεις και τους διεθνείς φορείς ασφάλειας παραμένει ζήτημα. Η Παγκόσμια Ένωση Ασφάλειας Πτήσεων (Flight Safety Foundation) έχει επικρίνει τις καθυστερήσεις στις αποφάσεις για κλείσιμο εναέριων χώρων.
Η ανάγκη για παγκόσμιους κανονισμούς
Παρά τις προσπάθειες μετά την κατάρριψη της πτήσης MH17 το 2014, η πρόοδος για τη δημιουργία παγκόσμιων κανονισμών για τις πτήσεις πάνω από εμπόλεμες ζώνες είναι αργή. Ο Διεθνής Οργανισμός Πολιτικής Αεροπορίας (ICAO) δήλωσε ότι σχεδιάζει νέες συναντήσεις και ενημερώσεις, αλλά οι ειδικοί θεωρούν τις ενέργειες ανεπαρκείς.
Η απειλή για τις εμπορικές πτήσεις στη Μέση Ανατολή δεν δείχνει σημάδια υποχώρησης. Χωρίς ισχυρότερη δράση από τις κυβερνήσεις και τις αεροπορικές αρχές, ο κίνδυνος για μια νέα τραγωδία στους αιθέρες παραμένει υψηλός.
