Το Open House είναι ένας από τους σημαντικότερους διεθνείς θεσμούς για την ανάδειξη και προώθηση της αρχιτεκτονικής. Η ιδέα ξεκίνησε από το Λονδίνο το 1992 και μέχρι σήμερα διαδόθηκε σε πολλές πόλεις ανά την υφήλιο. Η δράση Open House προσκαλεί το ευρύ κοινό να εξερευνήσει και να κατανοήσει την αξία της αρχιτεκτονικής. Κάθε χρόνο για ένα διήμερο, δημόσια και ιδιωτικά κτίρια ανοίγουν τις πύλες τους στο κοινό δωρεάν και η πόλη μετατρέπεται σε ένα μεγάλο μουσείο, με εκθέματα τα ίδια της τα κτίρια και την αρχιτεκτονική της.
Στην Αθήνα επιστρέφει το Σαββατοκύριακο 4 και 5 Απριλίου 2026, ανοίγοντας τις πόρτες περισσότερων από 70 κτιρίων στο κοινό και προσκαλώντας τους κατοίκους και επισκέπτες της πόλης σε μια μοναδική εμπειρία εξερεύνησης της αρχιτεκτονικής της Αθήνας. Όπως κάθε χρόνο, μια σειρά από παράλληλες δράσεις θα ξεκινήσουν μία εβδομάδα νωρίτερα (στις 28/3), διευρύνοντας το αντικείμενο και το ενδιαφέρον του κόσμου.
«Η Αθήνα είναι μια πόλη σε μετάβαση, όπου το παλιό και το νέο συνυπάρχουν, συχνά με εντάσεις αλλά και με ενδιαφέρουσες συνέργειες».
Η φετινή θεματική, «Emerging City - Η πόλη που αναδύεται», εστιάζει σε ό,τι αναδύεται και επαναπροσδιορίζει το αστικό τοπίο: στη νέα γενιά αρχιτεκτόνων, στα πρόσφατα κατασκευασμένα κτίρια, στις καινοτόμες επαναχρήσεις υφιστάμενων κτιρίων και στη σύγχρονη αστική δημιουργικότητα που διαμορφώνει την πόλη τού σήμερα και του αύριο. Πρόκειται για μια ανοιχτή πρόσκληση προς το κοινό να ανακαλύψει τη νέα, διαρκώς εξελισσόμενη αρχιτεκτονική ταυτότητα των σύγχρονων μητροπόλεων, οι οποίες βρίσκονται σε συνεχή μετασχηματισμό, ανανεώνονται, πειραματίζονται και επαναπροσδιορίζουν τις λειτουργίες και τη μορφή τους.
Η Αθήνα μετασχηματίζεται: ανακατασκευάζεται, εξελίσσεται, πειραματίζεται. Νέοι χώροι εργασίας, πολιτισμού, κατοίκησης και επιχειρηματικότητας εμφανίζονται σε όλο το αστικό τοπίο, συχνά με την υπογραφή νέων δημιουργών που φέρνουν μια φρέσκια, δυναμική προσέγγιση στον σχεδιασμό και τη χρήση του χώρου. Η Ρενάτα Δούμα, υπεύθυνη επικοινωνίας, εξηγεί:
— Το Open House Athens επιστρέφει με τη θεματική «Emerging City». Τι σημαίνει για εσάς αυτή η «αναδυόμενη πόλη»; Είναι μια πραγματική συνθήκη ή περισσότερο μια επιθυμία;
Η «πόλη που αναδύεται» είναι ταυτόχρονα μια υπαρκτή συνθήκη και μια δυναμική επιθυμία. Από τη μία, η Αθήνα μετασχηματίζεται με ορατό τρόπο. Από την άλλη, η έννοια αυτή εμπεριέχει και το ερώτημα του πώς θέλουμε να εξελιχθεί η πόλη. Είναι μια πόλη σε μετάβαση, όπου το παλιό και το νέο συνυπάρχουν, συχνά με εντάσεις αλλά και με ενδιαφέρουσες συνέργειες.
— Η Αθήνα τα τελευταία χρόνια αλλάζει γρήγορα. Ποια είναι για εσάς η πιο ορατή και ποια η πιο «αόρατη» πλευρά αυτού του μετασχηματισμού;
Η πιο ορατή πλευρά αφορά τις νέες αναπτύξεις, τις αποκαταστάσεις και επαναχρήσεις κτιρίων και ανάπλαση νέων περιοχών. Η πιο «αόρατη» αφορά τις κοινωνικές αλλαγές: τη μετακίνηση πληθυσμών, την αλλαγή στη χρήση των γειτονιών και την αναδιαμόρφωση της καθημερινότητας των κατοίκων.
— Πολλές από τις νέες αρχιτεκτονικές παρεμβάσεις συνδέονται με επενδύσεις και real estate. Πώς ισορροπεί αυτό με την καθημερινότητα των κατοίκων;
Η ισορροπία αυτή σίγουρα δεν είναι δεδομένη και παραμένει ένα σημαντικό ζητούμενο. Οι επενδύσεις και η ανάπτυξη του real estate μπορούν να αναβαθμίσουν το κτιριακό απόθεμα και τον δημόσιο χώρο, ωστόσο συχνά συνοδεύονται από αυξημένα κόστη διαβίωσης και πιέσεις στην τοπική κοινωνία. Το κρίσιμο είναι να υπάρχει ένας σχεδιασμός που δεν αντιμετωπίζει την πόλη μόνο ως επενδυτικό προϊόν, αλλά ως τόπο κατοίκησης, με έμφαση στη μεικτή χρήση, τη βιωσιμότητα, την προσβασιμότητα και τη στήριξη της καθημερινής ζωής των κατοίκων.
— Μέσα από τα κτίρια που επιλέγετε, τι αφήγημα διαμορφώνεται για την πόλη; Υπάρχει κάτι που συνειδητά μένει εκτός;
Μέσα από τα κτίρια που επιλέγονται διαμορφώνεται ένα πολυεπίπεδο αφήγημα για την πόλη, που αναδεικνύει τη συνύπαρξη διαφορετικών εποχών, χρήσεων και τρόπων κατοίκησης. Συνδυάζονται ιστορικά κτίρια, σύγχρονες παρεμβάσεις και έργα επανάχρησης, αποτυπώνοντας μια Αθήνα σε διαρκή εξέλιξη. Ωστόσο, είναι αναπόφευκτο ότι κάποιες όψεις της πόλης μένουν εκτός – κυρίως εκείνες που δεν είναι εύκολα προσβάσιμες. Η επιλογή επιχειρεί να είναι όσο το δυνατόν πιο ισορροπημένη, σε σχέση με τη χρήση, την εποχή και τις αρχιτεκτονικές τάσεις, χωρίς όμως να μπορεί να καλύψει το σύνολο της αστικής πραγματικότητας.
— Η φετινή διοργάνωση δίνει έμφαση σε επαναχρήσεις κτιρίων. Τι σημαίνει για εσάς μια καλή επανάχρηση;
Για εμάς, μια καλή επανάχρηση δεν είναι απλώς μια αισθητική ή λειτουργική αναβάθμιση, αλλά μια ουσιαστική επανένταξη του κτιρίου στη σύγχρονη ζωή. Αφορά τη διατήρηση και ανάδειξη της ταυτότητας και της ιστορίας του, ενώ ταυτόχρονα προσαρμόζεται στις σημερινές ανάγκες. Είναι μια ισορροπία ανάμεσα στο παλιό και το νέο, όπου ο σχεδιασμός σέβεται το υπάρχον κέλυφος, ενσωματώνει σύγχρονες χρήσεις και συμβάλλει ενεργά στην καθημερινότητα της πόλης, αποφεύγοντας επιφανειακές ή αποσπασματικές παρεμβάσεις.
— Η βιωσιμότητα είναι ένας όρος που χρησιμοποιείται συχνά. Πώς μεταφράζεται στην πράξη σε μια πόλη όπως η Αθήνα;
Η βιωσιμότητα σε μια πόλη όπως η Αθήνα, δεν είναι μια αφηρημένη έννοια, αλλά μια πρακτική ανάγκη που συνδέεται άμεσα με τον τρόπο που σχεδιάζουμε και χρησιμοποιούμε τον αστικό χώρο. Στην πράξη, σημαίνει ενίσχυση του αστικού πρασίνου, δημιουργία και αναβάθμιση δημόσιων χώρων, καθώς και παρεμβάσεις που βελτιώνουν το μικροκλίμα της πόλης. Παράλληλα, αφορά την αποκατάσταση και επανάχρηση του υπάρχοντος κτιριακού αποθέματος, με σεβασμό στην ταυτότητά του, αλλά και την κατασκευή νέων κτιρίων με μικρό περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Η επιλογή υλικών, η ενεργειακή απόδοση και ο βιοκλιματικός σχεδιασμός παίζουν καθοριστικό ρόλο.
— Το Open House είναι μια γιορτή της αρχιτεκτονικής, αλλά ταυτόχρονα λειτουργεί και σαν ένας τρόπος εκπαίδευσης του κοινού. Έχει αλλάξει, κατά τη γνώμη σας, ο τρόπος που οι Αθηναίοι βλέπουν την πόλη μέσα από αυτό;
Ναι, σε έναν βαθμό έχει αλλάξει η σχέση του κοινού με την πόλη. Μέσα από το Open House, οι επισκέπτες αποκτούν πρόσβαση σε χώρους που συνήθως παραμένουν κλειστοί και αρχίζουν να αντιλαμβάνονται την αρχιτεκτονική όχι ως κάτι μακρινό ή εξειδικευμένο, αλλά ως μέρος της καθημερινότητάς τους.
Πιστεύουμε ότι, ναι, έχει συμβάλει ουσιαστικά στο να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο οι Αθηναίοι αντιλαμβάνονται την πόλη τους. Μέσα από το Open House, το κοινό αποκτά πρόσβαση σε κτίρια και χώρους που συνήθως δεν είναι επισκέψιμοι, γεγονός που ενισχύει την κατανόηση της αρχιτεκτονικής και του αστικού χώρου. Αυτό που αλλάζει κυρίως είναι ο τρόπος με τον οποίο παρατηρούν την πόλη: αναπτύσσεται μεγαλύτερη εξοικείωση με το δομημένο περιβάλλον, αλλά και περιέργεια για το τι κρύβεται πίσω από τις πόρτες. Παράλληλα, θεωρούμε ότι το κοινό πλέον δίνει μεγαλύτερη σημασία στην ποιότητα των χώρων στους οποίους ζει και κινείται.
— Περισσότεροι από 600 εθελοντές συμμετέχουν κάθε χρόνο. Τι σημαίνει αυτή η κινητοποίηση για εσάς;
Οι περισσότεροι από 600 εθελοντές αποτελούν ουσιαστικά την καρδιά της διοργάνωσης και ταυτόχρονα την ειδοποιό διαφορά του Open House σε σχέση με άλλες εκδηλώσεις γύρω από την αρχιτεκτονική. Δεν πρόκειται απλώς για μια ομάδα υποστήριξης, αλλά για μια κοινότητα ανθρώπων που συνδέονται από έναν κοινό σκοπό: την ανάδειξη της αρχιτεκτονικής της Αθήνας. Μέσα από αυτήν τη συμμετοχή διαμορφώνονται φιλίες, παρέες και δίκτυα, ενώ το Open House λειτουργεί και ως ένα σημείο συνάντησης. Αυτή η συλλογικότητα και η ενέργεια που δημιουργείται είναι που μετατρέπουν τη διοργάνωση σε κάτι περισσότερο από ένα πρόγραμμα ξεναγήσεων: σε μια πραγματική γιορτή για την πόλη.
— Πώς βλέπετε τη νέα γενιά αρχιτεκτόνων που συμμετέχει φέτος μέσα από τη δράση Open Office; Τι διαφορετικό φέρνει;
Η νέα γενιά αρχιτεκτόνων που συμμετέχει μέσα από τη δράση Open Office φέρνει μια ανοιχτή και πολυδιάστατη προσέγγιση στον σχεδιασμό. Δείχνει μεγαλύτερη ευελιξία, συνεργάζεται συχνά διεπιστημονικά και αντιμετωπίζει την αρχιτεκτονική όχι μόνο ως μορφή, αλλά ως διαδικασία που συνδέεται με την κοινωνία, το περιβάλλον και την καθημερινότητα. Ταυτόχρονα, υπάρχει μια πιο έντονη ευαισθησία σε ζητήματα βιωσιμότητας, επανάχρησης και τρόπων ζωής μέσα στην πόλη, καθώς και μια διάθεση πειραματισμού, τόσο σε επίπεδο σχεδιασμού όσο και στον τρόπο οργάνωσης των ίδιων των γραφείων. Μέσα από το Open Office, αυτή η προσέγγιση γίνεται ορατή και προσβάσιμη στο κοινό, ανοίγοντας έναν πιο άμεσο διάλογο γύρω από το τι μπορεί να είναι η αρχιτεκτονική σήμερα.
— Οι διαδρομές, όπως αυτή της Φωκίωνος Νέγρη ή το Lighting Night Walk, εστιάζουν σε πιο «αφηγηματικές» εμπειρίες της πόλης. Πόσο σημαντική είναι αυτή η βιωματική προσέγγιση;
Η βιωματική αυτή προσέγγιση είναι ιδιαίτερα σημαντική, γιατί μετατοπίζει την εμπειρία της πόλης από την απλή παρατήρηση στη συμμετοχή. Μέσα από διαδρομές όπως αυτές, η αρχιτεκτονική και ο αστικός χώρος δεν παρουσιάζονται αποσπασματικά, αλλά ως μια ενιαία αφήγηση που εξελίσσεται στον χρόνο και στον χώρο. Ο επισκέπτης δεν βλέπει απλώς κτίρια, αλλά αντιλαμβάνεται σχέσεις: μεταξύ φωτός, κίνησης, δημόσιου χώρου και καθημερινής ζωής.
— Αν έπρεπε να διαλέξετε ένα κτίριο στην Αθήνα που θα θέλατε οπωσδήποτε να ανοίξει στο κοινό αλλά δεν έχει ανοίξει ακόμα, ποιο θα ήταν;
Το Μέγαρο Μαξίμου. Ωστόσο, κατανοούμε τις αυξημένες ανάγκες ασφαλείας που το περιβάλλουν. Παρ’ όλα αυτά, ένα πιθανό άνοιγμά του, έστω και με περιορισμένο και ελεγχόμενο τρόπο, θα είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς θα επέτρεπε στο κοινό να γνωρίσει ένα κτίριο με σημαντικό ρόλο στη σύγχρονη ιστορία της Ελλάδας.
— Έπειτα από τόσα χρόνια διοργάνωσης, ποια είναι η μεγαλύτερη αλλαγή που έχετε δει στην Αθήνα;
Ξεκινήσαμε το Open House Athens το 2014, σε μια περίοδο που η εικόνα της πόλης ήταν πολύ διαφορετική – πιο αβέβαιη, συχνά παραμελημένη και με έντονα τα σημάδια της κρίσης. Η Αθήνα τότε δεν είχε την αυτοπεποίθηση που βλέπουμε σήμερα. Σήμερα μπορούμε να πούμε ότι η πόλη δεν έχει να ζηλέψει τίποτα από άλλες ευρωπαϊκές μητροπόλεις. Αντίθετα, αναδεικνύει όλο και περισσότερο τη δική της μοναδικότητα: μια ιδιαίτερη ισορροπία ανάμεσα στην αρχαία ιστορία της και τη σύγχρονη πραγματικότητα. Αυτή η σύνδεση με το παρελθόν, σε συνδυασμό με μια νέα δυναμική, είναι ίσως η πιο ουσιαστική αλλαγή που έχουμε δει.
— Τελικά, η πόλη που αναδύεται, είναι η πόλη που θέλουμε;
Είναι στο χέρι μας να γίνει η πόλη που θέλουμε!
Βρείτε περισσότερες πληροφορίες για το Open House Athens εδώ.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.
