Αλεξάντερ Κλαπ
Ο πόλεμος των σκουπιδιών
Μτφρ. Δέσποινα Κανελλοπούλου, Δώμα
Ο τίτλος του βιβλίου περιγράφει με ακρίβεια αυτό που συμβαίνει σήμερα αναφορικά με τα σκουπίδια: είναι κυριολεκτικά ένας πόλεμος που θύματά του έχει, σε τελική ανάλυση, εμάς τους ίδιους. Αρκεί να αναλογιστούμε ότι κάθε μέρα η ανθρωπότητα πετάει στα σκουπίδια 1,5 δισεκατομμύριο πλαστικά ποτηράκια, σχεδόν 115 εκατομμύρια κιλά ρούχα, 220 εκατομμύρια αλουμινένια κουτάκια, 3 εκατομμύρια ελαστικά αυτοκινήτων, για να καταλάβουμε τι συμφέροντα κρύβονται πίσω από την υπόθεση «σκουπίδια». Αντιλαμβανόμενος ότι μόνο αθώα δεν είναι, με τις διάφορες επιχειρήσεις της ανακύκλωσης να αποκαλύπτουν σχεδόν μαφιόζικες μεθόδους, ο βραβευμένος δημοσιογράφος και ερευνητής, συνεργάτης των «New York Times» ταξίδεψε κυριολεκτικά στις άκρες του πλανήτη, από την Αμερική και την Αφρική μέχρι την Ινδονησία και την Τουρκία, ακολουθώντας την πορεία που κάνουν τα διάφορα απορρίμματα: τοξικά και ηλεκτρονικά απόβλητα, πλαστικά κ.λπ. Και αυτό που κυρίως ανακάλυψε, ύστερα από τη σχολαστική του έρευνα, είναι ότι πρόκειται ξεκάθαρα για μια υπόθεση ανισότητας, με τις προηγμένες χώρες της Δύσης να στέλνουν τα σκουπίδια τους στις πιο φτωχές χώρες της Ανατολής και της Αφρικής ή σε χώρες χωρίς οικολογικές ευαισθησίες όπως η Τουρκία –κάτι σίγουρα ανησυχητικό για τη μόλυνση του Αιγαίου–, διαμορφώνοντας μια τεράστια μορφή ανισότητας, αθέατη στους πιο πολλούς. Όπως γράφει χαρακτηριστικά στο κεφάλαιο για την «πλαστικοποίηση» ο Κλαπ: «Σε κάθε άνθρωπο αντιστοιχεί αυτή τη στιγμή λίγο πάνω από ένας τόνος πεταμένο πλαστικό –σκορπισμένο στην ξηρά, θαμμένο στη γη ή αδέσποτο στη θάλασσα– και είναι σχεδόν βέβαιο ότι το μεγαλύτερο μέρος αυτού του πλαστικού θα παραμείνει στον πλανήτη για χιλιάδες, ίσως κι εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια μετά από μας. Μόνο στους ωκεανούς, σε κάθε άνθρωπο αναλογούν 21.000 τεμάχια πλαστικού – σακούλες σουπερμάρκετ και πλαστικοί δακτύλιοι από εξάδες μπίρας και καπάκια μπουκαλιών. Ως το 2050 η συνολική τους μάζα θα έχει υπερβεί το βάρος όλων των ψαριών του πλανήτη, ενώ κάθε έξι χρόνια αναμένεται να διπλασιάζεται. Εν τω μεταξύ, στο ένα λεπτό που σας πήρε να διαβάσετε αυτή την παράγραφο, άλλο 1 εκατομμύριο πλαστικά μπουκάλια πετάχτηκαν στα σκουπίδια, κι άλλη μια καρότσα με πλαστικά έχει καταλήξει στις θάλασσες». Ανατριχιαστικό, αν το σκεφτείς, και απειλητικό για το τι μας περιμένει στο (άμεσο) μέλλον.
Γιάννης Ευσταθιάδης
Προπάντων μουσική
Μελάνι
Όσο κοινότοπο και τετριμμένο και αν ακούγεται το επίθετο «καλλιεργημένος», στην περίπτωση του Γιάννη Ευσταθιάδη είναι πέρα για πέρα αληθινό: ο άνθρωπος που έχει τιμήσει τον πολιτισμό, σε όλες τις δυνατές εκφάνσεις του, δεν γράφει κείμενα μόνο για τη μουσική αλλά προσπαθεί να ανιχνεύσει όλες αυτές τις δυνάμεις που στοιχειοθετούν και εμπνέουν έναν πεπαιδευμένο άνθρωπο. Αυτό κάνει και ο ίδιος με το έργο του, χρόνια τώρα, είτε γράφοντας ποίηση –βλέπε Ποιήματα 1975-1988– είτε συνθέτοντας βιογραφικά κείμενα –από τα Γραμμένα φιλιά και την Πορσελάνη μέχρι τον Καθρέφτη, το Άνθρωποι από λέξεις και το Ανοιχτό μικρόφωνο–, με κύριο άξονα τη μυθοπλασία και ένα μοναδικό ιδίωμα που φέρει αποκλειστικά τη δική του υπογραφή. Η περίπτωσή του, εξάλλου, δεν εξαντλείται στην αποκάλυψη ενός homo universalis που μπορεί και καταπιάνεται με διαφορετικές εκφράσεις του πολιτισμού, τις οποίες γνωρίζει σε βάθος, αλλά αναφέρεται κατά κύριο λόγο στο έντονο στοιχείο του βιώματος που συνδέει όλες τις διαφορετικές μορφές τέχνης και εμπειρίας. Ειδικά, όμως, στο Προπάντων μουσική, για πρώτη φορά, ο ποιητής, δοκιμιογράφος, συγγραφέας, άνθρωπος του ραδιοφώνου και στοχαστής της γαστρονομίας αποκαλύπτει τις θεωρητικές βάσεις που καθόρισαν τα κριτικά του στάσιμα και δοκίμια, βάζοντας να παρελαύνουν από τις σελίδες του από τον Μαρσέλ Προυστ, την Κολέτ και τον Ουμπέρτο Έκο μέχρι τον Μότσαρτ, τον Μπαχ και την Ελένη Καραΐνδρου. Πρόκειται για ονόματα που εξηγούνται με ακρίβεια, καθώς ο Ευσταθιάδης αντιλαμβάνεται πλήρως το νήμα που συνδέει, για παράδειγμα, τον Κουρτ Βάιλ και τον Μπέρτολτ Μπρεχτ με τον γερμανικό εξπρεσιονισμό και τον ρεαλισμό, φτάνοντας μέχρι τη ρεαλιστική νουβέλα του Κωνσταντίνου Θεοτόκη Η τιμή και το χρήμα, στην οποία βασίστηκε η ταινία της Τώνιας Μαρκετάκη Η τιμή της αγάπης. Αλλά οι λεπτομέρειες που παραθέτει δεν εξαντλούνται σε αισθητικού τύπου προσεγγίσεις και επιπλέον αναδεικνύουν άγνωστα στοιχεία για τη σχέση της μουσικής με τα υπόλοιπα καλλιτεχνικά πεδία και τις εκάστοτε κοινωνικοπολιτικές συνιστώσες, με το γνωστό φλεγματικό πνεύμα του συγγραφέα.
Γιούστας Πάλμερ
Αφρική
Μτφρ. Νεκτάριος Καλαϊτζής, ΠΕΚ
Πόσο καλά, αλήθεια, γνωρίζουμε την Αφρική, την Ιστορία και τον πολιτισμό της – όχι με τη ματιά της αποικιοκρατικής Δύσης ή της αυστηρής επιστημονικής θεώρησης που εστιάζει σε συγκεκριμένες εκφάνσεις της άγνωστης, στους πολλούς, αχανούς ηπείρου, αλλά από μέσα, με τη ματιά του ανθρώπου που έχει βιώσει όλα τα δεδομένα; Γιατί μπορεί να είναι πολλά τα βιβλία που αναφέρονται στην Αφρική, τα οποία, με την ενσωμάτωση των μετα-αποικιακών σπουδών και της μετα-αποικιακής εθνογραφίας, άρχισαν να αποκαλύπτουν τις άγνωστες διαφορετικές της όψεις, αλλά λίγα συνδυάζουν την επιστημονική επάρκεια με τον εύληπτο και προσιτό αφηγηματικό λόγο. Αυτό καταφέρνει το «εισαγωγικό» στην ιστορία της Αφρικής βιβλίο, που εντάσσεται στη σειρά «Κοινός Λόγος» των Πανεπιστημιακών Εκδόσεων Κρήτης, στόχος των οποίων είναι να συνδυάσουν την ακαδημαϊκή βαρύτητα με την ανθρωπιστική προσέγγιση. Ειδικά στην περίπτωση του καταγόμενου από τη Σιέρα Λεόνε πανεπιστημιακού Γιούστας Πάλμερ, με πανεπιστημιακή καριέρα στην Αμερική και τη Μεγάλη Βρετανία, αυτό ισχύει απόλυτα, αφού στόχο έχει να γράψει την Ιστορία της Αφρικής από την αρχή και μάλιστα από μέσα, συνδέοντας την Ιστορία με τη γεωγραφία και την ανθρωπολογία με τη θεωρία. Εξού και ότι αποκαλύπτονται άγνωστες πτυχές της Αφρικής, όχι μόνο για τη λογοτεχνία της και τη σύγχρονη τέχνη, που τα τελευταία χρόνια είναι ιδιαίτερα δημοφιλής ακόμα και ανάμεσα στους συλλέκτες, αλλά και για τις νέες τεχνολογίες, αποδεικνύοντας ότι είναι ελάχιστα αυτά που ξέρουμε για την Αφρική και άλλα τόσα που πρέπει να μάθουμε μέσα από ένα άκρως κατατοπιστικό –χωρίς διάθεση υπερβολής– ανάγνωσμα.
Όντρι Λορντ
Ημερολόγια Καρκίνου
Μτφρ. Ισμήνη Θεοδωροπούλου, Κείμενα
Ημερολόγια Καρκίνου
Μτφρ. Ισμήνη Θεοδωροπούλου, Κείμενα
«Μαύρη, λεσβία, μητέρα, ποιήτρια, μαχήτρια». Με αυτόν τον τρόπο προτίμησε να περιγράψει τον εαυτό της η σπουδαία Νεοϋορκέζα ποιήτρια και θεωρητικός, φεμινίστρια και ακτιβίστρια, που ακόμα και σήμερα η εικόνα της δεσπόζει παντού στην καρδιά της Αμερικής: από τα βιβλιοπωλεία και τα κέντρα πολιτισμού μέχρι τα διάφορα γκράφιτι στους τοίχους του Χάρλεμ. Ο λόγος της εξακολουθεί να ξεσηκώνει τις γυναίκες όχι μόνο της Αμερικής αλλά και ολόκληρου του κόσμου, που παίρνουν δύναμη από το παράδειγμά της και από τα ουσιαστικά, υπαρξιακά, γραμμένα σε πρώτο πρόσωπο εξομολογητικά της κείμενα, όπως τα Ημερολόγια Καρκίνου. Ενάμιση μόλις χρόνο έπειτα από τη μαστεκτομή, η Λορντ άρχισε να καταγράφει στα ημερολόγιά της όλες τις αγωνίες και της αμφιβολίες και τις ενοχές που νιώθει μια γυναίκα που καλείται όχι μόνο να αντιμετωπίσει την αγωνία του θανάτου, αλλά και να έρθει αντιμέτωπη με το κοινωνικό στίγμα, το οποίο, παρά την ενημέρωση, ακόμα και σήμερα, τόσα χρόνια μετά, παραμένει έντονο. Συνθέτοντας στο ημερολόγιό της «το υφαντό της καθημερινής της ύπαρξης, το πεδίο στο οποίο προπονείται για τον τρόπο που θα αντιμετωπίζει τις εκάστοτε κρίσεις», η συγγραφέας καταφέρνει να δώσει δύναμη σε όλες τις γυναίκες με έναν λόγο που δεν χαρίζεται, δεν αναλώνεται σε συγκινήσεις αλλά, όντας βαθιά ειλικρινής και αυθεντικός, κόβει σαν ξυράφι. Η ίδια είχε καταφέρει άλλωστε από νωρίς να ξεπεράσει τον ρατσισμό και τις δυσκολίες, να παντρευτεί έναν λευκό ομοφυλόφιλο άντρα, να εργαστεί σκληρά και να επιβληθεί στον χώρο των γραμμάτων σε εποχές δύσκολες. Ένα σπάνιο, αληθινό και άκρως πολύτιμο κείμενο ζωής από μια γυναίκα που θα μείνει για πάντα ζωντανή στις μνήμες.
Λέσλι Ντάουνερ
Σύντομη ιστορία της Ιαπωνίας
Μτφρ. Γιάννης Στάμος, Μεταίχμιο
«Οι καμπάνες του Ναού Γκιόν διαλαλούν την παροδικότητα όλων των πραγμάτων· τα λουλούδια του δέντρου σαλ πλάι στο νεκροκρέβατο του Βούδα μαρτυρούν το γεγονός ότι όλοι όσοι ακμάζουν, κάποτε φθίνουν. Οι υπερήφανοι δεν αντέχουν, εξαφανίζονται σαν όνειρο μιας ανοιξιάτικης νύχτας. Οι ισχυροί πέφτουν τελικά σαν τη σκόνη μπροστά στον άνεμο», γράφει η Βρετανή συγγραφέας, δημοσιογράφος και ιστορικός, Λέσλι Ντάουνερ, εισάγοντάς μας όχι μόνο στην Ιστορία αλλά και στο πνεύμα της Ιαπωνίας. Γνωστή για την αγάπη και την αφοσίωσή της στον ιαπωνικό πολιτισμό, η συγγραφέας έχει αναδείξει με διαφορετικούς τρόπους, μέσα από τα μυθιστορήματα και τα κείμενά της, όλο τον λαμπερό και σκοτεινό κόσμο της Ιαπωνίας, από τους Σογκούν, με τη γνωστή της ομώνυμη Τετραλογία, μέχρι τους ανθρώπους της εξουσίας και τους πλούτου της σύγχρονης Ιαπωνίας (το βιβλίο της The Brothers: The hidden world of Japan’s richest family είχε αναδειχθεί σε Βιβλίο της Χρονιάς από τους «New York Times»). Εκτός, όμως, από τις πολύτιμες πληροφορίες και την περιήγηση που πραγματοποιεί στη μακραίωνη Ιστορία της Ιαπωνίας, το βιβλίο της Ντάουνερ είναι γραμμένο με τον χαρακτηριστικό τρόπο των Ιαπώνων συγγραφέων, κερδίζοντας με τις πολύτιμες, ωραίες λεπτομέρειες εμάς τους φανατικούς οπαδούς της ιαπωνικής κουλτούρας.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.
