Οι afro rave συνθέσεις της Toya Delazy συνοδεύουν την έκθεση του εικαστικού και ακτιβιστή Zanele Muholi σε μια εντυπωσιακή περιοδική έκθεση στην Tate Modern, που θα διαρκέσει μέχρι τον Ιανουάριο του 2025.
Πάνω από 300 φωτογραφίες αφηγούνται τις ιστορίες μαύρων λεσβιών, γκέι, αμφιφυλόφιλων, τρανς, queer και ίντερσεξ ατόμων στη Νότια Αφρική και παρουσιάζουν το εύρος της καλλιτεχνικής πρακτικής του μέχρι σήμερα. Αυτό που αντιλαμβάνεται αμέσως ο επισκέπτης είναι ότι οι εικόνες αμφισβητούν την κυρίαρχη ιδεολογία και παρουσιάζουν τα πρόσωπα στις φωτογραφίες ως άτομα γενναία και γεμάτα δύναμη, που αντιμετωπίζουν θαρραλέα, σχεδόν προκλητικά, την προκατάληψη, τη μισαλλοδοξία και συχνά τη βία.
Ειδικά τα μετωπικά πορτρέτα της έκθεσης, τα οποία αναδεικνύουν τον πολυσύνθετο χαρακτήρα των προσώπων που ποζάρουν, είναι τόσο υποβλητικά που δεν σου επιτρέπουν να αποστρέψεις το βλέμμα, να αγνοήσεις ή να απορρίψεις μια ολόκληρη κοινότητα ιστορικά περιθωριοποιημένη, που διεκδικεί αποδοχή και ίση μεταχείριση.
Στην πρώιμη σειρά φωτογραφιών του Muholi με τίτλο «Only Half the Picture» αποτυπώνεται η πολυπλοκότητα του φάσματος του φύλου και της σεξουαλικότητας για την queer κοινότητα, μέσα από στιγμές αγάπης και οικειότητας αλλά και εικόνες που παραπέμπουν σε τραυματικά γεγονότα από τη ζωή των συμμετεχόντων.
Η έκθεση, η πρώτη του Muholi στο Ηνωμένο Βασίλειο, η οποία είχε ανοίξει στην Tate Modern το 2020 αλλά διεκόπη λόγω του lockdown, παρουσιάζεται αναθεωρημένη. Το Muholi είναι non-binary και εξηγεί την ταυτότητά του λέγοντας «είμαι απλώς ένας άνθρωπος».
Γεννήθηκε στο Ντέρμπαν της Νότιας Αφρικής το 1972. Φωτογραφίζει και κινηματογραφεί πορτρέτα ατόμων από τη ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα, ενώ παράλληλα διερευνά το χάσμα που χωρίζει τη Νότια Αφρική μετά το απαρτχάιντ από τις αντιλήψεις περί ισότητας που προωθεί το Σύνταγμα του 1996, καθώς και τα συνεχιζόμενα περιστατικά βίας εναντίον της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας.
Τη δεκαετία του 1990 η Νότια Αφρική υπέστη σημαντικές κοινωνικές και πολιτικές αλλαγές. Ενώ το νοτιοαφρικανικό Σύνταγμα του 1996 ήταν το πρώτο στον κόσμο που απαγόρευσε τις διακρίσεις λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού, η ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα της χώρας παραμένει στόχος βίας και προκαταλήψεων μέχρι σήμερα.
Στην πρώιμη σειρά φωτογραφιών του Muholi με τίτλο «Only Half the Picture» αποτυπώνεται η πολυπλοκότητα του φάσματος του φύλου και της σεξουαλικότητας για την queer κοινότητα, μέσα από στιγμές αγάπης και οικειότητας αλλά και εικόνες που παραπέμπουν σε τραυματικά γεγονότα από τη ζωή των συμμετεχόντων. Παρουσιάζονται φωτογραφίες επιζώντων από εγκλήματα μίσους και βιασμούς, ενώ το φύλο των ατόμων που εμφανίζονται δεν αποκαλύπτεται. Οι άνθρωποι στις φωτογραφίες παραμένουν ανώνυμοι. Αν και η νομοθεσία της Νότιας Αφρικής προστατεύει την ομοφυλοφιλία, πολλά άτομα δεν ασκούν δημόσια τα νόμιμα δικαιώματά τους φοβούμενα βίαιες αντιδράσεις. Υπάρχει επίσης μια απροθυμία να αναφερθούν περιπτώσεις εγκλημάτων μίσους, καθώς οι κρατικοί υπάλληλοι συχνά γελοιοποιούν το θύμα και προσπαθούν να το αποθαρρύνουν.
Το οπτικό αρχείο πορτρέτων «Faces and Phases», που καταλαμβάνει μια μεγάλη αίθουσα της Tate, τιμά τη μνήμη των μαύρων λεσβιών, των τρανς ατόμων και των ατόμων που δεν συμμορφώνονται με τα έμφυλα πρότυπα. Είναι ένα ζωντανό αρχείο αυτής της κοινότητας στη Νότια Αφρική και όχι μόνο. Το πρότζεκτ ξεκίνησε το 2006 όταν η φίλη του, Busi Sigasa, προσβλήθηκε από τον ιό HIV μετά από «διορθωτικό» βιασμό.
Η ανησυχία του Muholi για την ασφάλεια των συμμετεχόντων υπαγόρευε όλα τα εικονιζόμενα άτομα να είναι ενήλικα και εντελώς out. Υποστηρίζει ότι υπάρχει αυξημένη ορατότητα στη Δύση, αλλά δεν δίνεται προσοχή στα δεινά και τη συστηματική καταπίεση που αντιμετωπίζουν αυτά τα άτομα στη Νότια Αφρική μετά το απαρτχάιντ.
Η σειρά «Brave Beauties» εξυμνεί τα μη δυαδικά άτομα και τις τρανς γυναίκες και η σειρά «Being» περιλαμβάνει τρυφερές εικόνες ζευγαριών που αμφισβητούν τα στερεότυπα και τα ταμπού της λευκής υπεροχής και της ετεροκανονικότητας. Μέσα από αυτές τις εικόνες αφηγείται συλλογικές αλλά και ατομικές ιστορίες. Αμφισβητεί τις αντιλήψεις περί παρέκκλισης και θυματοποίησης, ενθαρρύνοντας τους θεατές να αναγνωρίσουν τις δικές τους λανθασμένες αντιλήψεις και δημιουργώντας μια κοινή αίσθηση κατανόησης και αλληλεγγύης. Όταν η σειρά πορτρέτων «Brave Beauties» εκτέθηκε στην γκαλερί Stevenson στο Κέιπ Τάουν, οι επισκέπτες ενθαρρύνονταν να γράψουν απευθείας στους τοίχους της γκαλερί για τις εμπειρίες, τις ιστορίες και το όραμά τους, καθώς επιθυμία του Muholi ήταν να ενδυναμώσει με το έργο του τόσο τους συμμετέχοντες όσο και τους θεατές.
Ένα εξαιρετικά εντυπωσιακό μέρος της έκθεσης είναι η σειρά αυτοπροσωπογραφιών με τίτλο «Somnyama Ngonyama» («Χαίρε, σκοτεινή λιονταρίνα»). Στρέφει την κάμερα στον εαυτό του για να εξετάσει ζητήματα φυλής και εκπροσώπησης. Τα καθημερινά υλικά και ο οικιακός εξοπλισμός, μανταλάκια, τσατσάρες, γάντια λάτεξ, χαρτιά υγείας, καλώδια, μετατρέπονται σε πολιτικά φορτισμένες αναφορές. Οι εικόνες που προκύπτουν εξερευνούν θέματα εργασίας, ρατσισμού, ευρωκεντρισμού και σεξουαλικής πολιτικής, σχολιάζοντας συχνά γεγονότα από την ιστορία της Νότιας Αφρικής αλλά και τις εμπειρίες του Muholi ως μαύρου queer ατόμου που ταξιδεύει στο εξωτερικό.
Στο τελευταίο μέρος της έκθεσης, που επικεντρώνεται στη συλλογικότητα, βρίσκουμε φωτογραφίες από διαμαρτυρίες, από το Pride και από γεγονότα που αλλάζουν τη ζωή πολλών ανθρώπων.
Θεωρεί ότι αποστολή του είναι «να ξαναγράψει μια μαύρη queer και τρανς οπτική ιστορία της Νότιας Αφρικής για να μάθει ο κόσμος την αντίσταση και την ύπαρξή μας, στο αποκορύφωμα των εγκλημάτων μίσους στη χώρα και πέρα από αυτήν». Μέσω αυτής της θετικής εικόνας, ελπίζει να αντισταθμίσει το στίγμα και την αρνητικότητα που συνδέεται με την queer ταυτότητα στη νοτιοαφρικανική κοινωνία, ώστε να υπάρξει μια πιο ισορροπημένη και αντιπροσωπευτική ιστορία της ομοφυλοφιλίας της Νότιας Αφρικής.
Στις 20 Απριλίου 2012 έγινε μια ληστεία στο διαμέρισμά του στο Vredehoek, στην οποία κλάπηκαν πάνω από είκοσι εξωτερικοί σκληροί δίσκοι που περιείχαν φωτογραφίες και βίντεο πέντε ετών. Ανάμεσα στις φωτογραφίες που περιέχονταν σε αυτούς ήταν και εικόνες από κηδείες μαύρων Νοτιοαφρικανών λεσβιών οι οποίες δολοφονήθηκαν σε εγκλήματα μίσους. Τίποτα άλλο δεν κλάπηκε, δημιουργώντας υποψίες ότι ο στόχος ήταν το αρχείο του Muholi για τη ζωή των μαύρων λεσβιών. Η ληστεία σχεδόν έσβησε τα προηγούμενα πέντε χρόνια της δουλειάς του.
Πιστεύει ότι δεν μπορεί να χαλαρώσει και να επικεντρωθεί μόνο στην καλλιτεχνική πλευρά του έργου του. «Έχουμε περάσει τόσα πολλά ως άνθρωποι, και αυτό έχει αναγκάσει τόσο πολλούς από εμάς να γίνουμε ακτιβιστές – αυτούς που έχουν επιβιώσει από τον ρατσισμό, που έχουν επιβιώσει από εγκλήματα μίσους, που έχουν επιβιώσει από πολλών ειδών εκτοπισμό. Δεν μπορείς απλώς να υπάρχεις, αγνοώντας τις ευθύνες σου», λέει.
