Διαφορετικές γραμματοσειρές, υλικά που συχνά μαρτυρούν τα είδη καταστημάτων που υπάρχουν και τοποθέτηση που δεν έχει συνοχή, καθώς το μόνο κριτήριο συνήθως είναι μια επιγραφή που να χτυπάει στο μάτι. Κάπως έτσι είναι φτιαγμένες οι ταμπέλες εισόδου στις στοές του κέντρου της Αθήνας, αποτελώντας ένα στοιχείο της πόλης που προσπερνάμε ακόμα και όσοι πέφτουμε πάνω τους καθημερινά για να φτάσουμε στη δουλειά.
Πριν από περίπου δέκα χρόνια, μια Αθηναία τις φωτογράφισε και τις κατέγραψε, έτσι έχει στο αρχείο της ακόμα και εκείνες που δεν υπάρχουν πια, μια και η πόλη άλλαξε και αλλάζει. Σήμερα, οι ξεναγήσεις της, με τίτλο «Athens Walkthrough», που φανερώνουν τα μυστικά μερικών από τις σκεπαστές «γέφυρες» που συνδέουν το εμπορικό τρίγωνο, καταλήγουν στη στοά Ανατολή κι εκείνη λέει: «Και τώρα θα δείτε την αγαπημένη μου στοά». Εδώ και μερικές εβδομάδες έχει γίνει μία από τους νέους της ενοίκους.
Γενικά, οι στοές της Αθήνας ακολουθούσαν το μεσαιωνικό μοντέλο, που σημαίνει «κάθε δρόμος και κάτι» – άλλος με τα υφάσματα, άλλος με τα μπαχαρικά, αυτός με τα πομολάδικα. Παραπλεύρως της πλατείας Κλαυθμώνος και πάνω από την πλατεία Αγίων Θεοδώρων, η οδός Αριστείδου ήταν ο δρόμος των τυπογραφείων, αφού τόσο σε αυτόν όσο και στη στοά Ανατολής λειτουργούσαν κάποτε έντεκα τέτοια. Τώρα πια λειτουργούν τρία και μέσα σε ένα από αυτά μπορούμε να διακρίνουμε ένα τμήμα από τα τείχη των Αθηνών, όπως και στη διπλανή στοά που έχει το όνομα Τρίστρατο και ειδικεύεται στα καταστήματα με ηλεκτρολογικά είδη. Αν δηλαδή χρειάζεται κανείς ανταλλακτικά σκούπας, μπορεί να κατευθυνθεί προς τα εκεί και θα πέσει και πάνω σε αρχαία – τόσο σουρεάλ και υπέροχο ταυτόχρονα αυτό.
«Μέσα από τις ξεναγήσεις στην Αθήνα και τις στοές της γνώρισα κόσμο. Έτσι κάθε τεύχος είναι σαν ένα ημερολόγιο στο οποίο όσοι συμμετέχουν περιγράφουν πώς νιώθουν σε μια πόλη, μπορεί ένα θέμα να βασίζεται στο πώς μια καρτ ποστάλ μπορεί να σου δώσει μια ιστορία για ένα μέρος, για κάτι που ίσως να μην υπάρχει πια».
Υπάρχουν διάφοροι αστικοί μύθοι γύρω από τη στοά Ανατολής και αρέσει πολύ στους πιο παλιούς της να τους αναπαράγουν και να τους συντηρούν. Η ιστορία, που θα σας την πουν και στο καφενείο της, είναι ότι την έχτισε ένας αρχιτέκτονας ο οποίος, ορμώμενος από την Αίγυπτο, ήθελε να μεταφέρει επακριβώς την εικόνα μιας στοάς της Αλεξάνδρειας στην Αθήνα. Και η αλήθεια είναι πως, αν δείτε την κάτοψή της, έχει διαφορετικό σχήμα από τις υπόλοιπες αθηναϊκές, τέτοιο που σε κάνει να χάνεσαι μέσα της. Αν και αυτή η ιστορία δεν ισχύει, οι τυπογράφοι της στοάς έχουν στολίσει τη σκάλα που θα σας οδηγήσει στο υπόγειο επίπεδό της με μια εικόνα από τις πυραμίδες της Γκίζας.
Η στοά αποτελείται από δύο κτίρια. Σύμφωνα με έναν άλλον αστικό μύθο, πριν χτιστεί το διπλανό της ή το δεύτερο δικό της, έβλεπε κανείς μέσα από αυτή την ανατολή του ηλίου, τόσο ανοιχτή ήταν. Η πραγματική ιστορία για το πώς πήρε το όνομά της είναι πολύ πιο πεζή – το οικόπεδο ανήκε στην ομώνυμη ασφαλιστική εταιρεία. Όλα αυτά δεν τα γνώριζα, από τη Νατάσσα Παππά τα έμαθα, η οποία από το 2015 μέχρι σήμερα έχει μάθει τις στοές της Αθήνας απ’ έξω και ανακατωτά, και τις έχει αναδείξει όσο λίγοι.
Στο υπόγειο της στοάς Ανατολής, με γραμματοσειρά και τοποθέτηση τέτοια που να θυμίζει αυτή των πιο παλιών, και ενώ απέναντί της διαβάζουμε «Γραφικές τέχνες/ προσκλητήρια γάμου/ τιμολόγια/ φάκελλα/ επιστολές/ κάρτες» με έντονα μπλε γράμματα και καθέτως, η Νατάσσα έχει γράψει με μοβ μπογιά «Επιθυμητά τοπία/ οδηγοί/ χάρτες/ τοπία/περιηγήσεις/ εκδόσεις» σε ένα μαγαζί που χτίστηκε επειδή η ίδια έχει περπατήσει πολύ αυτή την πόλη. Αυτή είναι η πρακτική της έρευνάς της. Γι’ αυτό και γράφει επίσης «Read to walk and walk to write».
Οι ξεναγήσεις τη βρήκαν, δεν είχε ιδέα από το format αυτό, οι σπουδές της είναι πάνω στο graphic design. Το 2015 κυκλοφόρησε την πρώτη της έντυπη δουλειά, το «Εντός Στοάς», ένα βιβλίο χωρίς κείμενο, με τις κατόψεις σαράντα στοών του εμπορικού κέντρου, με κενές σελίδες για να γράψουμε τη δική μας ιστορία περιήγησης, έναν αλλιώτικο οδηγό που τότε τα ντόπια βιβλιοπωλεία δεν ήξεραν σε ποια κατηγορία να τον κατατάξουν. Όμως ένα πανεπιστήμιο design της Γερμανίας την εντόπισε μέσω αυτού και της ζήτησε να δείξει στους φοιτητές πώς το σχεδίασε. «Φτιάξαμε λοιπόν ένα γκρουπ είκοσι ατόμων – δύσκολη η ξενάγηση με τόσα άτομα, αλλά ήμουν τόσο ενθουσιασμένη που είπα ότι θα τους πάω σε είκοσι στοές. Δεν τελείωνε αυτή η ξενάγηση. Μου άρεσε όμως πολύ η διαδικασία, ο διάλογος που προέκυψε κατά τη διάρκεια της βόλτας μας, θυμάμαι δηλαδή ότι οι Γερμανοί έβλεπαν στοιχεία της πόλης τους εδώ. Έτσι σκέφτηκα να κάνω ξεναγήσεις για επισκέπτες της Αθήνας αρχικά». Μετά ήρθαν και τα λοκάλια και συνειδητοποίησαν ότι έχουν περάσει τόσες φορές μπροστά από στοές που δεν ξέρουν τι κρύβουν εντός τους.
Μεγαλωμένη στα προάστια, το σχήμα «πολύς κόσμος, πολλά μικρά μαγαζιά μαζεμένα» ήταν αυτό που έβρισκε γοητευτικό στο κέντρο της Αθήνας. «Όταν δούλευα σε ένα αρχιτεκτονικό γραφείο της Ολλανδίας το οποίο επικεντρωνόταν στον σχεδιασμό εμπειριών της πόλης μέσα στην πόλη, μου έλεγαν "εσύ, που είσαι Ελληνίδα, θέλουμε να μας φέρεις το μεσογειακό στυλ, αυτό που είστε όλοι συνέχεια έξω". Ήμουν μικρή και προσπάθησα όντως να το κάνω, αλλά σύντομα κατάλαβα πως δεν γίνεται να μεταφέρω κάτι τέτοιο σε ένα άλλο κλίμα, εμείς χρησιμοποιούμε τα μπαλκόνια, τον δρόμο, ακόμα και το αυθόρμητο δεν περνάει τόσο εύκολα. Κάποια στιγμή ένιωσα να βρίσκομαι σε αδιέξοδο και σκέφτηκα ότι είναι κρίμα όσα έχω μάθει να μην τα εφαρμόσω σε μια πόλη που πράγματι μπορεί να τα αξιοποιήσει».
Μου δείχνει τον τυπογράφο που εργάζεται απέναντί της, «είναι από τον πατέρα του εδώ, για κάποιους ανθρώπους οι στοές είναι το σπίτι τους, τις πονάνε και είναι σε αυτές όλη μέρα. Και αν δεις βιτρίνες καταστημάτων που έχουν ρούχα ή φερμουάρ, έχουν κάτι το μοναδικό, γιατί τις φτιάχνουν μόνοι τους και είναι ερασιτέχνες σε αυτό, όχι επαγγελματίες. Όταν πρωτοξεκίνησα έβλεπα τις ξεναγήσεις σαν κοινωνική πράξη, ότι είναι ένας τρόπος για να ξαναζωντανέψουμε τις στοές γνωρίζοντάς τες, και ήθελα πάρα πολύ να τις δουν οι ντόπιοι, ενώ εγώ παρακολουθούσα τα μαγαζιά να κλείνουν και να γίνονται αποθήκες, μπαρ, μαγαζιά με θήκες κινητών, να χάνεται ο θεματικός χαρακτήρας και η ψυχή των στοών». Αυτήν τη στιγμή προφανώς έχει πιο πολλούς τουρίστες, έχει ακόμα φοιτητές από σχολές που μετά τις ξεναγήσεις κάνουν έρευνα για τις στοές.
«Όλη η πρακτική μου είναι βασισμένη στο περπάτημα. Δηλαδή περπατώντας κάνω έρευνα που μετά καταγράφεται στις desired εκδόσεις, εξού και οι ξεναγήσεις ως format. Αυτό που γράφω και έξω απ' το μαγαζί: "Read to walk and walk to write"».
Μόλις κυκλοφόρησε και το έβδομο «Desired Landscapes», το περιοδικό της που κυκλοφορεί κάθε εννιά μήνες και στο οποίο designers, αρχιτέκτονες, συγγραφείς αποτυπώνουν με τον δικό τους, ρεαλιστικό ή φανταστικό τρόπο την πόλη της αρεσκείας τους. Το περιοδικό βρίσκεται στα ράφια των πιο γνωστών magazine shops του κόσμου, όπως το Athenaeum Boekhandel & Nieuwscentrum του Άμστερνταμ, το βερολινέζικο do you read me?!, τα ισπανικά News & Coffee αλλά και σε πιο μικρά concept stores του εξωτερικού, και της Αθήνας φυσικά. Έχει φτάσει μέχρι τις προθήκες του ΜoMA όταν αυτό φιλοξενούσε ακόμα τέτοιου είδους έντυπα, ενώ στην Ιταλία το διαβάζουν φανατικά.
«Μέσα από τις ξεναγήσεις στην Αθήνα και τις στοές της γνώρισα κόσμο από παντού, ενώ ταυτόχρονα δίδασκα design και επισκεπτόμουν άλλες πόλεις για διαλέξεις. Έτσι κάθε τεύχος είναι σαν ένα ημερολόγιο στο οποίο όσοι συμμετέχουν περιγράφουν πώς νιώθουν σε μια πόλη, μπορεί ένα θέμα να βασίζεται στο πώς μια καρτ ποστάλ μπορεί να σου δώσει μια ιστορία για ένα μέρος, για κάτι που ίσως να μην υπάρχει πια». Ένα πολύ ενδιαφέρον θέμα στο τελευταίο της τεύχος αφορά τη Βαρσοβία και το ποτάμι της ως σύνορο, το γεγονός ότι παρόλο που υπάρχουν πολλές γέφυρες που ενώνουν τις δύο πλευρές της, οι κάτοικοί της δύσκολα μετακινούνται από τη μία στην άλλη και μένουν κάπως εγκλωβισμένοι. Οι δύο συντάκτες του θέματος σπάνε αυτό το εμπόδιο, περνούν τις γέφυρες και φτιάχνουν έναν διαφορετικό οδηγό της πόλης. Θα βρείτε και άλλα πολλά ακόμα out of the box κείμενα, για το Άμστερνταμ, την Αθήνα, την Μπανγκόκ, τη Βασιλεία, την Καμπέρα, το Δουβλίνο, το Αμβούργο, το Χονγκ Κονγκ, το Λος Άντζελες, τη Νέα Υόρκη, την Ταγγέρη, την Τιφλίδα, το Τόκιο, τη Βιέννη.
Κάποιοι τη γνωρίζουν από το περιοδικό, άλλοι από τις ξεναγήσεις και άλλοι από τα ημερολόγια που βγάζει. Τώρα, το Desired Landscapes Pocket Space συγκεντρώνει όσα έχει να μας δώσει και να μας μάθει για την πόλη η Νατάσσα, είναι η έδρα και το βιβλιοπωλείο του μικρού της εκδοτικού οίκου, που είναι αφιερωμένος σε εκδόσεις για την εμπειρία των σημερινών πόλεων, που τις «διαβάζει» μέσα από διαφορετικές οπτικές, μακριά από τουριστικά κλισέ. Και αν δεν το βρίσκετε έτσι που είναι καλά κρυμμένο σε αυτή την περίπλοκη στοά, ρωτήστε κάποιον από τους παλιούς για να σας κατευθύνει στο υπόγειο, ή ακόμα καλύτερα τον θυρωρό, είναι μια καλή ευκαιρία, πόσο συχνά βλέπουμε ακόμα θυρωρεία σε λειτουργία σε αυτή την πόλη;
Desired Landscapes Pocket Space, Αριστείδου 10-12, Ωράριο λειτουργίας: Τρίτη και Παρασκευή 1:00-6:00 μ.μ., Σάββατο 1:00-4:00 μ.μ.
