Ιωάννα Καρυστιάνη
Ψιλά Γράμματα
Εκδόσεις Καστανιώτη
Ο Μιχάλης Τσιούλης είναι ο ήρωας στο μυθιστόρημα της Ιωάννας Καρυστιάνη (γεν. 1952) Ψιλά Γράμματα. Γεννημένος το 1952 στο Αγρίνιο, σε μια μικροαστική οικογένεια δασκάλων, μεγαλώνει με όνειρα να πετάξει, να γίνει πιλότος. Θα μείνει όμως για πάντα κολλημένος στη γη, αλλά μια γη που, μεταφορικά, τρέμει, μια κινούμενη άμμος που μοιάζει με τον ψυχισμό του ήρωα. Ο Μιχάλης Τσιούλης ζει διαρκώς μέσα σε συνθήκες αβεβαιότητας, δοκιμάζει διαψεύσεις, μετεωρίζεται, μέχρι που στο τέλος καταρρέει. Η πολιτική και ο πολιτικός χρόνος περνάνε από δίπλα του, αν και ζει μια δυνατή στιγμή τις μέρες του Νοεμβρίου του 1973, στην περίφημη εξέγερση του Πολυτεχνείου. Δεν είναι τόσο τα γεγονότα. Είναι κυρίως η φευγαλέα συνάντηση με ένα κορίτσι που θα εξελιχθεί σε φαντασίωση.
Η Ιωάννα Καρυστιάνη ανήκει στη λεγόμενη γενιά του Πολυτεχνείου. Και ο συνομήλικός της ήρωας σχολιάζει με τη ζωή του αυτήν τη γενιά, κυρίως τις διαψεύσεις της. Η Καρυστιάνη γράφει σε μια γλώσσα θερμή που χρωματίζεται από το χιούμορ και την ειρωνεία.
Αλέξης Πανσέληνος
Λάδι σε καμβά
Εκδόσεις Μεταίχμιο
Ο Σπύρος είναι ο ήρωας στο μυθιστόρημα του Αλέξη Πανσέληνου (γεν. 1943) Λάδι σε καμβά. Γεννημένος κάπου στα μέσα της δεκαετίας του 1940 στην Αθήνα, περίπου συνομήλικος του συγγραφέα, παιδί εμπόρου «λευκών συσκευών», σπουδάζει στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών. Το καλοκαίρι του 1966 μοιάζει να είναι καθοριστικό στη ζωή του ήρωα. Στον πυκνό χρόνο των διακοπών σ’ ένα νησί ζει ένα συναισθηματικό σεισμό με τη δωδεκάχρονη κόρη της οικογένειας που τον φιλοξενεί. Επιστρέφοντας στην Αθήνα, τίποτα δεν θα είναι το ίδιο. Η συναισθηματική και ψυχική ανατροπή συμπληρώνεται από την πολιτική εκτροπή που φέρνει το πραξικόπημα του 1967. Η ζωή του Σπύρου αλλάζει, καθώς ο πατέρας του, συμπαθών της αριστεράς και της ΕΔΑ, εξορίζεται στην Ανάφη και ο ίδιος υποχρεώνεται να λειτουργήσει το κατάστημα «λευκών συσκευών». Η ζωγραφική περνάει σε δεύτερη μοίρα και τελικά εγκαταλείπεται, ενώ οι συμμαθητές του, που ακούνε στα ονόματα Κλεοπάτρα, Κυριάκος, Χρόνης, Γιάννης και Χρύσα, πρωταγωνιστούν στην εικαστική ζωή ως «νέοι ρεαλιστές».
Ο Αλέξης Πανσέληνος γράφει ένα μυθιστόρημα για τη διάψευση και τη ματαίωση, για τη συντριβή της μικρής ιστορίας των συναισθημάτων και της επιβίωσης από τη μεγάλη ιστορία του αργόσυρτου χρόνου.
Πάνος Καρνέζης
Ο λαβύρινθος
Εκδόσεις Πατάκη
Η μεγάλη ιστορία, περισσότερο ως πρόφαση παρά ως συστατικό της πλοκής, υπάρχει στο μυθιστόρημα του Πάνου Καρνέζη (γεν. 1967) Ο λαβύρινθος. Είχε πρωτοκυκλοφορήσει το 2004, πολυαναμενόμενο δεύτερο βιβλίο ενός νέου συγγραφέα που είχε κάνει εντυπωσιακή είσοδο με τη συλλογή διηγημάτων Μικρές Ατιμίες. Περίπου είκοσι χρόνια μετά ο Καρνέζης ξαναδουλεύει αυτό το μυθιστόρημα, αφαιρώντας πολλές σελίδες του, και ο Λαβύρινθος εμφανίζεται και πάλι, πιο σφιχτός, πιο δομημένος. Με φόντο τη συντριβή του ελληνικού στρατού στη Μικρασία στις αρχές του φθινοπώρου του 1922, μια αποδεκατισμένη μεραρχία προσπαθεί να βρει τον δρόμο για την θάλασσα, όπως εκείνοι οι παλιοί Έλληνες στις ιστορίες του Ξενοφώντα. Επικεφαλής είναι ο μέραρχος Νέστωρ, που προσπαθεί να αντιμετωπίσει τη συντριβή καταφεύγοντας στη μορφίνη αλλά και στη μυθολογία. Η συντριβή είναι διπλή: η ήττα αλλά και ο θάνατος της συζύγου του, πίσω στην Ελλάδα. Η αποδεκατισμένη μεραρχία ακολουθεί μια πορεία που την οδηγεί σε μια πόλη που μοιάζει με ουτοπία. Σαν μην την είχε αγγίξει ο πόλεμος. Η πόλη αυτή είναι το καθαρτήριο. Όταν μετά από καιρό οι στρατιώτες και οι άμαχοι, βαδίζοντας προς τα δυτικά, θα αντικρίσουν επιτέλους τη θάλασσα, τίποτα δεν θα είναι το ίδιο. Όλα θα έχουν μεταμορφωθεί.
Ο Καρνέζης γράφει ένα μυθιστόρημα γύρω από τον πιο παλιό πυρήνα της αφήγησης, που είναι η μοίρα και το πεπρωμένο, αυτόν τον λαβύρινθο από τον οποίο δεν ξέρεις αν τελικά θα μπορέσεις να ξεφύγεις. Ο Νέστωρ έχει την ποιότητα ενός τραγικού ήρωα.
Ανδρέας Νικολακόπουλος
Σάλτος
Εκδόσεις Ίκαρος
Το μαγικό, το μεταφυσικό, το υπερφυσικό, το gothic, το υπερρεαλιστικό, το weird, το παραμυθένιο, στην παράδοση του ευρωπαϊκού παραμυθιού των Γκριμ, Αντερσεν και Περό, και γλώσσα κατάστικτη από υπέροχες λέξεις ενός αγροτικού λεξιλογίου χαρακτηρίζουν τα δεκατρία διηγήματα της συλλογής του Ανδρέα Νικολακόπουλου (γεν. 1983) Σάλτος. Τα διηγήματα οδηγούν τον αναγνώστη σε μια κατάσταση transcendence, σε μια πρωτογενή ευφορία, που τουλάχιστον εμένα με μεταφέρουν στις πρώτες μνήμες ανάγνωσης, στα παιδικά παραμύθια. Ο τίτλος της συλλογής έρχεται από τον τίτλο του πρώτου διηγήματος. Σάλτος είναι ένας βράχος, απ’ που πετάνε τα γέρικα ζώα ή τα ανεπιθύμητα νεογέννητα κουτάβια και γατιά, αλλά και ο βράχος απ’ όπου πέφτουν απελπισμένοι αυτόχειρες. Σάλτος ίσον πήδημα αλλά και σαλτάρισμα, χάσιμο του μυαλού.
Αν θα έπρεπε να βρούμε συγγενείς του Νικολακόπουλου στην ελληνική λογοτεχνία, θα έλεγα αβίαστα τον Παπαδιαμάντη (τον βλέπω στο διήγημα «Οι κόρες της αιθάλης») και τη Ζυράννα Ζατέλη.
Αμάντα Μιχαλοπούλου
Η μεταμόρφωσή της
Εκδόσεις Καστανιώτη
To weird που εκφράζεται ως gender play το βρίσκουμε στη νουβέλα της Αμάντας Μιχαλοπούλου Η μεταμόρφωσή της. Με έμπνευση από το έργο του Κάφκα Η μεταμόρφωση, η Μιχαλοπούλου διερευνά μυθοπλαστικά τη ρευστότητα ανάμεσα στα φύλα και την κατάρρευση των παραδεδομένων κοινωνικών ρόλων. Όπως και στο έργο του Κάφκα, ένας εφιάλτης σηματοδοτεί την έναρξη της ιστορίας. «Ένα πρωί που ξύπνησε από εφιάλτη, η Σάσα ανακάλυψε πως είχε μεταμορφωθεί σε άντρα». Σάσα στη ρωσική συνήχηση του ονόματος θα ήταν αρσενικό. Και η φοιτήτρια Σάσα στη νουβέλα της Μιχαλοπούλου ενηλικιώνεται μέσα από τη μεταμόρφωσή της. Σε μια αφήγηση που δεν έχει τίποτα το ρεαλιστικό, ένας κατακλυσμός έχει αλλάξει τα πάντα. Κατακερματισμός του χώρου αλλά και κατακερματισμός της εξουσίας, μιας εξουσίας πατριαρχικής. Παντού νερό, περισσότερο νερό, στοιχείο της κάθαρσης αλλά και της ρευστότητας. Προς το παρόν νομίζουμε ότι η νουβέλα μάς οδηγεί σε μια δυστοπία. Γρήγορα καταλαβαίνουμε όμως ότι τελικά αυτή η δυστοπία είναι… ευτοπική, ότι προαναγγέλλει έναν κόσμο καλύτερο όπου οι παλιοί ρόλοι και τα στερεότυπα δεν έχουν πλέον κανένα ρόλο.
Η νουβέλα της Μιχαλοπούλου πατάει γερά στην εξπρεσιονιστική παράδοση και στη λογοτεχνία της ενηλικίωσης (coming of age), έχοντας ως αθέατο υπόβαθρο τη νέα πραγματικότητα των κινημάτων και της αντιπατριαρχικής στάσης.
Μαρία Γιαγιάννου
R.I.F., ο θάνατος στο φέισμπουκ
Εκδόσεις Στερέωμα
Στην ιστορία των λογοτεχνικών μορφών τα μέσα ενημέρωσης έχουν το δικό τους βάρος. Για παράδειγμα, η ιδιαίτερη ανάπτυξη των περιοδικών στις Ηνωμένες Πολιτείες και η ανάγκη τους για μυθοπλαστικό περιεχόμενο οδήγησε από τα τέλη του δέκατου ένατου αιώνα στη ζήτηση του διηγήματος, του short story. Δεν είναι τυχαίο ότι αυτή η εποχή είχε χαρακτηριστεί ως εποχή των short stories and the department stores. Τα βιβλία της Μαρίας Γιαγιάννου R.I.F., ο θάνατος στο φέισμπουκ και του Βαγγέλη Σιαφάκα (1952-2021) Εξοδόχαρτο / Το Μοναστηράκι στηρίζονται ως προς την φόρμα στο γνωστό post των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.
Μέσα από μια διαδοχή κειμένων, που μοιάζουν με post, η Γιαγιάννου αναζητάει τον θάνατο στο Facebook, σε αυτή την αχανή πλατφόρμα που τη βλέπει ως νεκροταφείο υπό διαμόρφωση, ως σκευοφυλάκιο μνήμης. Η αποσπασματική αφήγηση της Γιαγιάννου, που οφείλουμε να ομολογήσουμε ότι δεν είναι αποκλειστικά φαινόμενο της εποχής του ίντερνετ (ας πούμε, ο Ζορζ Περέκ ήταν απόλυτα αναλογικός), μας οδηγεί στην αναγνωρίσιμη καθημερινότητά μας και κυρίως στη νέα αντίληψη της εμπειρίας. Διαβάζοντας το R.I.F. (Rest in Facebook), συνειδητοποιώ ότι η εμπειρία δεν με οδηγεί σε κάτι πρωτόγνωρο αλλά στην επιβεβαίωση ή στην απόρριψη μιας εμπειρίας που έχει αναπαρασταθεί ήδη στην πλατφόρμα. Τα posts διακόπτονται από επιτύμβια ποιήματα, πρωτότυπα ή παρωδίες. Στην παρωδία στηρίζονται και οι τίτλοι κεφαλαίων, π.χ. «Πεθαίνω σαν τώρα» ή «Η γραφή εν τάφω».
Βαγγέλης Σιαφάκας
Εξοδόχαρτο / Το Μοναστηράκι
Εκδόσεις Πόλις
Το μεταθανάτιο βιβλίο του Βαγγέλη Σιαφάκα αποτελείται από δύο διακριτά μέρη. Το πρώτο μέρος, με τίτλο Εξοδόχαρτο, που είναι και το μεγαλύτερο, περιλαμβάνει κείμενο που ο Σιαφάκας είχε αναρτήσει στο Facebook τη διετία 2020-21. Κείμενα-μικρές ιστορίες που είχαν σχέση με την πραγματικότητα του συγγραφέα: η καταγωγή από τα Γιάννενα, οι σπουδές αρχιτεκτονικής στη Φλωρεντία, ο πολιτικός ακτιβισμός στην αριστερή οργάνωση «Ρήγας Φεραίος», η δημοσιογραφία, η ψυχανάλυση, η ασθένεια. Το δεύτερο μέρος, Το Μοναστηράκι, είναι συλλογή εννιά διηγημάτων με υψηλή ανθρωπολογική ποιότητα. Γύρω από το Χάνι του Όθωνα, έναν λογοτεχνικό τόπο, ο συγγραφέας δημιουργεί μια πινακοθήκη ηρώων που λειτουργούν στο όριο της ζωής και του παράδοξου. Ένας θαυμάσιος θίασος.
Σπύρος Βγενής
Η εποχή του ταράνδου
Εκδόσεις Αντίποδες
Τέλος, δύο τίτλοι που θα κυκλοφορήσουν τις επόμενες μέρες: τα αποσπάσματα που διάβασα υπόσχονται ποιότητα και μπορεί να δικαιώσουν την αναμονή μας.
Στον ιστότοπο του εκδοτικού οίκου Αντίποδες διάβασα το διήγημα Η εποχή του ταράνδου από την υπό έκδοση ομότιτλη συλλογή διηγημάτων του Σπύρου Βγενή (γεν. 1991). Το δείγμα μού κίνησε αμέσως το αναγνωστικό ενδιαφέρον, καθώς βρήκα εδώ γραφή με αμεσότητα, καθημερινή γλώσσα ( που δείχνει όμως ότι πίσω της υπάρχει σκέψη) και μια ρευστή πραγματικότητα που στην άλλη πλευρά της είναι η ρευστότητα της ζωής και των αισθημάτων. Τέσσερις ήρωες, δύο αγόρια, δύο κορίτσια, ζουν αυτή την εποχή του Ταράνδου (μια αναφορά στα σχέδια των προγόνων μας στα σπήλαια), μπαφάκια, σεξ, ταγκιές, εναλλαγή συντρόφων, δουλειά σε μπαρ, αβεβαιότητα και μετακίνηση. Μια ζωή-που-αυτό-είναι, χωρίς πρόσημο.
Άρης Αλεξανδρής
Πώς ο Ιγνάτιος Καραθοδωρής έχασε τα πάντα
Εκδόσεις Μεταίχμιο
Σε έναν άλλο ιστότοπο, αυτόν του εκδοτικού οίκου Μεταίχμιο διάβασα το πρώτο κεφάλαιο του μυθιστορήματος του Άρη Αλεξανδρή (γεν. 1991) Πώς ο Ιγνάτιος Καραθοδωρής έχασε τα πάντα. Με αιχμαλώτισε αμέσως η απλότητα της γραφής και η εικονοποιητική δύναμη, το άνοιγμα τοπίων τόσο πραγματικών όσο και εσωτερικών/συναισθηματικών. Ο ήρωας, γεννημένος και μεγαλωμένος στην Κομοτηνή, σε μικροαστικό περιβάλλον με λεφτά, αναζητά τη διαφυγή, την σωτηρία κάπου μακριά, στην Αθήνα. Η ανάγνωση του πρώτου κεφαλαίου δημιουργεί την προσδοκία μιας πολύ ενδιαφέρουσας πλοκής και την εξέλιξη ενός ήρωα που μοιάζει να έχει λογοτεχνική δυναμική.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.
