ΜΠΟΡΕΙ Η ΤΖΑΖ να μην είναι μόνον αισθητική, όμως η αισθητική της ήταν εκείνη που προκαλούσε, σε κάθε χώρα του κόσμου, έξω από την Αμερική. Μαύροι μπορεί να μην είμαστε, αλλά θα νοιώθουμε πάντα το fun, την τέρψη, το blue feeling, γιατί όχι και την ανεμελιά – όλα εκείνα, τέλος πάντων, από τα οποία μπορεί να διαπνέεται ένα τζαζ τραγούδι, έτσι όπως τα αρχέτυπα στοιχεία του θα συμπλέκονταν από πολύ νωρίς με το κλασικό ευρωπαϊκό ελαφρό άσμα, τους λάτιν ρυθμούς, την bossa nova, το soft-rock, το easy listening, τη μικρή ή τη μεγαλύτερη ορχήστρα (ακόμη κι εκείνη του πρώιμων φεστιβάλ του ΕΙΡ ή του Ελαφρού Τραγουδιού της Θεσσαλονίκης).
Στην Ελλάδα τζαζ τραγούδια, με την ευρεία, αλλά και με την πιο στενή έννοια, θα έγραφαν πολλοί συνθέτες, που είχαν εντρυφήσει στο ευρωπαϊκό και το αμερικάνικο τραγούδι (στα στάνταρντ του great american songbook) από πολύ νωρίς, πριν ακόμη και από τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, κι ένας από τους πιο αναγνωρισμένους ανάμεσά τους είναι, οπωσδήποτε, ο (μεταπολεμικός) Μίμης Πλέσσας. Στο οπισθόφυλλο του άλμπουμ του «Το Κουαρτέτο Μίμη Πλέσσα», που θα κυκλοφορούσε το 1981 από την Minos διαβάζουμε:
«Το 1946 πρωτοπαίξαμε σαν κουαρτέτο στο ραδιόφωνο. Ο Μίμης Πλέσσας πιάνο, ο Μιχάλης Οικονόμου κιθάρα, ο συνθέτης Κώστας Σεϊτανίδης μπάσο και ο Ιγκόρ Ράνιετς τύμπανα. Μέχρι το 1949 το κουαρτέτο γίνεται δημοφιλές από τα ραδιοφωνικά προγράμματα.(...) Το 1951, όταν ο Μίμης Πλέσσας γυρίζει από την Αμερική, ξαναμαζεύει το κουαρτέτο, που σύντομα γίνεται κέντρο μουσικής κίνησης. Οι νεότεροι μουσικοί ακούν και μαθαίνουν, οι καθιερωμένοι τραγουδιστές το προτιμούν στις ζωντανές τότε εκπομπές τους, αλλά ανακαλύπτονται και καινούριες φωνές, που ο Μίμης Πλέσσας βρίσκει και προβάλλει μέσα από τις δυνατότητες του συγκροτήματος. Η Ζωή Κουρούκλη, η Νάνα Μούσχουρη, η Τζένη Βάνου, ο Γιάννης Βογιατζής, ο Τζίμης Μακούλης, η Νινή Ζαχά, ο Λέανδρος και τόσοι άλλοι στη συνέχεια ξεκινούν από το κουαρτέτο. Έπαιξαν επίσης με την σπουδαία Δανάη, τη Νίτσα Μόλλυ, την Κάκια Μένδρη και τον Τώνη Μαρούδα. Στα δέκα χρόνια που ακολουθούν η σύνθεση του κουαρτέτου αλλάζει. Ηλεκτρική κιθάρα από το 1952 παίζει ο Τίτος Καλλίρης, μπάσο ο Ανδρέας Ροδουσάκης και ο Νίκος Τσεσμελής, και τύμπανα ο Νίκος Λαβράνος, που κατά καιρούς αντικαθίσταται από τους Βασίλη Τεκνέτζογλου, Σπύρο Λιβιεράτο και Γιώργο Λαβράνο.(...)».
Έχοντας σαν βάση πάντα τα Φεστιβάλ του ΕΙΡ συναντάμε στη δεύτερη διοργάνωση, του 1960, την Τζένη Βάνου να τραγουδά το «Η αγάπη μας» (στίχοι Πρετεντέρης), ένα καταπληκτικό κομμάτι, που όμως δεν θα βραβευόταν.
Φαίνεται λοιπόν, σε πρώτη φάση, πως τα διδάγματα, οι τεχνικές και η αισθητική της τζαζ εύρισκαν διαδρόμους να περάσουν σ’ ένα πλατύτερο κοινό κυρίως μέσω του ελαφρού τραγουδιού της περιόδου, δίχως τούτο να σημαίνει πως το κουαρτέτο δεν θα άφηνε το δικό του στίγμα και μέσα από ορχηστρικά κομμάτια, όπως το «Θέμα» (1956) για παράδειγμα, που θα αποτελούσε τρόπον τινά κι ένα διαχρονικό στάνταρντ του.
Ώθηση στα τζαζ δρώμενα θα έδινε, αναμφισβήτητα, το Α Φεστιβάλ Τραγουδιού του ΕΙΡ (Εθνικόν Ίδρυμα Ραδιοφωνίας) το 1959. Ο Πύρρος Σπυρομήλιος (1913-1961), Έλληνας από την Χειμάρρα της Αλβανίας και γενικός διευθυντής του ΕΙΡ, μπορεί να αντιπαθούσε το σαξόφωνο, ένα όργανο που είχε συνδεθεί στενά με την τζαζ και την ιστορία της, θα ήταν όμως εκείνος που, μέσω του Φεστιβάλ, θα έδινε μεγάλη ώθηση σε μια παράλληλη τζαζ-ομήγυρη, στην οποίαν είχαν θέση συνθέτες όπως οι Μίμης Πλέσσας, Γιάννης Σπάρτακος, Κώστας Καπνίσης, Σπήλιος Μεντής, Κώστας Κλάββας, Αλέκος Σπάθης, Γεράσιμος Λαβράνος, Λυκούργος Μαρκέας και τραγουδίστριες / τραγουδιστές όπως οι Νάνα Μούσχουρη, Γιάννης Βογιατζής, Γιοβάννα, Νάντια Κωνσταντοπούλου, Ζωή Κουρούκλη, Τζένη Βάνου, Μαίρη Λω κ.ά.
Στην εκδήλωση του 1959 ο Πλέσσας συμμετείχε με τρία τραγούδια, το «Ξέρω κάποιο αστέρι» (στίχοι Κώστας Πρετεντέρης), με τη Νάνα Μούσχουρη και το Τρίο Καντσόνε, που θα έφευγε με Β βραβείο, το «Μια συννεφιά» (στίχοι Γιώργος Οικονομίδης) με την Γιοβάννα και το «Λα λα λα» (στίχοι Οικονομίδης) ξανά με Μούσχουρη και Τρίο Καντσόνε, που ήταν το πιο jazzy απ’ όλα. Όμως ακόμη πιο jazzy ήταν το «Σαν παραμύθι σαν ιστορία» (στίχοι Οικονομίδης), πάντα με την Μούσχουρη, που είχε μέρη και για σαξόφωνο, αλλά και για ηλεκτρική κιθάρα στην παρτιτούρα του και βεβαίως «Η βροχούλα» (στίχοι Πρετεντέρης), ένα από τα πρώτα τραγούδια, που θα ηχογραφούσε ποτέ στο βινύλιο η μεγάλη τραγουδίστρια – και το οποίο θα ακουγόταν, σαν στάνταρντ πια, και στο LP «Το Κουαρτέτο Μίμη Πλέσσα» το 1981.
Μίμης Πλέσσας - Η Βροχούλα
Η Γιοβάννα ήταν μια άλλη φωνή, που θα συνδεόταν στενά με τον Πλέσσα εκείνα τα χρόνια. Η κορυφαία στιγμή της συνεργασίας τους ήταν το τραγούδι «Τι κρίμα» (στίχοι Κώστας Κινδύνης), βραβευμένο με πρώτο βραβείο στο περίφημο πολωνικό Sopot International Song Festival (6-8 Ιουλίου 1962). Γιοβάννα και Πλέσσας θα βρίσκονταν μαζί πολλές φορές εκείνα τα χρόνια, ενώ αξέχαστες θα έμεναν οι εμφανίσεις τους με την Συμφωνική Ορχήστρα της Μόσχας τον Ιούλιο-Αύγουστο του 1962.
Έχοντας σαν βάση πάντα τα Φεστιβάλ του ΕΙΡ συναντάμε στη δεύτερη διοργάνωση, του 1960, την Τζένη Βάνου να τραγουδά το «Η αγάπη μας» (στίχοι Πρετεντέρης), ένα καταπληκτικό κομμάτι, που όμως δεν θα βραβευόταν. Την επόμενη χρονιά η Βάνου θα έλεγε (τρίτη στη σειρά) το αθάνατο ελληνικό τζαζ στάνταρντ «Αν σ’ αρνηθώ αγάπη μου» σε στίχους της Δανάης –πρώτη εκτέλεση από τον Φώτη Δήμα και δεύτερη από τον Κώστα Χατζή στην ταινία του Ορέστη Λάσκου «Φτωχαδάκια και Λεφτάδες»–, ενώ top στιγμή της συνεργασίας Πλέσσα-Βάνου θα αποτελούσε το τραγούδι «Θα ρθεις και θα με βρεις» (στίχοι Κινδύνης), βραβευμένο στο φλαμανδικό φεστιβάλ Noordzee. Φυσικά, κανείς δεν μπορεί να υποτιμήσει τραγούδια σαν τα «Μη μου πης τίποτα», «Από σένα αρχίζουν όλα», «Τώρα...» (όλα σε στίχους Πρετεντέρη), «Μαρμάρωσε η θάλασσα» (στίχοι Άκος Δασκαλόπουλος) και άλλα διάφορα, που θα έγραφε ο Πλέσσας για την Τζένη Βάνου εκείνη την περίοδο.
Το 1952 ο Πλέσσας (στα 28 του τότε) και η Ζωή Κουρούκλη (μόλις στα 15 της!) συνεργάζονται για πρώτη φορά στη δισκογραφία σε δύο τζαζ κομμάτια, που θα τα ακούγαμε από το κανάλι tzilivak του YouTube, το 2017. Η Κουρούκλη συμμετείχε στα Φεστιβάλ του Ε.Ι.Ρ. του 1959 και του 1961, ενώ ανάμεσα στα ωραιότερα τραγούδια που θα έλεγε εκείνα τα χρόνια, πριν προσχωρήσει στη «γιεγιέδικη» σκηνή, θα ήταν τα «Εδώ τελειώνει ο ουρανός» (στίχοι Κινδύνης) από το Φεστιβάλ Ελαφρού Τραγουδιού του 1963 (επίσης ερμηνευμένο από την Τζένη Βάνου) και «Πήρες πια τα μάτια σου» (στίχοι Δανάη) από την ίδια χρονιά – τραγούδι εφάμιλλης αξίας με το «Αν σ’ αρνηθώ αγάπη μου».
Ζωή Κουρούκλη - Πήρες τα μάτια σου
Άλλες τραγουδίστριες, που οπωσδήποτε θα έλεγαν και τζαζ κομμάτια του Μίμη Πλέσσα, ήταν η Νίκη Καμπά και η Καίτη Χρυσολωρά, που όμως θα χάνονταν πολύ γρήγορα από το προσκήνιο, και ακόμη η Νινή Ζαχά, που θα ακολουθούσε το δικό της δρόμο στο τραγούδι, και βεβαίως η Νέλλη Μάνου.
Η Καμπά θα τραγουδούσε την «Ευρυδίκη», στον πολωνικό τελικό του Sopot Festival, τον Αύγουστο του 1965, κατακτώντας τρίτο βραβείο, ενώ η Χρυσολωρά θα έκανε ένα ολόκληρο LP με τον Πλέσσα, το «Αγάπη Μου» [Philips, 1966], που δεν έχει επανεκδοθεί ποτέ από τότε και είναι πλέον σπανιότατο.
Η Χρυσολωρά θα μπορούσε να αποτελέσει το αντίπαλον δέος της Τζένης Βάνου –σε μια εποχή (1966) όπου η Βάνου ήταν χαμένη–, αλλά δυστυχώς και αυτή (η Χρυσολωρά) θα εξαφανιζόταν το ίδιο απότομα, όπως απότομα είχε εμφανισθεί. Πάντως το LP ήταν πολύ καλό, ασυζητητί το καλύτερο τζαζ άλμπουμ, με τραγούδια, που θα έκανε ο Πλέσσας στα σίξτις. Η Χρυσολωρά τραγουδά και μερικά πρωτότυπα, αλλά κυρίως τραγουδά διασκευές συνθέσεων του μαέστρου, που είχαν πρωτοπεί η Γιοβάννα, η Καίτη Μπελίντα, η Τζένη Βάνου, ο Δημήτρης Χορν και ο Γιάννης Βογιατζής. Σαν τραγουδίστρια, η Χρυσολωρά, έβγαζε πολύ δυνατό αίσθημα και μερικές διασκευές της ήταν εφάμιλλες των πρωτότυπων, όπως ας πούμε εκείνη στο «Μη μου πεις τίποτα».
Καίτη Χρυσολωρά - Μη μου τίποτα
Ένα σπουδαίο τραγούδι του Μίμη Πλέσσα, σε στίχους Τάσου Μαστοράκη, το «Στα δικά σου χέρια», είχε πει τότε (περί το 1963-64) και η Νινή Ζαχά, μια ερμηνεύτρια και συνάμα τραγουδοποιός, που αποτελεί από μόνη της ξεχωριστό κεφάλαιο στην ελληνική μουσική. Όμως και η Νέλλη Μάνου είχε πει μοναδικά, το 1965, σε πρώτη εκτέλεση «Το τραγούδι της Καθαρής Δευτέρας» (στίχοι Νέστορας Μάτσας), που θα έλεγε λίγο πιο μετά, εντυπωσιακά, και η Τζένη Βάνου.
Υπήρχαν όμως και άντρες, που έλεγαν στα σίξτις τζαζ ή περί την τζαζ τραγούδια του Μίμη Πλέσσα. Είπαμε πριν για τον Φώτη Δήμα και τον Κώστα Χατζή, αλλά ήταν και ο Αλέκος Πάντας με το «Θα κλέψω τα τριαντάφυλλα» (στίχοι Πρετεντέρης), τραγούδι που πήρε Β βραβείο στο Φεστιβάλ Βαρκελώνης το 1960, ανοίγοντας διάδρομο για την επιτυχία του ερμηνευτή στην Ιβηρική, βεβαίως ο Τζίμης Μακούλης με το «Ήλιος και βροχή» (στίχοι Τάσος Μαστοράκης) από το 1962 και οπωσδήποτε ο Γιάννης Βογιατζής, που είχε πει το «Κρύψου φεγγάρι μου» (στίχοι Μαστοράκης) και το «Μούπες καθαρά» (στίχοι Κινδύνης), αμφότερα από το 1963, το πασίγνωστο «Νύχτα καλοκαιριού» από το σάουντρακ της ταινίας του Γιάννη Δαλιανίδη «Ραντεβού στον Αέρα» (1966) κ.λπ.
Η τζαζ ορχηστρική διαδρομή του Μίμη Πλέσσα, στη δισκογραφία της δεκαετίας του ’60, θα μας απασχολήσει σε μελλοντικό άρθρο.
Μίμης Πλέσσας - Το Τραγούδι Της Καθαράς Δευτέρας
