Αν έχετε περάσει τις τελευταίες ημέρες υποφέροντας από τη ζέστη σε κάποια ευρωπαϊκή χώρα, το κρύο ίσως είναι το τελευταίο πράγμα που έχετε στο μυαλό σας. «Αλλά μην γελιέστε, ο χειμώνας έρχεται και υπόσχεται να είναι βίαιος και διχαστικός εξαιτίας μιας ενεργειακής κρίσης που επιδεινώνεται ραγδαία καθώς ο Βλαντιμίρ Πούτιν στραγγαλίζει τις προμήθειες ρωσικού φυσικού αερίου», προειδοποιεί ο Economist.
«Αρκετές συμφορές την τελευταία δεκαετία έφτασαν κοντά στο να διαλύσουν την Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένης της κρίσης του ευρώ στις αρχές της δεκαετίας του 2010 και της μεταναστευτικής κρίσης το 2015. Το χειμερινό ενεργειακό σοκ του 2022 ίσως προστεθεί σε αυτές. Για άλλη μια φορά, η ενότητα και η αποφασιστικότητα της ηπείρου πρόκειται να δοκιμαστούν.»
Οι περισσότεροι Ευρωπαίοι δεν μπορούν ακόμη να διαβλέψουν την πιθανή καταστροφή από την κρίση του φυσικού αερίου, αλλά στις αγορές τα προειδοποιητικά σημάδια είναι πολλά. Ήδη από τα μέσα Ιουλίου οι τιμές για την παράδοση φυσικού αερίου αυτόν τον χειμώνα, είχαν εκτοξευτεί στα 182 ευρώ ανά μεγαβατώρα και ήταν σχεδόν τόσο ψηλά όσο στις αρχές Μαρτίου, μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, επτά φορές υψηλότερες από το μακροχρόνιο επίπεδό τους. Χθες, οι τιμές του φυσικού αερίου σημείωσαν νέο άλμα της τάξης του 20%, ξεπερνώντας και τα 210 δολάρια ανά μεγαβατώρα, στον απόηχο της νέας μείωσης των ροών του Nord Stream 1 από τη Ρωσία.
Οι κυβερνήσεις προετοιμάζουν διασώσεις των παραλυμένων επιχειρήσεων κοινής ωφέλειας στη Γαλλία και τη Γερμανία και ορισμένοι επενδυτές στοιχηματίζουν για το ποιες βιομηχανίες θα χρεοκοπήσουν μέχρι το τέλος της χρονιάς, καθώς θα αρχίσει να εφαρμόζεται η διανομή «με μέτρο».
«Ενώ οι περισσότεροι πολιτικοί της Ευρώπης αποτυγχάνουν να μιλήσουν στα ίσια με τους πολίτες για τις δύσκολες επιλογές που βρίσκονται μπροστά μας, ακόμη και οι έμποροι ενέργειας που έχουν συνηθίσει σε πολέμους και πραξικοπήματα έχουν αρχίσει να ανησυχούν», σημειώνει ο Economist.
Η σοβαρή ενεργειακή κρίση αποτελούσε κίνδυνο από τότε που τα ρωσικά τανκς εισέβαλαν στην Ουκρανία. Το ένα τέταρτο των ενεργειακών αναγκών της Ευρώπης καλύπτεται από φυσικό αέριο, και η Ρωσία προμηθεύει το ένα τρίτο των απαιτούμενων ποσοτήτων. Τα ποσοστά είναι υψηλότερα για ορισμένες χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Γερμανίας. Σε αντίθεση με το πετρέλαιο και τον άνθρακα, τα οποία είναι ανταλλάξιμα και μπορούν να διακινηθούν σε παγκόσμιο επίπεδο, το φυσικό αέριο πρέπει είτε να διοχετεύεται με αγωγούς είτε να μεταφέρεται ως υγροποιημένο φυσικό αέριο (lng), χρησιμοποιώντας εγκαταστάσεις που χρειάζονται χρόνια για να κατασκευαστούν ή να αναδιαμορφωθούν.
«Όπως καταλαβαίνει πολύ καλά ο κ. Πούτιν, το φυσικό αέριο είναι επίσης μια αγορά στην οποία η Ρωσία κρατάει το μαστίγιο. Η οικονομία της θα κατέρρεε χωρίς τις εξαγωγές πετρελαίου, οι οποίες κατά μέσο όρο αντιστοιχούν στο 10% του ΑΕΠ της τα τελευταία πέντε χρόνια - γι' αυτό και η Ρωσία έχει καταβάλει εξαιρετικές και σε μεγάλο βαθμό επιτυχείς προσπάθειες για να σπάσει το δυτικό εμπάργκο αργού πετρελαίου. Αλλά η Ρωσία μπορεί να ζήσει χωρίς τις εξαγωγές φυσικού αερίου, οι οποίες αντιστοιχούν μόνο στο 2% του ΑΕΠ. Κλείνοντας τις στρόφιγγες των αγωγών, η Ρωσία πιστεύει ότι μπορεί να προκαλέσει μεγαλύτερο πόνο στην Ευρώπη από ό,τι στο εσωτερικό της».
Μέχρι πριν από λίγες εβδομάδες φαινόταν ότι η Ευρώπη θα μπορούσε να ξεφύγει από τα χειρότερα, βοηθούμενη από περισσότερα φορτία lng από την Αμερική και αλλού. Η ζήτηση φυσικού αερίου είναι εποχιακή, οπότε είναι ζωτικής σημασίας η δημιουργία αποθεμάτων την άνοιξη και το καλοκαίρι. Από ένα τρομακτικό 26% τον Μάρτιο, τον Ιούνιο οι δεξαμενές φυσικού αερίου της Ευρώπης ήταν πάνω από μισογεμάτες και σε καλό δρόμο για να φτάσουν το 80% μέχρι τον Νοέμβριο, το ελάχιστο που απαιτείται για να περάσει ο χειμώνας.
Τώρα η εικόνα επιδεινώνεται και πάλι. Οι δυσλειτουργίες σε ένα νορβηγικό κοίτασμα φυσικού αερίου ευθύνονται εν μέρει, όπως και ο ζεστός καιρός που δημιουργεί ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας για την τροφοδοσία των κλιματιστικών. Αλλά το μεγάλο πρόβλημα είναι η ροή φυσικού αερίου προς την Ευρώπη από τη Gazprom, το μονοπώλιο φυσικού αερίου της Ρωσίας. Ήδη πριν τις εργασίες συντήρησης, η παροχή κυμαινόταν περίπου στο 50% του κανονικού. Όταν επανήλθε, η παροχή κατέβηκε στο 40% και τώρα υπολογίζεται γύρω στο 20%.
Από τα μέσα Ιουλίου, οι έμποροι εκτιμούσαν σε μεγάλο βαθμό ότι ο Πούτιν συμπιέζει σκόπιμα την προσφορά και οι τιμές για παράδοση σε δύο χειμώνες (το 2023-24) ήταν ήδη τετραπλάσιες του «κανονικού».
Οι καταναλωτές, οι οποίοι χρησιμοποιούν το φυσικό αέριο άμεσα για θέρμανση και μαγείρεμα, καθώς και έμμεσα ως ηλεκτρική ενέργεια, δεν έχουν καλή εικόνα για τις πιθανές συνέπειες. «Προς το παρόν, πολλοί προστατεύονται από ανώτατα όρια τιμών, επιδοτήσεις και μακροχρόνιες συμβάσεις. Ο τυπικός Γερμανός πληρώνει τουλάχιστον 70% λιγότερο από την τιμή αγοράς για το φυσικό αέριο. Οι βιομηχανικοί πελάτες, όπως οι εταιρείες χημικών, αντιμετωπίζουν προβλήματα, καθώς και ένας ευρύς κατάλογος επιχειρήσεων, συμπεριλαμβανομένων πολλών γερμανικών «γιγάντων». Σε ολόκληρη την ευρωζώνη η διακοπή της ροής ρωσικού φυσικού αερίου θα μπορούσε να μειώσει την ανάπτυξη του ΑΕΠ κατά 3,4 ποσοστιαίες μονάδες και να αυξήσει τον πληθωρισμό κατά 2,7 ποσοστιαίες μονάδες, σύμφωνα με την τράπεζα UBS.
«Μπορεί να νομίζετε ότι ο ύφεση και ο πληθωρισμός θα είναι ανεκτά - άλλωστε, το 2020 το ΑΕΠ της Ευρώπης χτυπήθηκε από την πανδημία και μειώθηκε κατά 6%. Αλλά η ενεργειακή απειλή είναι πιο ύπουλη. Οι ελλείψεις θα μπορούσαν να προκαλέσουν συμπεριφορά «ζητιάνου που εκλιπαρεί τον γείτονα», καθώς κράτη συσσωρεύουν φυσικό αέριο, κόβοντας τη ροή του προς την επόμενη συνδεδεμένη χώρα. Η Βρετανία έχει απειλήσει να το κάνει. Τα χάσματα στη χονδρική τιμή του φυσικού αερίου σε διάφορες χώρες της ΕΕ υποδηλώνουν ότι οι επιχειρήσεις φοβούνται μια κατάρρευση της ενιαίας αγοράς. Τα χρέη των κυβερνήσεων είναι υψηλότερα από ποτέ. Ένα στασιμοπληθωριστικό σοκ θα μπορούσε να εγείρει φόβους για χρεοκοπίες ή ακόμη και για μια ιταλική κρίση χρέους που θα απειλούσε ολόκληρη την ευρωζώνη. Μια λαϊκή αντίδραση για τις τιμές της ενέργειας θα μπορούσε επίσης να υπονομεύσει τη λαϊκή υποστήριξη σε όλη την ήπειρο για την αντίσταση απέναντι στον Πούτιν.»
«Για όλους αυτούς τους λόγους, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις πρέπει να αφυπνιστούν για να αντιμετωπίσουν τώρα το ενεργειακό σοκ. Όπως και με τα εμβόλια, πρέπει να υπερβούν την διχόνοια (...) Η προσφορά πρέπει να μεγιστοποιηθεί, γι' αυτό αξίζει να επιδιώξουμε κοινές αγορές φορτίων lng και για αυτό η Ολλανδία θα πρέπει να αναβάλει το κλείσιμο του κοιτάσματος φυσικού αερίου Groningen το επόμενο έτος.
Οι υπουργοί Ενέργειας των κρατών μελών της ΕΕ, κατέληξαν την Τρίτη σε έναν πιο ελαστικό συμβιβασμό για τη μείωση της κατανάλωσης φυσικού αερίου στην Ένωση, με πολλές δυνατότητες εξαίρεσης κρατών από τα μέτρα εξοικονόμησης.
Σε κάθε περίπτωση, παραμένει η ανάγκη για ιεράρχηση στη διανομή: οι μεγάλοι καταναλωτές ενέργειας θα πρέπει να «υποφέρουν πρώτοι» και οι μικροί ιδιώτες τελευταίοι. Ο Economist υπογραμμίζει πως οι οι πολιτικοί θα πρέπει να είναι ειλικρινείς με τους πολίτες. «Οι τιμές καταναλωτή πρέπει να αυξηθούν τώρα, ώστε να περιοριστεί η ζήτηση και να ενισχυθεί η αποθήκευση», προτείνει το οικονομικό περιοδικό. «Η βοήθεια θα έρθει τον επόμενο χειμώνα ακόμη και από μικρές εθελοντικές αλλαγές στις συνήθειες των νοικοκυριών, όπως το να κρατούν τη θέρμανση σε χαμηλότερα επίπεδα.»
«Η επιβράβευση για την Ευρώπη δεν θα είναι απλώς να ξεπεράσει τις δυσκολίες των επόμενων μηνών. Η Ευρώπη θα απελευθερωθεί για πάντα από τον ρωσικό ενεργειακό εκφοβισμό. Θα έχει επίσης δημιουργήσει έναν συνεκτικό μηχανισμό ενεργειακής ασφάλειας σε ολόκληρη την ήπειρο, ο οποίος θα συμβάλει στην επιτάχυνση της στροφής προς καθαρότερη ενέργεια. Η Ευρώπη συνηθίζει να ενώνεται κατά τη διάρκεια κρίσεων. Ήρθε η ώρα να το ξανακάνει. Αν διαβάζετε αυτό το κείμενο στο Παρίσι ή τη Μαδρίτη με τον κλιματισμό ανοιχτό, χαμηλώστε τον λίγο.»
Πηγή Economist
