Τρεις επιμελήτριες εκθέσεων ανθολογούν όσα βίωσαν στην εικαστική Αθήνα της τελευταίας δεκαετίας

Τρεις επιμελήτριες εκθέσεων ανθολογούν όσα βίωσαν στην εικαστική Αθήνα της τελευταίας δεκαετίας Facebook Twitter
documenta 14. Φωτο: Πάρις Ταβιτιάν/LiFO
1

Μαρίνα Φωκίδη

Επιμελήτρια εκθέσεων, κριτικός τέχνης, συγγραφέας και εκδότρια του περιοδικού SOUTH. Υπήρξε ιδρυτικό μέλος και καλλιτεχνική διευθύντρια της Kunsthalle Athena

«Η Kunsthalle Athena ξεκίνησε το 2010, ακριβώς λόγω της κρίσης. Επειδή δεν είχαμε τίποτα, θεωρήσαμε ότι νόμισμά μας θα ήταν η αγάπη κι έτσι βρεθήκαμε με ένα δυνατότερο νόμισμα στα χέρια. Δεν δείχναμε εικονογραφήσεις της κρίσης. Το κτίριο-ερείπιο, όπου βρισκόμασταν, αρκούσε για να το δηλώσει αυτό. Ξεκινήσαμε με την ιδέα ότι θα κάναμε μια έκθεση και τελικά μείναμε εκεί πέντε χρόνια, παρουσιάζοντας μία ή δύο εκθέσεις τον χρόνο και πολλές δράσεις (που ήταν συζητήσεις πολιτικού περιεχομένου).

Για το κλείσιμό της είχαμε κανονίσει να μείνει ανοιχτή επί τρία 24ωρα. Θα επιχειρούσαμε να αφήσουμε στον χώρο όσο το δυνατό περισσότερα ίχνη από τις εκθέσεις που είχαμε κάνει, ως υπόσχεση ότι θα ξανασυναντηθούμε. Το πλάνο αυτό συνέπεσε τυχαία με την επιβολή των capital controls και την παγωμάρα που προκάλεσαν. Πιστεύαμε ότι δεν θα πατούσε κανένας και σκεφτήκαμε να ακυρώσουμε τη διαδικασία. Οι πιο τολμηροί, όμως, αρνήθηκαν κι έτσι, έκπληκτοι, διαπιστώσαμε ότι μέσα σ' εκείνον τον φόβο μαζεύτηκε ο περισσότερος κόσμος που είχαμε ποτέ. Ο χώρος λειτούργησε σαν καταφύγιο όπου γινόταν ένα ξέφρενο πάρτι και μαζί ομιλίες και παρουσιάσεις. Ήταν κάτι σαν ομαδική θεραπεία και αυτό ήταν μια δικαίωση.

Τρεις επιμελήτριες εκθέσεων ανθολογούν όσα βίωσαν στην εικαστική Αθήνα της τελευταίας δεκαετίας Facebook Twitter
Η Kunsthalle Athena ξεκίνησε το 2010, ακριβώς λόγω της κρίσης.

Το SOUTH δημιουργήθηκε ως αντίδραση στη στάση του σκληρού ευρωπαϊκού Βορρά. Ο Νότος έγινε μια κατάσταση του μυαλού που έδινε στίγμα συμπεριφοράς αντισυμβατικό σε σχέση μ' εκείνο της βορειοδυτικής Ευρώπης. Όσο για την documenta 14, θα μπορούσα να πω πάρα πολλά, αλλά θα σταθώ μόνο στο ότι ο Άνταμ Σίμτσικ είχε μια πολύ καλή εικόνα για την οικονομική κρίση που, όπως αποδείχτηκε, μετεξελίχθηκε σε μεταναστευτική. Τη δεκαετία αυτή γεννήθηκε εδώ η τεράστια δυναμική τού να κάνεις ό,τι είναι να κάνεις, χωρίς να έχεις τίποτα. Και κάπως έτσι διαμορφώθηκε η σημερινή πόλη των αντιφάσεων που, ενώ δεν έχει μουσείο σύγχρονης τέχνης, διαθέτει πάνω από 100 εκθεσιακούς χώρους».

Ελπίδα Καραμπά

Θεωρητικός τέχνης, επιμελήτρια εκθέσεων και διδάσκουσα στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

«Το αντικείμενό μου είναι ο δημόσιος χώρος και η δημόσια σφαίρα με τη διευρυμένη έννοιά τους και όχι μ' εκείνην του φυσικού χώρου. Αναγκαστικά, λοιπόν, αγγίζω ζητήματα της επικαιρότητας, η οποία όμως δεν με ενδιαφέρει, επειδή με απασχολούν τα φαινόμενα των καιρών. Ως προς αυτό συμμερίζομαι τον Μπένγιαμιν που λέει ότι ο καλλιτέχνης οφείλει να ασχολείται με αυτά και όχι με την επικαιρότητα ‒ δεν τον ξεχνώ στην πρακτική μου. Το 2014 ίδρυσα την ΠΑΤ, την Προσωρινή Ακαδημία Τεχνών, ένα υβρίδιο επιμελητικό και εκπαιδευτικό που εστιάζει στο ζήτημα της σύνδεσης τέχνης και γνώσης στο πλαίσιο του "γνωσιακού καπιταλισμού" που είναι η φάση που ζούμε τώρα και έχει ονομαστεί έτσι επειδή, με πολύ οξύ τρόπο πλέον, εκεί όπου διακινείται η γνώση παρευρίσκεται και η εξουσία.


Αυτό βέβαια ίσχυε πάντα, αλλά σήμερα είναι πιο ορατό μέσα από τη λογική των αξιολογήσεων πανεπιστημίων και εκπαιδευτικού προσωπικού, την επαναφορά της έννοιας της αριστείας και τον διαχωρισμό των μαθητών σε ομάδες διαφορετικών ταχυτήτων που αντικατοπτρίζουν τις ταξικές διαφορές. Είναι πράγματα που πλέον συμβαίνουν απροκάλυπτα.

Επίσης, με ενδιέφερε πάντα η φεμινιστική μεθοδολογία σε σχέση με τα κρίσιμα πράγματα. Είναι η βάση όλων των υπολοίπων σπουδών, π.χ. εκείνων της διαφοράς των φύλων ή του queer, της αποικιοκρατικής αντίληψης και γενικότερα όλων αυτών των σπουδών που ανέκυψαν με μεγάλη ένταση την περίοδο που θεωρούμε περίοδο της κρίσης. Έχουν επιστρέψει με τόση οξύτητα ακριβώς επειδή βλέπουμε πάρα πολλές αντιδραστικές δυνάμεις να αναδύονται στην εξουσία (φασίστες, νεοναζί, ορθόδοξους, εθνικιστές κ.λπ.), κουβαλώντας όλο και περισσότερη βία. Η περίπτωση της Ζάκι Ο (Ζακ Κωστόπουλος), για παράδειγμα, ήταν κομβική. Ακούστηκαν στον δημόσιο λόγο πολύ περισσότερα πράγματα για το queer κίνημα και δημιουργήθηκε ένα momentum φοβερό που συσπείρωσε πολύ το κίνημα lgbtq+, όπως συνέβη και με τις γυναικοκτονίες στη Λατινική Αμερική.

Τρεις επιμελήτριες εκθέσεων ανθολογούν όσα βίωσαν στην εικαστική Αθήνα της τελευταίας δεκαετίας Facebook Twitter
Mε την έκθεση «Actopolis», ο πυρήνας των δράσεών μας που οδήγησαν σ' αυτήν ήταν ότι θέλαμε να ασχοληθούμε με τον όρο της διπλωματίας που λέγεται «soft power« και στην ουσία αναφέρεται στην πίεση που ασκεί ένας πολιτιστικός μηχανισμός.


Κατά τα άλλα, σχετικά με την έκθεση "Actopolis", ο πυρήνας των δράσεών μας που οδήγησαν σ' αυτήν ήταν ότι θέλαμε να ασχοληθούμε με τον όρο της διπλωματίας που λέγεται "soft power" και στην ουσία αναφέρεται στην πίεση που ασκεί ένας πολιτιστικός μηχανισμός. Προσπαθούσαμε να σκεφτούμε τι σημαίνει όταν ένα μεγάλο ίδρυμα, σαν το Ινστιτούτο Γκαίτε, που μας χρηματοδοτούσε, καλεί ένα μικρότερο, σαν την ΠΑΤ. Θέλαμε να διερευνήσουμε εάν η ΠΑΤ μπορεί, ως αντίδραση, να ασκήσει κι εκείνη soft power στη soft power του μεγαλύτερου ιδρύματος. Παράλληλα, βέβαια, κατευθυνόμασταν και στο πρώτο επίπεδο των στόχων μας, που ήταν να δώσουμε μια εξήγηση στο γιατί μετατοπίζεται το κέντρο της πόλης στην παραλία της.


Όταν ασχολείσαι με την τέχνη στον δημόσιο χώρο σε συσχετισμό με την οικονομία και την πολιτιστική πολιτική, διαπιστώνεις, κατασκευάζοντας υποκείμενα μέσα σε όλη αυτή την κατάσταση, ότι αυτό δεν είναι κάτι που ξεπήδησε ξαφνικά ούτε είναι κάτι που το προκάλεσε η δίνη της οικονομικής κρίσης. Για την ακρίβεια, συμβαίνει το αντίστροφο: η κρίση προέκυψε από αυτή την κατασκευή».

Ηλιάνα Φωκιανάκη

Επιμελήτρια εκθέσεων και ιδρύτρια και διευθύντρια του State of Concept, της πρώτης μη κερδοσκοπικής αίθουσας σύγχρονης τέχνης, που ιδρύθηκε το 2013

«Ίσως η πιο αξιοσημείωτη χρονιά της δεκαετίας να ήταν το 2013. Ήταν η τρίτη και ίσως η χειρότερη χρονιά της κρίσης και σαφώς εκείνη του ανθελληνικού κρεσέντο, στα γερμανικά κυρίως έντυπα. Λόγω αυτής της συνθήκης είχαμε συχνές αφίξεις στην Αθήνα ξένων καλλιτεχνών από τη σκηνή της παγκόσμιας διανόησης. Και ήταν η πιο ώριμη φάση της Μπιενάλε της Αθήνας, με την 4η διοργάνωσή της με τίτλο AGORA, που κατ' ουσίαν τοποθετήθηκε απέναντι στο ζήτημα της χρησιμότητας των μπιενάλε.

Μέσω της επιμελητικής πρότασής της αποτέλεσε, επίσης, συλλογική προσπάθεια δεκάδων επιμελητών, κάτι που ελάχιστοι είχαν επιχειρήσει πρωτύτερα σε τέτοια κλίμακα. Επιπλέον, "εργαλειοποίησε" την αρχιτεκτονική της πόλης με τον πιο σημαίνοντα ίσως τρόπο, μετατρέποντας το εμβληματικό κτίριο του Παλιού Χρηματιστηρίου σε εργοστάσιο παραγωγής κοινωνικοπολιτικού λόγου. Η μορφή του θεσμού ως μελισσιού παραγωγής ιδεών τοποθέτησε την Αθήνα στο διεθνές πλαίσιο της διαλεκτικής για την επιμέλεια (ως μια πρόταση για τη σύγχρονη τέχνη που συνδιαλέγεται άμεσα με την κοινωνία, άλλες επιστήμες και τέχνες κ.λπ.). Όλοι νιώσαμε ότι πιθανώς να αποτελέσει αφετηρία για νέα πράγματα.

Τρεις επιμελήτριες εκθέσεων ανθολογούν όσα βίωσαν στην εικαστική Αθήνα της τελευταίας δεκαετίας Facebook Twitter
Το «Εκ Νέου», η έκθεση νέων καλλιτεχνών του ΕΜΣΤ, κατάφερε να νομιμοποιήσει κάποιες εικαστικές πρακτικές καλλιτεχνών που ως τότε έδειχναν σε υπόγεια και underground χώρους.


Θα ξεχωρίσω, επίσης, το "Εκ Νέου", την έκθεση νέων καλλιτεχνών του ΕΜΣΤ, επειδή κατάφερε να νομιμοποιήσει κάποιες εικαστικές πρακτικές καλλιτεχνών που ως τότε έδειχναν σε υπόγεια και underground χώρους, καθώς και καλλιτεχνών που η δουλειά τους υπήρχε σε μη εικαστικό πλαίσιο.


Για να επιστρέψω στο θέμα του ανθελληνικού κρεσέντο, θα πω πως σαφώς δεν αφορούσε μόνο την Ελλάδα αλλά ολόκληρο τον ευρωπαϊκό Νότο. Νομίζω ότι το 2013, με τα PIGS κ.λπ., έγινε ξεκάθαρο το πόσο διαχωρισμένη είναι η Ευρώπη σε Βορρά και Νότο. Θεωρώ ότι αυτό δεν έχει αναλυθεί ακόμα αρκετά μέσα από το εικαστικό και θεωρητικό πλαίσιο της εντόπιας εικαστικής σκηνής. Και ίσως δεν έχουμε καταλάβει την ευθεία γραμμή από το τότε στο σήμερα της μισαλλοδοξίας, του ρατσισμού και του εθνικισμού ‒ ερωτήματα που στο εξωτερικό ο πολιτισμός διερευνά έντονα. Αυτά τα ερωτήματα και αυτές τις θεματικές προσπαθούμε να αναλύσουμε και να εξερευνήσουμε από το 2013 στο State of Concept, θέτοντας τα από την ιδιαιτερότητα του εντόπιου σε συνδιαλλαγή με το πανευρωπαϊκό πλαίσιο».

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.

Εικαστικά
1

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Πιετ Μοντριάν: Η προσέγγιση της απόλυτης αλήθειας και η έκρηξη της ομορφιάς σε μια συναρπαστική έκθεση

Εικαστικά / Πιετ Μοντριάν: Μια συναρπαστική έκθεση με αφορμή την 150ή επέτειο από τη γέννηση του

Το Fondation Beyeler αφιερώνει μια ολοκληρωμένη έκθεση στον Ολλανδό ζωγράφο Πιετ Μοντριάν, έναν από τους σημαντικότερους και πιο πολυσχιδείς καλλιτέχνες της πρωτοπορίας.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
summer culture

Summer Culture / 10 εικαστικές εκθέσεις που αξίζει να επισκεφθείτε στα νησιά το καλοκαίρι

Η εικαστική έκρηξη δεν σταματά ούτε το καλοκαίρι, καθώς φέτος διοργανώνονται σημαντικές εκθέσεις στα νησιά που θα αποτελέσουν πόλο έλξης για το εγχώριο και το διεθνές κοινό.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Ξαναβρίσκοντας τον παράδεισο: Ματίς και Χόκνεϊ σε μια συνομιλία-έκρηξη φωτός και ζωής

Εικαστικά / Ξαναβρίσκοντας τον παράδεισο: Ματίς και Χόκνεϊ σε μια συνομιλία γεμάτη φως και ζωή

Τη σχέση των δύο καλλιτεχνών αλλά και αυτή με το φως και τη φύση παρουσιάζει το Μουσείο Ματίς στη Νίκαια, σε μια νέα έκθεση που αποτελεί μια άνευ προηγουμένου συνομιλία μεταξύ του Ντέιβιντ Χόκνεϊ και του Ανρί Ματίς.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Lapse: Μια οπτικοακουστική εγκατάσταση για ένα αέναο ταξίδι

Εικαστικά / «Lapse»: Μια οπτικοακουστική εγκατάσταση για ένα αέναο ταξίδι στο ΚΠΙΣΝ

Tο «Lapse» αποτελεί μια εμπειρία εμβύθισης σε ένα οπτικοακουστικό περιβάλλον το οποίο διαμορφώνεται από το ταξίδι ενός ατόμου, καθώς αυτό διανύει μεγάλες αποστάσεις στον χωροχρόνο.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Βασίλης Μπαλάσκας: There is no sea without a land / There is no land without a sea «2291»

Εικαστικά / Bill Balaskas: «Η γλώσσα στην εννοιολογική τέχνη μπορεί να δημιουργήσει μια ρωγμή»

Ο εικαστικός και ακαδημαϊκός Bill Balaskas παρουσιάζει στους κήπους του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης την εγκατάσταση «2291» που σχολιάζει, με αφορμή τα 100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή, τον οικουμενικό χαρακτήρα των προσφυγικών κρίσεων.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Arcadia: Μια γνωριμία με τη ζωγραφική του πρόωρα χαμένου καλλιτέχνη Χάρη Γαβρήλου

Εικαστικά / «Arcadia» στην Πινακοθήκη Δήμου Αθηναίων: Γνωριμία με τη ζωγραφική του πρόωρα χαμένου Χάρη Γαβρήλου

Αν χρησιμοποιούσαμε μουσικούς όρους, θα λέγαμε ότι η ζωγραφική του είναι post-punk ή ethereal darkwave. Είναι μια ζωγραφική ρευστή, αέρινη, ρομαντική, σκοτεινή, μελαγχολική και ερωτική.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ

σχόλια

1 σχόλια
Η εικαστικη Αθηνα εξαντλειται σε αντικαπιταλιστικες επιμελειες εναντια στo ανθελληνικo κρεσεντο; (απο ποιον αραγε;) Στη χωρα που δεν μπορει να λειτουργησει ενα ΕΜΣΤ, ενω οι ΑΣΚΤ βρισκονται μισο αιωνα πισω εκπεμποντας αντικαπιταλιστικο αυτισμο, νομοτελειακα οι κολλεκτιβες το αναπαραγουν, με χορηγια βεβαιως του ιδιου το συστηματος που καταγγελουν. Ευτυχως η εικαστικη Αθηνα ειναι αλλου σε καλλιτεχνες που παραγουν εργα χωρις επερση.τα οποια κοσμουν Μουσεια και ιδιωτικες συλλογες. Αθορυβα

ΘΕΜΑΤΑ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

THE GOOD LIFO ΔΗΜΟΦΙΛΗ