Το «Πονηρό πνεύμα» του Νόελ Κάουαρντ

Πονηρό πνεύμα Facebook Twitter
0

Eίναι σαφώς έργο διαφυγής από τη δύσκολη πραγματικότητα το «Πονηρό Πνεύμα» του Νόελ Κάουαρντ (1899-1973). Γραμμένο στην αγγλική εξοχή τον καιρό που η Λουφτβάφε βομβάρδιζε το Λονδίνο (Σεπτέμβριος 1940 - Μάιος 1941), κατά πολλούς το καλύτερο έργο του πολυτάλαντου Κάουαρντ, αγνοεί τα συγκλονιστικά που συνέβαιναν στον κόσμο και δημιουργεί ένα παράλληλο, εξωπραγματικό σύμπαν. Στις σόου-μπιζ από τα δώδεκά του, ο Κάουαρντ γνώριζε καλά πόσο ευχαριστούσαν το αστικό κοινό οι κωμωδίες σαλονιού, είδος που μεσουράνησε στην Ευρώπη από τα μέσα του δέκατου ένατου έως και τα μέσα του εικοστού αιώνα.

Η drawing-room comedy συνδυάζει τη φόρμουλα του γαλλικού «καλογραμμένου έργου» του δέκατου ένατου αιώνα και της κωμωδίας ηθών που είχε μακρά παράδοση στην Αγγλία από τα χρόνια της Παλινόρθωσης. Ο δραματικός χώρος ήταν το γνωστό salon fermé (αγγλ. box-set): καλαίσθητα σαλόνια και καθιστικά σε σπίτια μέσα στην πόλη, εξοχικές επαύλεις ή δωμάτια ξενοδοχείων, κάποτε με μπαλκόνια, βεράντες και κήπους στην προέκτασή τους. Πρωταγωνιστούν αριστοκράτες ή, έστω, εύπορες κυρίες και κύριοι της καλής κοινωνίας ‒ μόνοι εκπρόσωποι της εργατικής τάξης, οι υπηρέτες/-τριες, ρόλοι ιδανικοί για καρατερίστες.

Οι νεκροί του πολέμου ήταν ήδη χιλιάδες και όσο κι αν μοιάζει προκλητικό για μας σήμερα, ο Κάουαρντ δεν δίστασε να παρουσιάσει μια «μεταφυσική» σαπουνόφουσκα, όπου οι «προσφιλείς» νεκροί μπορούν να επιστρέψουν, διατηρώντας όχι μόνο τα χαρίσματα αλλά και όλα τα ενοχλητικά ελαττώματά τους!

Ως προς τη θεματολογία τους, στις κωμωδίες σαλονιού οι ερωτικές, συζυγικές και εξωσυζυγικές σχέσεις έχουν σαφή προτεραιότητα. Οι πνευματώδεις διάλογοι καλύπτουν έως έναν βαθμό την ελαφρότητα, αν όχι την ανοησία, των υποθέσεων. Η ευφορία του κοινού (και η εισπρακτική επιτυχία) ήταν το σαφές ζητούμενο των συγγραφέων – και όχι η οικεία στο κωμικό είδος κοινωνική κριτική, που εδώ περιορίζεται στον σχολιασμό ελαττωμάτων, παθών και αδυναμιών. Όσκαρ Ουάιλντ, Τζορτζ Μπέρναρ Σο και Τ.Σ. Έλιοτ διεύρυναν τα ποιοτικά χαρακτηριστικά της drawing-room comedy, η οποία σήμερα πια αντιμετωπίζεται από καλλιτέχνες, κοινό και κριτικούς ως είδος που ολοκλήρωσε τον ιστορικό του κύκλο.

Πονηρό πνεύμα Facebook Twitter
Φωτ.: Karol Jarek

Το «Πονηρό Πνεύμα» εξελίσσεται στο άνετο σαλόνι του συγγραφέα Τσαρλς Κοντομάιν. Είναι παντρεμένος σε δεύτερο γάμο με τη Ρουθ και θέλει να γράψει ένα μυθιστόρημα για ένα μέντιουμ-δολοφόνο. Προς τούτο το ζευγάρι καλεί τη μαντάμ Αρκάτι, ένα μέντιουμ, για να τους μυήσει στην τελετουργία μιας σεάνς, με απροσδόκητη συνέπεια την επιστροφή στα εγκόσμια της Ελβίρας, πρώτης γυναίκας του συγγραφέα. Το φάντασμα της Ελβίρας ζηλεύει, θέλει να χαλάσει τον γάμο του Τσαρλς και επιδιώκοντας να τον έχει για πάντα δικό της (στον άλλο κόσμο), πειράζει το αυτοκίνητό του. Μόνο που προκαλεί τον θάνατο όχι του Τσαρλς αλλά της Ρουθ ‒ που καταφτάνει, φάντασμα πλέον κι αυτή, για να ζήσουν όμορφα και καλά όλοι μαζί…

Οι νεκροί του πολέμου ήταν ήδη χιλιάδες και όσο κι αν μοιάζει προκλητικό για μας σήμερα, ο Κάουαρντ δεν δίστασε να παρουσιάσει μια «μεταφυσική» σαπουνόφουσκα, όπου οι «προσφιλείς» νεκροί μπορούν να επιστρέψουν, διατηρώντας όχι μόνο τα χαρίσματα αλλά και όλα τα ενοχλητικά ελαττώματά τους! Η επιτυχία του έργου στο West End το 1941 επιβεβαιώνει (1.999 παραστάσεις στο West End, 657 στο Broadway) ότι ακόμα και στις πιο δύσκολες καταστάσεις οι άνθρωποι όχι μόνο δεν χάνουν το χιούμορ τους αλλά, αντιθέτως, εκτιμούν περισσότερο από ποτέ οτιδήποτε επιβεβαιώνει τη χαρά της ζωής.

Πονηρό πνεύμα Facebook Twitter
Φωτ.: Karol Jarek

Ο σκηνικά ευφυής Νόελ Κάουαρντ στο «Πονηρό Πνεύμα» εμπλουτίζει τη συνταγή της drawing-room comedy με συστατικά ιστορίας φαντασμάτων. Η επιλογή αυτή αυξάνει κάθετα τη θεατρικότητα της δραματουργίας. Πρώτα και κύρια γιατί η παρουσία επί σκηνής του «άυλου» απαιτεί κάποιου είδους σκηνική/ερμηνευτική λύση ‒ πόσο μάλλον που το φάντασμα της Ελβίρας έχει ακαταμάχητο σεξαπίλ! Κι έπειτα γιατί πολλαπλασιάζονται οι διαλογικές μορφές: έχουμε διάλογο «κανονικών» ανθρώπων, διάλογο μέντιουμ και πνευμάτων, διάλογο ανθρώπου και φαντάσματος, τρίο όπου ο ένας βλέπει και ακούει το φάντασμα και «μεταφράζει» στον άλλον που δεν το βλέπει/ακούει, τρίο όπου τα φαντάσματα των δύο συζύγων μιλούν μεταξύ τους και με τον (ζωντανό) άνδρα τους κ.λπ.

Αλλά για να μπορέσει να λειτουργήσει η σύμβαση των επί της σκηνής φαντασμάτων υπάρχει μια βασική προϋπόθεση: να διατηρηθεί το ρεαλιστικό πλαίσιο της ιστορίας. Αν δεν μοιάζουν όλα όμορφα και τακτοποιημένα στο άνετο σαλόνι των Κοντομάιν, πώς θα κάνει αίσθηση η αναστάτωση που προκαλεί το μέντιουμ και το πνεύμα της ανόητης Ελβίρας και πώς θα αναδειχθεί το βασικό προσόν του έργου, οι πανέξυπνοι, βρετανικού φλέγματος διάλογοι;

Ο Γιάννης Χουβαρδάς το είδε αλλιώς. Παραμένοντας στη «λογική» της προηγούμενης παράστασής του στην Κεντρική Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου, του μολιερικού «Μισάνθρωπου», που εξελισσόταν στην ντεκαντάνς ενός αενάως συνεχιζόμενου πάρτι, στήνει το «Πονηρό Πνεύμα» σε παρόμοια σκηνική συνθήκη. Η παράσταση ξεκινά με την υπηρέτρια (Ειρήνη Λαφαζάνη) να ξυπνά στο θεωρείο δίπλα στη σκηνή, να ανοίγει την πορτούλα στα δεξιά της σιδερένιας αυλαίας πυρασφάλειας και να χάνεται πίσω της. Αμέσως η αυλαία σηκώνεται, αποκαλύπτοντας το αχανές της άδειας σκηνής, ενώ από την είσοδο στο βάθος της εμφανίζεται ο Αργύρης Ξάφης να ερμηνεύει στίχους από το δημοφιλές στην εποχή του ποίημα/τραγούδι του Νόελ Κάουαρντ «I went to a marvelous party», γραμμένο το 1938 για τη μουσική επιθεώρηση «Set to music».

Πονηρό πνεύμα Facebook Twitter
Φωτ.: Karol Jarek

Η σκηνογραφία της Εύας Μανιδάκη περιορίζεται σε τέσσερα σκηνικά αντικείμενα (με ρόδες ή πάνω σε εξέδρες με ρόδες, ώστε να μετακινούνται κατά βούληση): ένας κηπάκος, ένα πικάπ-έπιπλο, ένα τρόλεϊ-μπαρ κι ένα σταντ για βιβλία – συν το ποδήλατο της μαντάμ Αρκάτι. Καρέκλες δεν υπάρχουν και οι καλοί ηθοποιοί της διανομής (Αργύρης Ξάφης, Άννα Μάσχα, Κωνσταντίνα Τάκαλου, Αμαλία Μουτούση, Κατερίνα Λέχου και Γιώργος Γλάστρας) συχνά-πυκνά σωριάζονται στο σκαλί μεταξύ σκηνής και προσκηνίου. Αρκετές φορές κατεβαίνει η αυλαία πυρασφάλειας και η δράση μετατοπίζεται στο προσκήνιο, μειώνοντας κάθετα το οπτικό ενδιαφέρον της δράσης.

Με λίγη από αισθητική ασπρόμαυρης βωβής κωμωδίας (ωραία τα κοστούμια της Ιωάννας Τσιάμη), πολλά κοκτέιλ και χορούς τσάρλεστον (μουσική Θοδωρής Οικονόμου), με άσκοπη διακωμώδηση βασικών και δευτερευόντων προσώπων (λ.χ. του γιατρού και την κυρίας Μπράντμαν, που παρουσιάζονται ως καρτούν), ο αναγκαίος «ρεαλισμός» καταργείται, οι διαφορές των χαρακτήρων και η σύγκρουση ορατού και αόρατου κόσμου ακυρώνονται, ελλείψει πλαισίου κανείς δεν προσέχει τους απολαυστικούς διαλόγους και η κωμικότητα ηθών και καταστάσεων αλλοιώνεται ανεπανόρθωτα. Καλοί οι αυτοσχεδιασμοί, αλλά χωρίς τραπέζι, ημίφως και σχετική ατμόσφαιρα, πώς να πετύχουν οι σεάνς της κατά τα άλλα απολαυστικής Αμαλίας Μουτούση στον ρόλο της μαντάμ Αρκάτι; Και πώς να λειτουργήσουν σωστά οι σκηνές όπου το φάντασμα της Ελβίρας μετακινεί ή πετά αντικείμενα από τη μια άκρη στην άλλη, όταν όχι σαλόνι δεν υπάρχει αλλά ούτε καν κάδρο, βάζο ή μπιμπελό;

Το «Πονηρό Πνεύμα» του Γιάννη Χουβαρδά «μεταφράζει» το βασικό προτέρημα του έργου, τη θεατρικότητα της σύμβασής του, σε κάτι ξένο προς το ήθος και το ύφος του. Πρόκειται για μοιραία επιλογή, αφού η σαπουνόφουσκα χάνει τους ιριδισμούς της, μεγεθύνοντας κουραστικά τη διάρκεια ενός έργου που μοιάζει πια εντελώς ξεπερασμένο.

Πονηρό πνεύμα Facebook Twitter
Φωτ.: Karol Jarek

Πονηρό πνεύμα
Νόελ Κάουαρντ
ΚΤΗΡΙΟ ΤΣΙΛΛΕΡ - ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΣΚΗΝΗ

Τετάρτη & Κυριακή: 19:00
Πέμπτη, Παρασκευή, Σάββατο: 20:30

Διάρκεια: 150΄, με διάλειμμα
Η παράσταση θα έχει υπέρτιτλους στα αγγλικά, σε συγκεκριμένες ημέρες

Μετάφραση: Έρι Κύργια
Σκηνοθεσία: Γιάννης Χουβαρδάς
Σκηνικά: Εύα Μανιδάκη
Κοστούμια: Ιωάννα Τσάμη
Μουσική: Θοδωρής Οικονόμου
Κίνηση: Μαρκέλλα Μανωλιάδη
Φωτισμοί: Χριστίνα Θανάσουλα
Μουσική διδασκαλία: Μελίνα Παιονίδου
Α'Βοηθός σκηνοθέτη: Έφη Χριστοδουλοπούλου
Β'βοηθός σκηνοθέτη: Παναγιώτα Παπαδημητρίου
Γ'Βοηθός σκηνοθέτη: Μάγια Κυριαζή
Α'Βοηθός σκηνογράφου: Άννα Ζούλια
Β'Βοηθός σκηνογράφου: Μυρτώ Σταματοπούλου
Βοηθός φωτίστριας: Μαριέτα Παυλάκη

Διανομή (με αλφαβητική σειρά)
Θανάσης Δήμου - Γιώργος Γλάστρας*: Δρ Μπράντμαν
Ειρήνη Λαφαζάνη: Λούσι
Κατερίνα Λέχου: κα. Μπράντμαν
Αννα Μάσχα: Ελβίρα
Αμαλία Μουτούση: Μαντάμ Αρκάτι
Αργύρης Ξάφης: Τσaρλς
Κωνσταντίνα Τάκαλου: Ρουθ

*Για το πρώτο διάστημα παραστάσεων, τον ρόλο του Δρ Μπράντμαν θα ερμηνεύσει ο Γιώργος Γλάστρας.

To άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.

Το νέο τεύχος της LiFO δωρεάν στην πόρτα σας με ένα κλικ.

Θέατρο
0

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Το πονηρό πνεύμα του Νόελ Κάουαρντ στην εξωφρενική εποχή μας

Θέατρο / Το «Πονηρό Πνεύμα» του Νόελ Κάουαρντ στην εξωφρενική εποχή μας

Πανέξυπνη, σχεδόν μεταφυσική, η κωμωδία του Βρετανού δραματουργού που ανεβάζει ο Γιάννης Χουβαρδάς στο Εθνικό Θέατρο μιλά για τα βάσανα του έγγαμου βίου, βγάζοντάς τα από κάθε ρεαλιστικό πλαίσιο και μεταφέροντάς τα στη μετά θάνατον πραγματικότητα.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Μανώλης Μαυροματάκης Όσο περνούν τα χρόνια, αναρωτιέσαι, «γιατί έζησα;», «τι είμαι;»

Θέατρο / Μανώλης Μαυροματάκης: Όσο περνούν τα χρόνια, αναρωτιέσαι, «γιατί έζησα;», «τι είμαι;»

Ο εξαιρετικός Έλληνας ηθοποιός μιλά λίγο πριν ενσαρκώσει στη σκηνή τον «Αυτόχειρα» του Νικολάι Έρντμαν, έναν μπερδεμένο, απεγνωσμένο ήρωα που δεν ξέρει τι θα τον βγάλει από την αφάνεια και τη μίζερη καθημερινότητά του, η ζωή ή ο θάνατος.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
ΠΕΜΠΤΗ 09/03- ΕΧΕΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΕΙ-«Κόκκινα φανάρια»: Νομιμοποιείται ένας cis άνδρας, σκηνοθέτης να παρουσιάζει μια queer εκδοχή ενός παλιού έργου;

The Review / «Κόκκινα φανάρια»: Νομιμοποιείται ένας cis straight άνδρας ν' ανεβάζει queer παραστάσεις;

Ο Χρήστος Παρίδης και ο Γιάννης Κωνσταντινίδης συζητούν για τα «Κόκκινα Φανάρια», την παράσταση που ανέβασε ο ηθοποιός και σκηνοθέτης Βασίλης Μπισμπίκης και η ομάδα Cartel.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Νίκος Κουρής

Θέατρο / Nίκος Κουρής: Κάνοντας θέατρο στην εποχή του Netflix

Το έργο του εξαιρετικά δημοφιλούς και στη χώρα μας Μάρτιν ΜακΝτόνα «H μοναξιά της Δύσης» επέλεξε ο αγαπητός ηθοποιός ως πρώτη του σκηνοθετική απόπειρα σε μία από τις πολυαναμενόμενες παραστάσεις της νέας σεζόν.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Solaris: Μια ιστορία για έναν πλανήτη με «νοημοσύνη» στο Άσυλο Ανιάτων

Θέατρο / Solaris: Μια ιστορία για έναν πλανήτη με «νοημοσύνη» στο Άσυλο Ανιάτων

Το μυθιστόρημα του Στάνισλαβ Λεμ, που έδωσε υλικό στον Αντρέι Ταρκόφσκι για μια από τις σπουδαιότερες ταινίες του, ανεβαίνει με τη μορφή σκηνικής σύνθεσης-παράστασης στο Άσυλο Ανιάτων.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Στέγη Ιδρύματος Ωνάση: Ο καλλιτεχνικός προγραμματισμός για τη σεζόν 2022-23

Θέατρο / Στέγη Ιδρύματος Ωνάση: Ο καλλιτεχνικός προγραμματισμός για τη σεζόν 2022-23

Τζον Μάλκοβιτς, Ρομέο Καστελούτσι, Ρομέν Γαβράς, «Σπιρτόκουτο The Musical», Ευριπίδης Λασκαρίδης, Ευθύμης Φιλίππου και άλλα κορυφαία διεθνή και εγχώρια ονόματα στο ρεπερτόριο της Στέγης για τη νέα σεζόν.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Τι φέρνει αυτός ο χειμώνας στο θέατρο; 60 παραστάσεις

Θέατρο / Aυτές είναι οι 60 παραστάσεις που ανεβαίνουν το φθινόπωρο στο ελληνικό θέατρο

Μια πρώτη ματιά στη μακρά λίστα παραστάσεων που έχουν ανακοινωθεί, καθώς το θεατρικό τοπίο διαμορφώνεται φέτος με σιγουριά και δύναμη που έλειψαν τα προηγούμενα χρόνια.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Αντρέι Ταρκόφσκι

Θέατρο / Εθνική Λυρική Σκηνή: Ένα ιδιότυπο ρέκβιεμ για τον Αντρέι Ταρκόφσκι

Ο Παντελής Μπουκάλας εξηγεί την προσέγγισή του στην πορεία και στους αναστοχασμούς του κορυφαίου Ρώσου κινηματογραφιστή, σε ένα ποιητικό κείμενο για το νέο έργο της συνθέτριας Δήμητρας Τρυπάνη.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Η επιστροφή του Λουκά από το «Σπιρτόκουτο»

Σταύρος Γιαγκούλης / Σταύρος Γιαγκούλης: Πού είχε χαθεί ο Λουκάς από το «Σπιρτόκουτο»;

Ο ηθοποιός που υποδύθηκε τον γιο του Ερρίκου Λίτση στην πρώτη ταινία του Γιάννη Οικονομίδη είχε εγκαταλείψει την Ελλάδα. Τώρα πια έχει επιστρέψει και με την αφορμή της επαναπροβολής της ταινίας ήρθε η ώρα να συστηθεί εκ νέου στο κοινό.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Οικογένεια Νώε: Η θρυλική παράσταση της Ξ. Καλογεροπούλου και του Θ. Μοσχόπουλου ανεβαίνει ξανά μετά από 25 χρόνια

Θέατρο / Η θρυλική «Οικογένεια Νώε» της Ξ. Καλογεροπούλου και του Θ. Μοσχόπουλου ανεβαίνει ξανά μετά από 25 χρόνια

Αυτόν τον χειμώνα συμπληρώνονται είκοσι πέντε χρόνια από την πρεμιέρα ενός ιδιοφυούς θεατρικού έργου που θεωρήθηκε επίτευγμα της ελληνικής δραματουργίας.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ

σχόλια

Δεν υπάρχει δυνατότητα σχολιασμού

ΘΕΜΑΤΑ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

THE GOOD LIFO ΔΗΜΟΦΙΛΗ