• ΜΗΠΩΣ ΔΕΝ ΗΤΑΝ, τελικά, τόσο συμπαγής η αστική ιδεολογία της γενιάς του ’30; Ο Καραγάτσης, ας πούμε, λίγο πριν εκδώσει το μυθιστόρημά του Συνταγματάρχης Λιάπκιν, το 1933, σε ηλικία 25 ετών, δηλώνει ότι είχε προσχωρήσει στις ιδέες της Γ’ Διεθνούς και ότι ο Λιάπκιν είναι ένα μυθιστόρημα «καθαρά κομμουνιστικό». Πού τα δηλώνει; Στην αλληλογραφία του με τους φίλους του και συμφοιτητές του, τον Γιώργο Ρωμανό, κατοπινό γνωστό δικηγόρο της «Καθημερινής» και της Ελένης Βλάχου, και τον Νίκο Καλαμάρη, κατοπινό ποιητή, δοκιμιογράφο και συλλέκτη, γνωστότερο ως Νικόλαο Κάλας.
Η αλληλογραφία αυτή εκδίδεται τώρα από την ομότιμη καθηγήτρια Νεοελληνικής Φιλολογίας Χριστίνα Ντουνιά στο βιβλίο της «Ο αγαπών σε, Μίτιας» - Γράμματα και ημερολόγια, 1928-1933 που κυκλοφορεί αυτή την εβδομάδα από το Βιβλιοπωλείον της Εστίας και αλλάζει εντελώς την εικόνα και κυρίως τις παγιωμένες θέσεις μας για την ιδεολογία μιας γενιάς αλλά και για την ρευστότητα ιδεών, αισθημάτων και απόψεων μέσα στην οποία έζησαν οι συγγραφείς και οι ποιητές αυτής της εποχής.
Ο Καραγάτσης χαρακτήριζε το μυθιστόρημά του «κομμουνιστικό» περισσότερο λόγω της ρεαλιστικής αφήγησης.
Ο μυθιστορηματικός ήρωας Λιάπκιν ήταν, όπως ξέρουμε, ένας αξιωματικός του Λευκού Στρατού που κατέφυγε στη Θεσσαλία μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση. Ο Καραγάτσης χαρακτήριζε το μυθιστόρημά του «κομμουνιστικό» περισσότερο λόγω της ρεαλιστικής αφήγησης. Παρατηρώντας, όμως, την αναστάτωση του αγροτικού κόσμου στον Θεσσαλικό Κάμπο, ονειρευόταν την «επανάσταση», όπως πληροφορούσε τον Κάλας.
• Από την περίφημη φωτογραφία όπου μνημειοποιείται η γενιά του ’30 και η οποία τραβήχτηκε στο διαμέρισμα του Γιώργου Θεοτοκά τον Μάρτιο του 1963 ο Καραγάτσης απουσιάζει. Είχε ήδη πεθάνει. Αλλά η απουσία του, για βιολογικούς λόγους, μπορεί σήμερα να διαβαστεί συμβολικά. Η χρήση του αδιευκρίνιστου ακόμη όρου «γενιά του ’30» είναι προβληματική, και το δείχνει το νέο βιβλίο της Χριστίνας Ντουνιά. Πάντως, απ’ όλους τους συγγραφείς αυτής της γενιάς, ο Καραγάτσης ίσως είναι ο κατεξοχήν long seller. Και όχι μόνο γιατί τα βιβλία του τα διαβάζουν οι ήρωες των τηλεοπτικών σειρών του Χριστόφορου Παπακαλιάτη.
Εξακολουθεί να αρέσει στις νεότερες γενιές. Μου έκανε τεράστια εντύπωση το κείμενο του Κώστα Σπαθαράκη, εκδότη του εκδοτικού οίκου Αντίποδες και μεταφραστή, στο πρώτο τεύχος του περιοδικού «Βλάβη». Μας λέει ότι όσο κι αν αποδομείς τον Καραγάτση, όσο κι αν θεωρείς την πεζογραφία του κάτι σαν Άρλεκιν, δεν μπορείς να ξεφύγεις από αυτήν. Διαβάζοντάς τον «εγκλωβίζεσαι σε έναν κόσμο που είναι συγχρόνως εξοργιστικά οικείος και θεματικά δυσάρεστος, και από τον οποίο μοιάζει να μην υπάρχει καμία διαφυγή».
• Οι Αντίποδες είναι ένας εκδοτικός οίκος που δημιουργήθηκε μέσα στην κρίση και που μαζί με δυο-τρεις άλλους οίκους, όπως, για παράδειγμα, η Loggia και το Δώμα, δημιουργούν μια δυναμική νέα εκδοτική σκηνή. Η σκηνή αυτή συμπληρώνεται από βιβλιοπωλεία, που κι αυτά δημιουργήθηκαν μέσα στην κρίση ή στα απόνερά της, λειτουργούν κυρίως στις συνοικίες της Αθήνας και ανανεώνουν το βιβλιοφιλικό και αναγνωστικό φαινόμενο. Γενικά, αλλάζει το παράδειγμα του βιβλιοπωλείου, με κύρια χαρακτηριστικά την παρακμή των μεγάλων αλυσίδων και την επιστροφή στο φυσικό, ανεξάρτητο βιβλιοπωλείο που διατηρεί ταυτόχρονα και e-shop.
Αυτό το νέου τύπου προφίλ δίνει η Τίνα Μαλακατέ του βιβλιοπωλείου Booktalks του Παλαιού Φαλήρου. Άνοιξαν μέσα στην κρίση και μεγεθύνθηκαν την εποχή του Covid. Το μπλογκ «Διαβάζοντας» του βιβλιοπωλείου έφτασε να έχει 140.000 ακολούθους, ενώ οι ηλεκτρονικές πωλήσεις αντιπροσωπεύουν το 50% των συνολικών πωλήσεων. Το βιβλιοπωλείο λειτουργεί πλέον και ως κοινωνικός χώρος και συνεκτικός σύνδεσμος για τη συνοικία και την περιοχή, με λέσχες ανάγνωσης, εργαστήρια δημιουργικής γραφής κ.λπ.
Συνταγματάρχης Λιάπκιν, Εκδόσεις Εστία
• Πάντοτε, όταν έχουμε αλλαγή παραδείγματος, υπάρχουν συγκρούσεις και απώλειες. Για παράδειγμα, η πόλη της Νέας Υόρκης σήμερα έχει μόνο 79 φυσικά βιβλιοπωλεία, όταν τη δεκαετία του 1950 είχε 368, σύμφωνα με τα στοιχεία που δίνει το επαγγελματικό περιοδικό «The Booksellers». Αυτά που έχουν απομείνει, όμως, έχουν την αλήθεια και τις ανθρώπινες διαστάσεις του φυσικού, όπως, ας πούμε, το βιβλιοπωλείο Three Lives στο Γουέστ Βίλατζ του Μανχάταν. Ακόμη και αλυσίδες, όπως η Barnes & Noble, ανανεώνονται και επιβιώνουν υιοθετώντας τους τρόπους των ανεξάρτητων, φυσικών βιβλιοπωλείων.
• Αλλάζουν πολλά στο βιβλίο. Αλλάζει και η προώθησή τους. Μετά την τεράστια επιτυχία του ΒookΤok, ανεξαρτήτως του τι είδους βιβλία αυτό προωθεί, η πλατφόρμα ανακοίνωσε ότι δημιουργεί τα δικά της λογοτεχνικά βραβεία. Το hashtag #booktok είχε 138 δισεκατομμύρια views μέσα στο 2023 και τα βραβεία TikTok Book Awards για τη Βρετανία και την Ιρλανδία είναι κιόλας πραγματικότητα. Θα απονεμηθούν τον Αύγουστο, ενώ η shortlist θα ανακοινωθεί τον Ιούλιο. Θα έχει ενδιαφέρον να δούμε αυτούς τους τίτλους αλλά και τι ονόματα στελεχώνουν τις κριτικές επιτροπές. Το ΒookΤok μιλάει για βιβλία που μπορεί να μην τα έχουμε δει ποτέ ή να μην έχουμε την παραμικρή επιθυμία να τα ξεφυλλίσουμε. Η επιτυχία του επιβεβαιώνει όμως ότι ζούμε σε παράλληλους κόσμους και ότι τα bubbles χωράνε εκατομμύρια ανθρώπους.
• Γενικά, τα βραβεία ανανεώνουν το ενδιαφέρον μας για τα βιβλία και αυξάνουν το visibility των τίτλων. Νομίζω ότι είναι επιτακτικό να ανανεωθούν τα ελληνικά κρατικά βραβεία λογοτεχνίας, τα μόνα που έχουν πίσω τους ιστορία δεκαετιών και επιπλέον συνοδεύονται από χρηματικό ποσό. Πρέπει να ανανεωθούν και ως κατηγορίες και ως τρόπος συγκρότησης των επιτροπών, που σήμερα μοιάζει ξεπερασμένος, έχοντας μικρή επαφή με την εκδοτική πραγματικότητα και την κριτική του βιβλίου. Προς το παρόν, περιμένουμε την ελληνική έκδοση του μυθιστορήματος της Μπάρμπαρα Κίνγκσολβερ, Demon Copperhead, που πήρε το Pulitzer το 2023.
To μυθιστόρημα, που είναι μια σύγχρονη εκδοχή του Ντέιβιντ Κόπερφιλντ του Ντίκενς, μια μετακίνηση από τη βικτοριανή Αγγλία στα σημερινά Νότια Αππαλάχια στις Ηνωμένες Πολιτείες, αναγγέλλεται από τις εκδόσεις Ψυχογιός σε μετάφραση της Κατερίνας Σχινά. Ίσως το label του Booker δημιουργήσει καλύτερη τύχη στην ελληνική διαδρομή της Αμερικανίδας συγγραφέως που ζει στα Νότια Αππαλάχια, όπως και ο ήρωάς της Demon. Θυμίζω ότι το πρώτο μυθιστόρημά της στα ελληνικά ήταν το Άγριες Πεταλούδες που είχε κυκλοφορήσει το 2003 από το Μεταίχμιο, ενώ το αριστουργηματικό Δηλητηριώδης Βίβλος είχε κυκλοφορήσει το 2010 από το Μελάνι.
• Το ΒookΤok είναι για μερικούς ένα πεδίο του κιτς. Αυτός ο παλιός όρος, που εμφανίστηκε στη γερμανική γλώσσα μεταξύ του 1860 και του 1880, έχει νοηματοδοτηθεί με ποικίλους τρόπους στη διάρκεια της μεγάλης διαδρομής του. Τον επαναφέρει τώρα ο Γάλλος κοινωνιολόγος Ζιλ Λιποβετσκί στο βιβλίο του Le nouvel age du Kitsh (Η νέα εποχή του κιτς) που μόλις κυκλοφόρησε στη Γαλλία (σε συνεργασία με τον Ζαν Σερουά).
Ο Λιποβετσκί, που τον είχαμε γνωρίσει από το βιβλίο του για τη λειτουργία του εφήμερου, συνδέει το σημερινό κιτς με την υπερβολή και το γιγαντισμό. Βάζει μέσα τα games, τις τηλεοπτικές σειρές του Νέτφλιξ, το metaverse, τα τατουάζ, τη μοντέρνα τέχνη, την αρχιτεκτονική τύπου Ντουμπάι, τα άβαταρ, τις συναυλίες τύπου Lady Gaga. Ο Λιποβετσκί δεν καταδικάζει αυτό το νέο κιτς ούτε το στέλνει στο πυρ το εξώτερο. Απλώς μας λέει: σκεφτείτε.
• Διαβάζω ότι μια ταβέρνα στη Σχοινούσα πουλήθηκε 3,5 εκατομμύρια ευρώ και ότι το νησί μετατρέπεται σε μια νέα Αντίπαρο, που με τη σειρά της έχει γίνει μια νέα Μύκονος. Διαβάζω και το ρεπορτάζ της LiFO για το πώς το νησί είναι φέουδο μιας εφοπλιστικής οικογένειας που μέλος της είχε συνδεθεί με παγκόσμιο εμπόριο αρχαιοτήτων και με αρχαιοκαπηλία. Κι ενώ θυμώνω, μελαγχολώ και προσπαθώ να πιστέψω στην αναπόφευκτη ροή των πραγμάτων, φτάνει στα χέρια μου η επανέκδοση, από τις εκδόσεις Εν Πλω, του βιβλίου του Ζήσιμου Λορεντζάτου, Στου τιμονιού το αυλάκι, που η πρώτη έκδοσή του χρονολογείται το 1983. Μια περιπλάνηση με ιστιοπλοϊκό στα νησιά, το τοπίο τους και τις ιδέες που αντανακλώνται σ’ αυτό. Γράφει, με αφορμή το αραξοβόλι στη Σχοινούσα:
«Είναι ορισμένα τα πράγματα που σου επιτρέπουν ο ουρανός, η γη και η θάλασσα στην Ελλάδα. Που σου επιτρέπουν να πιστέψεις, να χτίσεις, να σκιαγραφήσεις, να ζήσεις ή να μιλήσεις. Μια στραβή κίνηση παραμικρή και όλα μπορεί να πέσουν στην άβυσσο».
ΑΓΟΡΑΣΤΕ ΤΟ «Ο ΑΓΑΠΩΝ ΣΕ, ΜΙΤΙΑΣ» ΕΔΩ
ΑΓΟΡΑΣΤΕ ΤΟ «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΑΡΧΗΣ ΛΙΑΠΚΙΝ» ΕΔΩ
ΑΓΟΡΑΣΤΕ ΤΟ «ΣΤΟΥ ΤΙΜΟΝΙΟΥ ΤΟ ΑΥΛΑΚΙ» ΕΔΩ
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.
