Καθώς η χρονιά τελειώνει, ζητήσαμε απ' την Τίνα Μανδηλαρά να φτιάξει μια λίστα με υποψηφιότητες για τα βιβλία της χρονιάς. Επέλεξε 10 ελληνικά και 10 ξένα βιβλία που βγήκαν στην Ελλάδα το 2015, χωρίς αξιολογική σειρά, ώστε οι αναγνώστες μας να έχουν μια έτοιμη λίστα, χωρίς αυτό να σημαίνει πως δεν μπορεί κάποιος να προσθέσει κάποιο βιβλίο που δεν είναι στη λίστα.
Σήμερα ψηφίζουμε για τα ελληνικά.
Δημοσθένης Παπαμάρκος, Γκιαγκ, Αντίποδες
Οι ήρωες αυτών των διηγημάτων, στρατιώτες που πολέμησαν στη μικρασιατική εκστρατεία, έρχονται αντιμέτωποι με τους ρόλους που τους επιβάλλουν οι παραδοσιακοί κανόνες και το βίωμα του πολέμου. Συγκρούονται, υποτάσσονται, ζουν εν κρυπτώ ή φεύγουν.
Το γκιακ είναι το αίμα, ο συγγενικός δεσμός και ο νόμος του αίματος που σκιάζει τις ζωές τους. Με έναν τραχύ προφορικό λόγο, οι ιστορίες τους αφηγούνται την απώλεια προσανατολισμού, την αδυναμία τους να συμβιβάσουν τους κώδικες της παράδοσης με τα συναισθήματα και τη συνείδησή τους.
Κάλλια Παπαδάκη, Δενδρίτες, Πόλις
Από την κριτική της Τίνας Μανδηλαρά στη LIFO :
Η Κάλλια Παπαδάκη έχει δώσει ήδη δείγματα γραφής με τον Ήχο του Ακάλυπτου, μια συλλογή διηγημάτων που είχε αποσπάσει το Βραβείο του Πρωτοεμφανιζόμενου, έχει προχωρήσει στις ποιητικές της αναζητήσεις, ενσωματώνοντας παράλληλα στον αφηγηματικό της κόσμο σκηνοθετικές αρετές (εργάζεται, άλλωστε, και ως σεναριογράφος). Στους Δενδρίτες όλα αυτά φαίνονται να λειτουργούν αρμονικά, καθώς η ποίηση δίνει το στίγμα ενός ιδανικού υπερεγώ –οι στίχοι του Ουίτμαν και τα χαϊκού του Βιρτζίλιο που παρατίθενται ως μότο μοιάζουν με τα αρχαία χορικά στην εξιστόρηση του δράματος–, ενώ η σκηνοθετική δράση αναπαριστά με τα πιο εύληπτα χρώματα εποχές, τάσεις, συνήθειες, καθημερινές πρακτικές και υπαρξιακά απωθημένα. Από τα υψηλά στα χαμηλά και από τις απατηλές προσδοκίες στην ψευδαίσθηση, φτιάχνονται οι ιστορίες που ενώνονται στη χοάνη των χαμένων ονείρων που λέγεται Κάμντεν του Νιου Τζέρσεϊ. (...)
Παναγιώτης Κονδύλης, Συντηρητισμός, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης
Από τη στήλη του Γιώργου Ίκαρου Μπαμπασάκη στη LIFO :
Στις 640 σελίδες του τόµου Συντηρητισµός – Ιστορικό Περιεχόµενο και Παρακµή (µτφρ. Λευτέρης Αναγνώστου, Πανεπιστηµιακές Εκδόσεις Κρήτης), ο στιβαρός στοχαστής διατρέχει διεξοδικά την τάση και στάση του συντηρητισµού που τον νοεί ως µια συνολική ιδεολογική και κοινωνικοπολιτική αντίδραση των ανώτερων στρωµάτων της προνεωτερικής κοινωνίας ενάντια στη διάλυσή της. Ουσιαστικά, η µελέτη αυτή συνιστά µια συνθετική παρουσίαση των ταραχών και αναστατώσεων, καθώς και της ιδεολογικής τους έκφρασης, που σηµάδεψαν τους νεότερους χρόνους, από την απαρχή τους έως τον 20ό αιώνα. Πολλές παρεξηγήσεις και προκαταλήψεις σκορπίζονται και αναιρούνται από την αδυσώπητα εύστοχη πένα του Κονδύλη. Συµπεραίνει ο στοχαστής, και ιστορικός των ιδεών:
«Ο συντηρητισµός, ως συγκεκριµένο ιστορικό φαινόµενο, συνοδευόµενο από µια ιδεολογία µε σαφές περίγραµµα, έχει προ πολλού πεθάνει και ενταφιασθεί. Δεν έχει νόηµα να αποκαλούµε "συντηρητικά" oποιαδήποτε σύγχρονα δυτικά πολιτικά προγράµµατα, κόµµατα ή κυβερνήσεις που έχουν αφοσιωθεί στην τεχνική πρόοδο, στην κοινωνική κινητικότητα και κατά συνέπεια στη σύγχρονη αρχή ότι ο κόσµος είναι κατασκευάσιµος, οπότε, παρ' όλη την παραδοσιακή-ηθικίζουσα ρητορική, προωθούν µια εξέλιξη η οποία δροµολόγησε απρόβλεπτες ακόµη µεταβολές στην ιστορία του ανθρώπου και ίσως δεν θα σεβαστεί ούτε τη βιολογική ουσία του ανθρώπινου είδους».
Ιωάννα Καρυστιάνη, Το φαράγγι, Καστανιώτης
Ένα βιβλίο για τις ώρες των πιο μεγάλων μυστικών. Ο Αργύρης Λιόδης ούτε στη μέση του πουθενά, δίχως ξένα αφτιά παρόντα, μπορούσε να φωνάξει τα ονόματα των έξι, να τους σιμώσει μαζεμένους, να τους κοιτάξει επιτέλους κατάματα, για να λάβει τη δύναμη και να τολμήσει έστω δυο λόγια για τα ξερά γεγονότα.
Δυο λόγια για τα ξερά γεγονότα δεν επιχείρησε ούτε σε αργοπορημένες επιστολές, γιατί στο παρελθόν όποτε λιποψυχούσε και ήθελε να τους τα γράψει, τελικά λιποψυχούσε και στην ιδέα του γραμμένου χαρτιού.
Θα του έλειπαν και τα βλέμματά τους μόλις μάθαιναν, κι αυτός είχε την ελπίδα και την ανάγκη να κουρνιάσει στα μάτια τους.
Αλλά επί είκοσι εννιά χρόνια έξι άλλα ζευγάρια μάτια τον εμπόδιζαν, όλα σκοτεινές κόπιες του συμβολαίου με τις εφτά, μαζί με τη δική του, υπογραφές, να μην πατηθεί ο όρκος σιωπής εκείνης της νύχτας.
Ηλίας Παπαμόσχος, Η Αλεπού της Σκάλας, Κίχλη
Από την κριτική της Τίνας Μανδηλαρά στη LIFO:
Ο Ηλίας Α. Παπαμόσχος επανεφευρίσκει το ελληνικό διήγημα, αναδεικνύοντας την παράδοση και την πρωτοτυπία. (...) Ως ιδανικός ποιητής και ιεροφάντης ο διηγηματογράφος αναλαμβάνει τη διαμεσολάβηση ανάμεσα σε αυτό που συμβαίνει και σε αυτό που κρύβεται βαθιά, είτε μέσα σε μια σπηλιά –βλέπε ομώνυμο διήγημα– είτε στο πιο απομακρυσμένο κομμάτι της γραφής και της ύπαρξης. Γιατί είναι εντός και διαμέσου της γραφής που η φύση και τα σύμβολά της αποκτούν αυτοσυνειδησία. Η γραφή τα εξαναγκάζει σε μια διαρκή ενδοσκόπηση, σε μια σαφή διεύρυνση των ορίων και των εργαλείων της. Αντίστοιχα με τις διακυμάνσεις της φύσης, η γλώσσα του Παπαμόσχου γίνεται άλλοτε λακωνική κι ερμητική και άλλοτε λυρική μέσα στη σπινθηροβόλα δύναμή της. Σε καμία περίπτωση, όμως, δεν μένει εγκλωβισμένη στα πεπερασμένα όρια ενός χαρακτήρα – θαρρείς πως αυτονομείται παρασυρμένη από τα όσα παράδοξα μαρτυρά ως συμβολικά στοιχεία η φύση.
Αλέκος Παπαδάτος-Αβράαμ Κάουα, Δημοκρατία, Ίκαρος
Στο publishersweekly διαβάζουμε: «Ο Αλέκος Παπαδάτος και η Aνί ντι Ντoνά, με το συγγραφέα και ακαδημαϊκό Αβραάμ Κάουα, συντελεστές του επιτυχημένου Logicomix, μεταφέρουν τη διορατική και διασκεδαστική ιστορία για τις ρίζες της δημοκρατίας. Αυτό το ταξίδι είναι ένα έπος και συγκρίνεται με έπη όπως οι 300 του Frank Miller. Γεμάτες ζωντάνια και ενεργητικότητα οι εικόνες του Παπαδάτου φωτίζουν μάχες, συμμαχίες, πολιτικές μηχανορραφίες, και ζωντανές προσωπικότητες, ενώ ο έντονος χρωματισμός της Ντι Ντονά είναι λαμπρά πλούσιος χωρίς ίχνος επιδεικτικότητας. Όπως το Logicomix, έτσι και το Democracy είναι ένας πανέξυπνος τρόπος καμουφλαρισμένης εκπαίδευσης».
«Ποτέ δεν έχω διαβάσει κάτι τόσο έξυπνο, που να συμπυκνώνει τέλεια το παράδοξο της ανθρώπινης επιθυμίας -την ανάγκη να είναι κάποιος ελεύθερος αλλά να νιώθει και ασφαλής- και πως ακόμη και οι ευγενείς ιδέες συχνά απαιτούν πονηριά, θάρρος, ακόμη και αιματοχυσία για να επιτευχθούν. Αλλά για όλα αυτά το Democracy παλεύει με την πολιτική και την ιστορία και παρά τα σοβαρά θέματα, όλη η ιστορία που διαδραματίζεται είναι προσιτή, διασκεδαστική και προσωπική, γεμάτη με Θεούς, δράση, ρομαντισμό και άλλα. Είναι διασκεδαστικό, είναι σπαρακτικό -προκλητικό και τραγικό- και είναι σίγουρα ένα από τα μεγαλύτερα graphic novels που περίμενα να διαβάσω όλο το χρόνο» γράφει στην κριτική του ο Rob Bricken για το io9.
Ελεωνόρα Σταθοπούλου, Εις Ελευθερίαν, Εστία
- Ήρθα να σε πάρω μαζί μου ως τη θάλασσα! Θέλεις;
Η Λουίζα ανεσήκωσε μετά δειλίας το βλέμμα από του χώματος.
Ο νέος ίστατο τώρα όρθιος όπισθεν της θύρας του κήπου, επανέλαβε δε μετά σοβαρότητος:
- Θέλεις;
- Θέλω! απήντησεν. Κατείχε δε αυτήν έρως και έκστασις.
Ο βραχίων ος υψώθη και η χειρ η ακυρώσασα ακαριαίως την θύραν ήσαν τοσούτον λευκά, ώστε η νέα δεν είδε παρά μίαν ριπήν φωτός να εκτινάσσει μακράν το φοβερόν κιγκλίδωμα. Ήτο δε βεβαία ότι εάν έστρεφε την κεφαλήν προς τα οπίσω, μηδέ ο οίκος του πατρός της ήθελεν υπάρχει πλέον, μηδέ η μέχρι τούδε νεκρώσιμος ακολουθία των ημερών.
Επτά ελληνικές ιστορίες, όπου η γλώσσα φωτίζει τους ήρωες καθώς τους πρέπει. Λατρευτικά τους συμπαθείς, παραμορφωτικά τους αντιπαθείς, για να μακρύνει η μύτη τους. Έτσι ο αναγνώστης μπορεί να συγκινείται και να διασκεδάζει ταυτόχρονα, άσκηση απαραίτητη για τη φυσική δυσανεξία στην πίκρα. Μπορεί ακόμα και να πιστέψει ο αναγνώστης πως οι ήρωες στ' αλήθεια πετάνε, στ' αλήθεια μεταμορφώνονται, και να ευχαριστηθεί. Μέχρι και από μια μυγούλα στο μάτι μπορεί να ελευθερωθεί ο αναγνώστης διαβάζοντας αυτό το βιβλίο. Όμως να μην προτρέχουμε. Ας πει το ναι ο αναγνώστης και βλέπουμε. Ε. ΣΤ.
Άντζελα Δημητρακάκη, Αεροπλάστ, Εστία
Όπως ο Μπένγιαμιν, οι πέντε πρωταγωνιστές του ΑΕΡΟΠΛΑΣΤ αισθάνονται έκπτωτοι της μελαγχολικής ευρωπαϊκής κοινωνίας. Οι ιστορίες τους συνθέτουν μιαν αγωνιώδη περιπλάνηση σε τοπία της ηπείρου που εκτείνονται από το Ελσίνκι, την Αθήνα και τη Βαρκελώνη ως μια εναλλακτική κοινότητα στο μαγικό βουνό Μονσερράτ και το εξερευνητικό πλοίο Πραγματικότητα, όμως κυρίως ως τον βυθό των μεταξύ τους σχέσεων. Οι αφηγήσεις τους αλληλοσυμπληρώνονται, αποτυπώνοντας μια καθημερινότητα ορίων αλλά και οριακών αναθεωρήσεων: η Αντιγόνη, που αρνείται τον ρόλο της μητέρας εγκαταλείποντας το παιδί της, γίνεται η καταλυτική παρουσία στις ζωές των ανθρώπων που συναντά – ζωές όπου οι προσωπικές επιλογές συνδέονται με άλλους κύκλους αρνήσεων και εναντιώσεων σε μια προδιαγεγραμμένη πορεία.
Άραγε, όσοι λαμβάνουν μιαν απόφαση σε καλύτερη μοίρα από όσους αρνούνται να λάβουν; Είναι δυνατόν ν' αλλάξεις χωρίς να καταστρέψεις – ιδίως όσους αγαπάς; Και όσο για τα υπέροχα παραμύθια των παιδικών σου χρόνων, γίνονται επικίνδυνα όταν έρθει η στιγμή να τα πάρεις στα σοβαρά; Μέσα από μια διεύρυνση της συνθήκης εκτάκτου ανάγκης που πια περιλαμβάνει την επιθυμία να επιβιώσεις, να ερωτευτείς, να δημιουργήσεις, ως και ν' αλλάξεις τον κόσμο, το ΑΕΡΟΠΛΑΣΤ είναι ό,τι απομένει όταν ο κόσμος σου έρχεται αντιμέτωπος με όλα αυτά.
Δημήτρης Νόλλας, Μάρμαρα στη μέση, Ίκαρος
Μετά το Ταξίδι στην Ελλάδα (Κρατικό βραβείο Μυθιστορήματος 2014), το βιβλίο Μάρμαρα στη μέση αποτελεί το δεύτερο μέρος της τριλογίας Δύσκολοι καιροί. Η ιστορία συνεχίζεται μέσα από αλλεπάλληλες αφηγήσεις και διαφορετικές εκδοχές του παρελθόντος των ηρώων.
Η αφήγηση λαμβάνει χώρα στις αρχές της τελευταίας δεκαετίας του εικοστού αιώνα. Οι μεταβολές που έχουν συντελεστεί στην ελληνική κοινωνία, τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής επιρροής, οι αλλαγές στη σύνθεση και τη μορφή της οικογένειας λόγω και της σύγκρουσης των γενεών, προβάλλονται μέσα από τους παλιούς και νέους ήρωες.
Ο συγγραφέας με τον χαρακτηριστικό τρόπο γραφής του, συνθέτει ένα μυθιστορηματικό μωσαϊκό, όπου οι ήρωες του πρώτου βιβλίου αλληλοεπιδρούν με τους νέους και αντανακλούν στοιχεία της σκληρής ελληνικής πραγματικότητας εκείνης της εποχής.
Θανάσης Βαλτινός, Επείγουσα ανάγκη ελέου, Εστία
«Είναι μια συλλογή διηγημάτων. Κάποια είναι ήδη δημοσιευμένα. Υπάρχουν όμως και ανέκδοτα διηγήματα που τα ονομάζω "τρίπτυχα".
Πρόκειται για πέντε μικρά κείμενα που έχουν μια δική τους εσωτερική ενότητα.
Ο τίτλος της συλλογής είναι Επείγουσα ανάγκη ελέου, φράση παρμένη από ένα διήγημα μου.» (Από συνέντευξη του Θ. Βαλτινού στον Αναγνώστη / Γ. Μπασκόζο.)
«Υπόμνηση της μοναδικής μας εξόδου στην Αρκαδία.: το γεύμα στο χάνι Κοσκινά στο Δραγούνι και ύστερα το κατέβασμα στην πηγή που ανάβλυζε χαμηλότερα μέσα στα βούρλα.
Εκείνη η τεράστια σιγαλιά και εγώ από θέση υπτία, με τους μηρούς έκθετους στην ψύχρα του δειλινού να βυθομετρώ τον ατέρμονα διάφανο ουρανό. Τέλη Σεπτεμβρίου –του πρώτου μας.» (Από την περιγραφή του βιβλίου)
