Οι συμπολίτες μας, τα ζώα

Οι συμπολίτες μας, τα ζώα Facebook Twitter
Walton Ford, The Graf Zeppelin, 2014 - από το βιβλίο «Ρancha Τantra», Τaschen
0



ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΕΞΑΜΗΝΟ του 2017 ζούσα στη Νέα Υόρκη. Απέναντι από το διαμέρισμα όπου κατοικούσα, στο Δυτικό Βίλατζ, ήταν η επισκοπιανή εκκλησία του Αγίου Ιωάννη στο Βίλατζ (St John's in the Village), όπου πήγαινα συχνά για τις συναυλίες που δίνονταν εκεί.

Μια Κυριακή, που ήταν Rogation Sunday for the blessing of the animals, πήρα μέρος στην παράκληση, περισσότερο από περιέργεια, για να δω τους ανθρώπους της γειτονιάς και τα ζώα τους. Είδα κυρίως σκυλιά και γάτες, αλλά η αιδεσιμότατη Γκουίνεθ Μέρφι κάλεσε όσους δεν είχαν έρθει με τα κατοικίδιά τους να δείξουν φωτογραφία του δικού τους ζώου στο κινητό τους, για να το ευλογήσει. Έδειξα τη φωτογραφία της Τσόκος, της 11χρονης, τότε, γάτας μας, και πήρα γραπτώς την ευλογία, σε ένα είδος διπλώματος.

Ακριβώς έναν χρόνο μετά η Τσόκο αρρώστησε. Το πρώτο σύμπτωμα ήταν περίεργο: έπεφτε το τρίχωμά της, μαζί με κομμάτια δέρματος. Η κτηνίατρος είπε ότι επρόκειτο για αυτοάνοσο και άρχισαν οι διάφορες καλλιέργειες. Η μόνη ουσία που τη συνέφερε κάπως ήταν η κορτιζόνη. Στο μεταξύ, έχανε τρίχωμα, δέρμα, δεν μπορούσε να σηκωθεί αν δεν τη βοηθούσες και, ενώ είχε απίστευτη όρεξη, τα έβγαζε όλα. Συζήτησα με την κτηνίατρο για ευθανασία. Μου είπε ότι δεν είχε δικαίωμα να το κάνει αν δεν είχαμε τα αποτελέσματα όλων των εξετάσεων, κυρίως της βιοψίας.

Όταν ήρθαν τα αποτελέσματα, μετά από κάποιες μέρες που φάνηκαν αιώνες, έδειξαν επιθετικό καρκίνο στο πάγκρεας που άφηνε στην Τσόκο ελάχιστες μέρες ζωής. Τότε ήταν που σκέφτηκα για πρώτη φορά ότι το ζώο αυτό ήταν κανονικά μέλος της οικογένειας, με δικαιώματα στην περίθαλψη και την υγεία, ακριβώς όπως και τα δικά μου.

Τέσσερα χρόνια μετά διαβάζω το βιβλίο Ζωόπολις - Μια πολιτική θεωρία για τα δικαιώματα των ζώων της Σου Ντόναλντσον και του Γουίλ Κίμλικα, πολιτικών φιλοσόφων στο Πανεπιστήμιο Κουίνς του Οντάριο, στον Καναδά, όπου η κοινότητα ανθρώπων και ζώων πηγαίνει πέρα από τη φιλοζωία και την ηθική και θεμελιώνεται στην πολιτική και στα δικαιώματα.


Το βιβλίο αυτό ίσως να μην είχε εκδοθεί στα ελληνικά αν δεν υπήρχε μια ομάδα γατιών δίπλα στον εκδότη, που μάλλον τον ανάγκασαν να πάρει την απόφαση. Έτσι, η ελληνική έκδοση του Ζωόπολις αφιερώνεται στην Γκρίζα και στον γιο της, στη Λευκή και στην Μπλάκι, στη Σάσα, στην Μπλουμ, που τις βλέπουμε και στο εξώφυλλο του βιβλίου, στη Ράστα, στον Μπλάκι και στον Σοφοκλή τον Α'.

«Τα ζώα, όπως τα ανθρώπινα βρέφη, έρχονται στον κόσμο έτοιμα να μάθουν, έτοιμα να εξερευνήσουν, έτοιμα να βγάλουν άκρη με τους κανόνες, έτοιμα να βρουν τη θέση τους».


Η θεωρία για τα δικαιώματα των ζώων καλλιεργείται μέσα στους ακαδημαϊκούς κύκλους για περισσότερο από σαράντα χρόνια. Αλλά δεν έχει καμία απήχηση στην κοινωνία. Στα περισσότερα, αν όχι σε όλα τα πολιτιστικά συστήματα και τις θρησκείες τα ζώα είναι κατώτερα από τους ανθρώπους στην ιεραρχία. Οι δύο Καναδοί συγγραφείς θεωρούν ότι το κίνημα υπεράσπισης έχει μεν κερδίσει κάποιες μάχες, αλλά τελικά έχει χάσει τον πόλεμο.

«Η απόλυτη έκταση της εκμετάλλευσης των ζώων συνεχίζει να γιγαντώνεται σε ολόκληρο τον πλανήτη και η περιστασιακή νίκη που αφορά τη μεταρρύθμιση των πλέον βάναυσων μορφών χρησιμοποίησης των ζώων αποτελεί απλώς μια ανώδυνη κριτική της συστημικής ανθρώπινης κακοποίησης τους» γράφουν η Ντόναλντσον και ο Κίμλικα.

Στο κέντρο της θεωρίας των δύο Καναδών επιστημόνων είναι τρεις διαφορετικές κατηγορίες ζώων, με κριτήριο διάκρισης τη σχέση τους με τις πολιτικές κοινότητες των ανθρώπων. Από τη σχέση αυτή πηγάζουν οι διάφορες υποχρεώσεις απέναντι στα ζώα και, φυσικά, τα δικαιώματά τους. Την πρώτη κατηγορία αποτελούν τα εξημερωμένα ζώα, που αντιμετωπίζονται ως συμπολίτες, ως πλήρη μέλη μιας μεικτής κοινωνίας ανθρώπων και ζώων. Τη δεύτερη κατηγορία αποτελούν τα ζώα της άγριας φύσης, που έχουν δικαίωμα να σχηματίζουν τις δικές τους κοινότητες και να προστατεύονται από την αποικιοποίηση και την εισβολή στο περιβάλλον όπου ζουν. Την τρίτη κατηγορία αποτελούν τα ζώα «οριακής ταξινόμησης», που είναι μεν άγρια αλλά ζουν μέσα σε πόλεις και ανθρώπινους οικισμούς, όπως διάφορα πουλιά. Οι συγγραφείς θεωρούν αυτά τα ζώα μετοίκους. Έχουν δικαίωμα να απολαμβάνουν ασφάλεια, αλλά δεν έχουν τα πλήρη δικαιώματα που απορρέουν από την ιδιότητα του πολίτη, όπως τα ζώα της πρώτης κατηγορίας.


Ποια είναι, όμως, τα δικαιώματα αυτά; Ας πάρουμε την περίπτωση των εξημερωμένων ζώων. Ένα από τα δικαιώματά τους είναι η «βασική κοινωνικοποίηση». «Τα ζώα, όπως τα ανθρώπινα βρέφη, έρχονται στον κόσμο έτοιμα να μάθουν, έτοιμα να εξερευνήσουν, έτοιμα να βγάλουν άκρη με τους κανόνες, έτοιμα να βρουν τη θέση τους» γράφουν οι συγγραφείς. Ένα άλλο δικαίωμά τους είναι να προστατεύονται από βλάβες που μπορούν να τις προκαλέσουν οι άνθρωποι, άλλα ζώα, ατυχήματα αλλά και φυσικές καταστροφές. Ένα τρίτο δικαίωμα έχει σχέση με τη χρησιμοποίηση της εργασίας του, αν μάλιστα λάβουμε υπόψη μας ότι «το πρόβλημα δεν είναι ότι επωφελούμαστε από τα ζώα αλλά ότι σχεδόν πάντοτε αυτό το κάνουμε εις βάρος τους».

Η ιατρική περίθαλψη είναι ένα ακόμη δικαίωμα: «περιλαμβάνει την αποδοχή του ίσου δικαιώματός τους στους πόρους της κοινότητας και στις κοινωνικές βάσεις της ευζωίας». Οι συγγραφείς παραδέχονται ότι τα εξημερωμένα ζώα, τόσο τα λεγόμενα «εκμετάλλευσης» όσο και τα λεγόμενα «συντροφιάς», υπόκεινται σε μεγάλο αριθμό κτηνιατρικών παρεμβάσεων, αλλά αυτό γίνεται μάλλον προς το συμφέρον των ανθρώπων που θέλουν να τα κάνουν πιο παραγωγικά, πιο υπάκουα, πιο ελκυστικά.

Υπάρχουν, φυσικά, δικαιώματα της συνουσίας και της αναπαραγωγής, της διατροφής αλλά και της πολιτικής αντιπροσώπευσης. Το τελευταίο είναι πολύ σημαντικό, γιατί τα ζώα πρέπει να αντιπροσωπεύονται και να λαμβάνονται υπόψη σε σχεδιασμούς που τα αφορούν. Δηλαδή πρέπει να λαμβάνονται υπόψη στους χωροταξικούς σχεδιασμούς των δήμων, στην πολιτική προστασία, στη Δικαιοσύνη, στις κοινωνικές υπηρεσίες κ.λπ.

Το βιβλίο κλείνει με σημείωμα του μεταφραστή Γρηγόρη Μολύβα, καθηγητή στο τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης του Πανεπιστημίου Αθηνών, όπου τίθενται ζητήματα απόδοσης στα ελληνικά όρων της φιλοσοφίας και της πολιτικής θεωρίας. Έχει ενδιαφέρον η σκέψη του για το πώς αποδίδoνται, για παράδειγμα, οι όροι «liminal animals» και «denizenship» και μέσα από ποιους μηχανισμούς σκέψης και συσχετισμών φτάνει στην απόδοση «ζώα οριακής ταξινόμησης», για το πρώτον όρο, και «ιδιότητα του μετοίκου», για τον δεύτερο.

Το εγχείρημα είναι ακόμη πιο δύσκολο, καθώς η γλώσσα που χρησιμοποιείται στο πλαίσιο μιας πολιτικής θεωρίας για τα δικαιώματα των ζώων μπορεί να μας ξενίζει. «Πώς θα μου φανεί να διαβάσω για μια κότα-πολίτη ή πολίτιδα;» αναρωτιέται ο μεταφραστής, προφανώς για λογαριασμό όλων μας. Αλλά, όπως γράφει ο ίδιος, «η πολιτική φιλοσοφία μπορεί και πρέπει να ασχολείται με το τι δεν είναι αδύνατο και όχι με το τι είναι συνηθισμένο».


Μπορεί η Ζωόπολις να μοιάζει με ουτοπία. Αλλά οι δύο συγγραφείς μάς κάνουν να αισιοδοξούμε, καθώς παρουσιάζουν στοιχεία που δείχνουν ότι οι άνθρωποι ψάχνουν να βρουν νέους τρόπους για να συνδεθούν με τα ζώα τους. Ένας απ' αυτούς; Όλο και περισσότεροι περιγράφουν τους δικούς τους σκύλους και γάτες ως πλήρη μέλη της οικογένειας και απαιτούν πρόσβαση στην περίθαλψη, στις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης, στον δημόσιο χώρο.

ΑΛΛΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

Στο ελβετικό καντόνι της Ζυρίχης έχει θεσμοθετηθεί η υπηρεσία του «συνηγόρου των ζώων». Αντιπροσωπεύει τα ζώα στο δικαστήριο, με την εντολή να επικεντρώνεται στην ευζωία τους παρά στην περιβαλλοντική αειφόρο ανάπτυξη.

ΑΓΟΡΑΣΤΕ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΕΔΩ

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.

Το νέο τεύχος της LiFO δωρεάν στην πόρτα σας με ένα κλικ.

Βιβλίο
0

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ολοκαύτωμα: Ένα από τα μεγαλύτερα εγκλήματα στην ιστορία της ανθρωπότητας

Αρχαιολογία & Ιστορία / Ολοκαύτωμα: Ένα από τα μεγαλύτερα εγκλήματα στην ιστορία της ανθρωπότητας

Αυτή είναι η ιστορία της συστηματικής, προγραμματικής και κρατικής πολιτικής πρακτικής διώξεων και εξόντωσης περίπου έξι εκατομμυρίων Εβραίων από το ναζιστικό καθεστώς έτσι όπως καταγράφεται στις μελέτες τεσσάρων από τους σημαντικότερους ιστορικούς της εποχής μας.
ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΚΗΣ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Έτσι μας πέταξαν μέσα στην Ιστορία

Βιβλίο / Το φιλόδοξο λογοτεχνικό ντεμπούτο του Κώστα Καλτσά είναι μια οικογενειακή σάγκα με απρόβλεπτες διαδρομές

«Νικήτρια Σκόνη»: Μια αξιοδιάβαστη αφήγηση της μεγάλης Ιστορίας του 20ού και του 21ου αιώνα στην Ελλάδα, από τα Δεκεμβριανά του 1944 έως το 2015.
ΝΙΚΟΣ ΜΠΑΚΟΥΝΑΚΗΣ
Γκρέγκορ φον Ρετσόρι: Αποχαιρετώντας μια Ευρώπη που χάνεται

Βιβλίο / Γκρέγκορ φον Ρετσόρι: Αποχαιρετώντας μια Ευρώπη που χάνεται

Ένας από τους τελευταίους κοσμοπολίτες καλλιτέχνες και συγγραφείς αυτοβιογραφείται στο αριστουργηματικό, σύμφωνα με κριτικούς και συγγραφείς όπως ο Τζον Μπάνβιλ, βιβλίο του «Τα περσινά χιόνια», θέτοντας ερωτήματα για τον παλιό, σχεδόν μυθικό κόσμο της Ευρώπης που έχει χαθεί για πάντα.
ΤΙΝΑ ΜΑΝΔΗΛΑΡΑ
CARRIE

Βιβλίο / H Carrie στα 50: Το φοβερό λογοτεχνικό ντεμπούτο του Στίβεν Κινγκ που παραλίγο να καταλήξει στα σκουπίδια

Πάνω από 60 μυθιστορήματα που έχουν πουλήσει περισσότερα από 350 εκατομμύρια αντίτυπα μετράει σήμερα ο «βασιλιάς του τρόμου», όλα όμως ξεκίνησαν πριν από μισό αιώνα με την πρώτη περίοδο μιας ντροπαλής και περιθωριοποιημένης μαθήτριας γυμνασίου.
THE LIFO TEAM
Οι «Αρχάριοι» του Ρέιμοντ Κάρβερ, ήρωες τσακισμένοι από το κυνήγι του αμερικανικού ονείρου

Το πίσω ράφι / Οι «Αρχάριοι» του Ρέιμοντ Κάρβερ, ήρωες τσακισμένοι από το κυνήγι του αμερικανικού ονείρου

Γεννημένος στο Όρεγκον τα χρόνια που ακολούθησαν την οικονομική κρίση του '29, γιος μιας σερβιτόρας κι ενός εργάτη σε εργοστάσιο ξυλείας, ο κορυφαίος εκπρόσωπος του «βρόμικου ρεαλισμού» βίωσε στο πετσί του την αθλιότητα, τις δυσκολίες και την αποξένωση που αποτύπωσε στο έργο του.
ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ
Μιχάλης Μακρόπουλος: «Ζούμε σε μια εποχή βαθιάς μοναξιάς, μέσα σε μια θάλασσα διαδικτυακών “φίλων”».

Βιβλίο / Μιχάλης Μακρόπουλος: «Ζούμε στη βαθιά μοναξιά των διαδικτυακών μας “φίλων”»

Ο συγγραφέας και μεταφραστής μιλά για τη δύναμη της λογοτεχνίας, για τα βιβλία που διαβάζει και απέχουν απ’ όσα σήμερα «συζητιούνται», για τη ζωή στην επαρχία αλλά και για το πόσο τον ενοχλεί η «αυτοπροσωπολατρία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης».
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
To «παράνομο» σεξ στην Αθήνα του Μεσοπολέμου σε μια νέα μελέτη

Βιβλίο / To «παράνομο» σεξ στην Αθήνα του Μεσοπολέμου σε μια νέα μελέτη

Κόντρα στα κυρίαρχα ήθη, ο Μεσοπόλεμος υπήρξε διεθνώς μια εποχή σεξουαλικής ελευθεριότητας. Μια πρωτότυπη έκδοση από τους Τάσο Θεοφίλου και Εύα Γανίδου εστιάζει στις επιδόσεις των Αθηναίων στο «παράνομο» σεξ, μέσα από δημοσιεύματα εφημερίδων της εποχής, με τα ευρήματα να είναι εντυπωσιακά, ενίοτε και σπαρταριστά.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
Εύα Στεφανή: «Με συγκινεί ακόμα ο «Πεισίστρατος» του Γιώργου Χειμωνά»

The Book Lovers / Εύα Στεφανή: «Βρίσκω θεραπευτικά τα μυθιστορήματα της Άγκαθα Κρίστι»

Ο Νίκος Μπακουνάκης συζητάει με την Εύα Στεφανή, σκηνοθέτιδα και καθηγήτρια Κινηματογράφου στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, για τη διαδρομή της από την Δάφνη ντι Μοριέ στον Ε.Χ. Γονατά κι από τον Τσβάιχ στον Γιώργο Χειμωνά.
ΝΙΚΟΣ ΜΠΑΚΟΥΝΑΚΗΣ
Το συναρπαστικό ντεμπούτο της Ρένας Λούνα είναι καλή λογοτεχνία

Βιβλίο / Το συναρπαστικό ντεμπούτο της Ρένας Λούνα είναι καλή λογοτεχνία

Οι «Αλεπούδες του Περ-Λασαίζ» είναι ένα μυθιστόρημα άριστα δομημένο, με πυκνό λόγο και πλήθος πραγματολογικών στοιχείων, που αναπλάθει τη γαλλική επαρχία των ’50s μέσα από μια απελπισμένη ερωτική ιστορία με φεμινιστική χροιά. 
M. HULOT
Η σημασία του Le Corbusier σήμερα

Βιβλίο / Η σημασία του Le Corbusier σήμερα

Ο σπουδαίος αρχιτέκτονας και στοχαστής, που έβαλε ποίηση στο σκυρόδερμα και συνέδεσε τα οράματα ενός σύγχρονου «Blade Runner» με τον Παρθενώνα, μοιάζει σήμερα να έχει μεγαλύτερο αντίκτυπο και σημασία όσο ποτέ. Η «Συζήτηση με τους φοιτητές της αρχιτεκτονικής» από εκδόσεις ΠΕΚ αποδεικνύει γιατί.
ΤΙΝΑ ΜΑΝΔΗΛΑΡΑ
Οι δεσποινίδες της Αβινιόν ήταν από το Τσανάκ Καλέ

Βιβλίο / Οι δεσποινίδες της Αβινιόν ήταν από το Τσανάκ Καλέ

Τα κεραμικά των Δαρδανελλίων, ο συσχετισμός τους με την ταυτότητα, με το συναίσθημα. Ένα γοητευτικό βιβλίο δείχνει πώς τα «λαϊκά», «αγροτικά» κεραμικά συνδέονται με το κίνημα Arts & Crafts, με τον ιαπωνισμό, με τις διακοσμητικές τέχνες και το ντιζάιν στο τέλος του 19ου αιώνα και στις αρχές του 20ού.
ΝΙΚΟΣ ΜΠΑΚΟΥΝΑΚΗΣ
Τζούντιθ Μπάτλερ: Μιλώντας για το «φάντασμα του φύλου» χωρίς φόβο και πάθος

Βιβλίο / Τζούντιθ Μπάτλερ: Μιλώντας για το «φάντασμα του φύλου» χωρίς φόβο και πάθος

Mία από τις σημαντικότερες θεωρητικούς της εποχής μας, που έχει δεχθεί επιθέσεις και έχει λογοκριθεί για τις απόψεις της μόλις κυκλοφόρησε το τελευταίο της βιβλίο με τίτλο «Ποιος φοβάται το φύλο;» το οποίο αναμένεται να συζητηθεί, ενώ πολλοί αναρωτιούνται αν η ίδια έγινε mainstream.
EΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Ντον Ντελίλο: «Άνθρωπος σε πτώση»

Το πίσω ράφι / «Άνθρωπος σε πτώση»: Το ρεαλιστικό έργο ενός από τους σπουδαιότερους εξερευνητές της μοντέρνας εποχής

Ο πολυβραβευμένος Ντον Ντελίλο γράφει για την ανάγκη των ανθρώπων να ανήκουν κάπου και να επικοινωνήσουν, όταν εισπράττουν από την Ιστορία οδύνη, απώλειες και χιλιάδες ερωτηματικά.
ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ