ΕΠΙΤΥΧΗΜΕΝΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΣΥΖΗΤΗΜΕΝΗ αποδείχθηκε η 21η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης που πραγματοποιήθηκε 8-11 Μαΐου, για πρώτη φορά από το νεοσύστατο Ελληνικό Ίδρυμα Βιβλίου και Πολιτισμού.
Αν και «μεταβατική», όπως την χαρακτήρισε ο Πρόεδρος του Δ.Σ., Νίκος Μπακουνάκης, η έκθεση ήταν σαφώς πιο οργανωμένη από την προηγούμενη, με τη διαφορά να είναι αισθητή ήδη από το αεροδρόμιο: ένα μεγάλο μπάνερ μαζί με ενημερωτικά φυλλάδια έκαναν γνωστή στον επισκέπτη τη λειτουργία μιας έκθεσης, που διαχρονικά μοιάζει να αφορά περισσότερο τους «μυημένους» και λιγότερο την πόλη στο σύνολό της.
Η εξωστρέφεια, η οποία είναι προφανές ότι για το ΕΛΙΒΙΠ αποτελεί στόχο, φαίνεται να επετεύχθη σε έναν βαθμό, παρότι υπάρχουν αρκετά ακόμα να γίνουν. «Οι συγγραφείς από μόνοι τους δεν φτιάχνουν λογοτεχνία, χρειάζεται αναγνωστικό κοινό», ανέφερε χαρακτηριστικά η Ιωάννα Καρυστιάνη κατά τη διάρκεια της παρουσίασης του νέου της βιβλίου «Κορνιζωμένοι», δείχνοντας με τον πιο εύγλωττο τρόπο πόσο απαραίτητη είναι η «δημιουργία» νέων αναγνωστών.
Καθώς η σύγκρουση για την ανάπλαση της ΔΕΘ-HELEXPO βρίσκεται σε εξέλιξη, με χιλιάδες Θεσσαλονικείς να διαφωνούν με τα σχέδια, ζητώντας τη μετεγκατάστασή της στη Σίνδο και τη δημιουργία μητροπολιτικού πάρκου, το ΕΛΙΒΙΠ φαίνεται πως έχει ακόμα πολλά στοιχήματα να κερδίσει.
Ανάμεσα στις χιλιάδες κόσμου που πλημμύρισαν τα Περίπτερα της έκθεσης, φέρνοντας χαμόγελα σε διοργανωτές και εκδότες, υπήρχαν αρκετοί που ήταν φανερό πως την επισκέπτονταν για πρώτη φορά – ενδεχομένως η λειτουργία του μετρό να έπαιξε και αυτή τον ρόλο της.
«Μπορούμε να αγοράσουμε εδώ;», αναρωτιόντουσαν μεγαλόφωνα τρεις έφηβοι, ενώ δίπλα τους βάδιζε έχοντας αγκαλιά ένα αγιόκλημα από την παρακείμενη ανθοκομική έκθεση μια ηλικιωμένη κυρία. Περιπατητές με τα σκυλιά τους, γονείς με βρέφη σε καρότσια, περαστικοί τουρίστες, ξεχώριζαν ανάμεσα σε εκείνους οι οποίοι περιεργάζονταν τα βιβλία στα Περίπτερα, που φέτος φιλοξένησαν περισσότερους από τετρακόσιους εκδότες.
Η «φυλή» της έκθεσης ήταν για άλλη μια χρονιά εδώ, με το υπογραμμισμένο πρόγραμμα στα χέρια, τρέχοντας από συζήτηση σε παρουσίαση και κατακλύζοντας όλες τις εκδηλώσεις, ιδιαίτερα όσες είχαν σχέση με την πόλη. Δεν ήταν ωστόσο λίγες οι φορές που υπήρξαν παράπονα, μιας και συχνά οι εκδηλώσεις επικαλύπτονταν ηχητικά, δημιουργώντας δυσκολία στην παρακολούθησή τους.
Οι πανεπιστημιακοί αλλά και οι συγγραφείς της Θεσσαλονίκης ήταν και φέτος πανταχού παρόντες, στηρίζοντας με όλες τους τις δυνάμεις τον σημαντικό θεσμό – ανάμεσά τους και ο «λαϊκός ήρωας της Θεσσαλονίκης», όπως αποκάλεσε τον Θωμά Κοροβίνη ο Σταύρος Πετσόπουλος, εκδότης και επικεφαλής των Εκδόσεων Άγρα.
Η 21η ΔΕΒΘ είχε ως κύρια θεματική της την Ανθρώπινη Δημιουργικότητα και την Τεχνητή Νοημοσύνη, φιλοξενώντας ποικίλες απόψεις από την οπτική συγγραφέων, επαγγελματιών του βιβλίου, ακαδημαϊκών, εμπειρογνωμόνων, τόσο από την Ελλάδα όσο και από το εξωτερικό, αλλά και αναγνωστών, σε ένα τοπίο που εξελίσσεται διαρκώς και με μεγάλη ταχύτητα, προκαλώντας αμηχανία αλλά και ανησυχία.
Ψηφιακός εγγραμματισμός, νέοι και διαδίκτυο, εκπαίδευση, γυναίκα και φεμινισμός, όψεις της λογοτεχνίας, έρευνες, μετανάστευση, κάθε μορφής βία, πόλεμος, μεταφραστικά ζητήματα, νέοι ανερχόμενοι ποιητές και πεζογράφοι ήταν θέματα που απασχόλησαν τη φετινή διοργάνωση, κατά τη διάρκεια της οποίας πραγματοποιήθηκαν αρκετές συζητήσεις που αποδείχθηκαν πιο ενδιαφέρουσες από τις συμβατικές –ενίοτε και βαρετές– παρουσιάσεις βιβλίων.
Αξίζει, επίσης, να σημειωθεί ότι τις πρώτες δύο μέρες της έκθεσης περίπου 2.500 παιδιά από 57 σχολεία κάθε εκπαιδευτικής βαθμίδας της Θεσσαλονίκης και των γύρω νομών επισκέφθηκαν την Παιδική και Εφηβική Γωνιά, που φέτος επέστρεψε στο Περίπτερο 13, μετά τα παράπονα για την περσινή «εξορία» στο Περίπτερο 12.
Η επιλογή της πόλης Σάρτζα από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ως τιμώμενης χώρας στην 20η ΔΕΒΘ μπορεί να προκάλεσε αμηχανία και επικρίσεις, η όμορη Ιταλία φέτος, όμως, φαίνεται πως αποζημίωσε τους φιλαναγνώστες. Εκτός από τους σημαντικούς εκπροσώπους της, η Ιταλία οργάνωσε μία έκθεση για τα 100 χρόνια από τη γέννηση του Αντρέα Καμιλέρι και μία για τα 30 χρόνια από τον θάνατο του Ούγκο Πρατ, που μαζί με την Έκθεση Μίκης Θεοδωράκης αποτέλεσαν πόλο έλξης.
Η τιμώμενη χώρα ήταν ούτως ή άλλως στο επίκεντρο, καθώς κατά τη διάρκεια των εγκαινίων της έκθεσης –στα οποία παρευρέθηκε ο Υφυπουργός Πολιτισμού Ιάσων Φωτήλας υποσχόμενος περαιτέρω στήριξη από το Υπουργείο– ήταν σε εξέλιξη η διαδικασία εκλογής του νέου Πάπα, κάνοντας τους καλεσμένους Ιταλούς να ανοίγουν συχνά πυκνά τα κινητά τους. Όταν έγινε γνωστό ότι από την καπνοδόχο της Καπέλα Σιξτίνα βγήκε λευκός καπνός, η διπλανή μου Ιταλίδα εκδότρια ξέσπασε σε λυγμούς από τη συγκίνηση…
Στην ενότητα του επαγγελματικού προγράμματος, διεξήχθη φέτος για τρίτη χρονιά το πρόγραμμα fellowship που απευθύνεται σε επαγγελματίες του βιβλίου απ’ όλον τον κόσμο. Οι 30 καλεσμένοι του προγράμματος επιλέχθηκαν μέσα από 200 αιτήσεις. Το ΕΛΙΒΙΠ έχει ήδη προγραμματίσει επαφές με εκπροσώπους αντίστοιχων κέντρων βιβλίου της Ιταλίας, της Γαλλίας, της Νορβηγίας και άλλων χωρών, προκειμένου να συζητηθούν καλές πρακτικές και συνέργειες. Στόχος επίσης είναι να σχεδιαστούν έρευνες για την αξιολόγηση των δεδομένων σε μια προσέγγιση σχεδιασμού στρατηγικών βασισμένων σε στοιχεία.
Την ατμόσφαιρα ήρθε να ταράξει το απόγευμα του Σαββάτου η παρέμβαση ομάδας εκδοτών, οι οποίοι μαζί με πολίτες βρέθηκαν στον χώρο όπου σύμφωνα με το πρόγραμμα θα πραγματοποιούνταν εκδήλωση με θέμα «Μεταβαλλόμενα τοπία της εβραϊκής λογοτεχνίας» και στην οποία θα έπαιρνε μέρος ο Ισραηλινός κριτικός λογοτεχνίας Oded Wolkstein.
Ανοίγοντας πανό και φωνάζοντας συνθήματα υπέρ της Παλαιστίνης, οι συγκεντρωμένοι παρέμειναν στο σημείο διαβάζοντας ποιήματα Παλαιστινίων ποιητών και αποχώρησαν ειρηνικά, χωρίς παρέμβαση της αστυνομίας, όταν ανακοινώθηκε από τα μεγάφωνα –υπό τον ήχο χειροκροτημάτων από τα Περίπτερα της έκθεσης– ότι η συζήτηση θα ματαιωθεί.
Σύμφωνα με τους διαμαρτυρόμενους, η κίνησή τους αυτή δεν στρεφόταν εναντίον των προσώπων που συμμετείχαν στη συζήτηση, ούτε εναντίον των Εβραίων εν γένει, αλλά υπαγορεύτηκε από το γεγονός ότι διοργανωτής της εκδήλωσης ήταν η Πρεσβεία του Ισραήλ, επιλογή που εκ του αποτελέσματος αποδείχθηκε εμπρηστική.
Στο δελτίο τύπου της ΔΕΒΘ που ακολούθησε αναφέρεται σχετικά ότι «Το ΕΛΙΒΙΠ καταδικάζει κάθε μορφή λογοκρισίας και δεν αποκλείει συγγραφείς, βιβλία, συζητήσεις, εκδότες και φορείς που διοργανώνουν εκδηλώσεις με περιεχόμενο εστιασμένο στη λογοτεχνία, στη γλώσσα και στον πολιτισμό. Η θέση αρχής του ΕΛΙΒΙΠ είναι ότι οι διεθνείς εκθέσεις βιβλίου αποτελούν πλατφόρμες ελευθερίας, ανταλλαγής ιδεών και διαλόγου, καθώς και πολιτιστικές γέφυρες για τη δημοκρατία και την πολυφωνία.»
Παρότι οι συζητήσεις και οι αντιδράσεις που ακολούθησαν την παρέμβαση υπέρ της Παλαιστίνης δεν έχουν ακόμα κοπάσει, το γεγονός ότι η φετινή διοργάνωση φέρει θετικό πρόσημο είναι αδιαμφισβήτητο. Το ΕΛΙΒΙΠ κατάφερε σε σύντομο σχετικά διάστημα να διοργανώσει την 21η ΔΕΒΘ με επιτυχία, παρά τις όποιες αστοχίες.
Καθώς η σύγκρουση για την ανάπλαση της ΔΕΘ-HELEXPO βρίσκεται σε εξέλιξη, με χιλιάδες Θεσσαλονικείς να διαφωνούν με τα σχέδια ζητώντας τη μετεγκατάστασή της στη Σίνδο και τη δημιουργία μητροπολιτικού πάρκου, το ΕΛΙΒΙΠ φαίνεται πως έχει ακόμα πολλά στοιχήματα να κερδίσει.
