Kari Piipo

Τουλούζ Λοτρέκ, όπως ποτέ πριν στο Μουσείο Μπενάκη

Αυτόν τον Σεπτέμβριο, η Διεθνής Έκθεση Αφίσας τιμά τον «προπάτορα της αφίσας» με ένα ευρηματικό, πανέξυπνο αφιέρωμα που θα συγκινήσει τους επισκέπτες

Κορίνα Φαρμακόρη 17.9.2017

17.9.2017 | 10:40

Στο Μουσείο Μπενάκη εγκαινιάζεται στις 25 Σεπτεμβρίου η πολυαναμενόμενη έκθεση «Το Νέο "Salon des Cent". Διεθνής Έκθεση Αφίσας. Αφιέρωμα στον Toulouse-Lautrec» που συνδιοργανώνει το μουσείο με το περιοδικό «GR Design» και την Alpha Bank. Οι αφίσες χάρισαν στον ζωγράφο τεράστια φήμη, καθώς, όπως τονίζει η Danièle Devynck, διευθύντρια του Μουσείου Τουλούζ-Λοτρέκ του Αλμπί, υπό την αιγίδα του οποίου πραγματοποιείται η έκθεση στο Μουσείο Μπενάκη, «από τα πρώτα του έργα, ο Λοτρέκ καταλαµβάνει µια ιδιαίτερη θέση και συγκαταλέγεται στους κορυφαίους στον χώρο της καλλιτεχνικής αφίσας, τονίζοντας την αξία του χρώµατος µε την επινοητικότητα και τη δηµιουργική ελευθερία που τον χαρακτηρίζουν, πολλαπλασιάζοντας τις ευρηµατικές λύσεις, στο πλαίσιο µιας πραγµατικά διαφηµιστικής προσέγγισης».

To 2001, με αφορμή τη συμπλήρωση εκατό χρόνων από τον θάνατο του Ανρί ντε Τουλούζ-Λοτρέκ, εκατό κορυφαίοι γραφίστες από όλο τον κόσμο σχεδίασαν από μια αφίσα, τιμώντας τον ίδιο και το έργο του. Οι αφίσες αυτές παρουσιάστηκαν στην έκθεση «Le nouveau Salon des Cent» στο Κέντρο Πομπιντού, στο Παρίσι. Ο εμπνευστής και διοργανωτής της έκθεσης Άντον Μπίκε λέει σχετικά: «Το σχέδιο της επιτροπής για τον εορτασμό της εκατονταετηρίδας του θανάτου του µε συγκινούσε πολύ, αλλά µου φαινόταν αδύνατη η πραγµατοποίησή του. Ωστόσο, πρότεινα την εξής εξωφρενική ιδέα: να ζητήσουµε από τους γιους και τις κόρες του, τα εγγόνια και τα δισέγγονά του να τον τιµήσουν µε µια αφίσα σχεδιασµένη από αυτούς. Ακολούθησε σιωπή. Οι συνοµιλητές µου γνώριζαν φυσικά ότι ο Τουλούζ-Λοτρέκ δεν είχε αφήσει απογόνους. Ο Μισέλ Εσκουρµπιάκ µου το υπενθύµισε ευγενικά. Οφείλω να διευκρινίσω ωστόσο πως, σε ό,τι µε αφορά, γνώριζα πολλά µέλη της οικογένειας, τα οποία έχουν ακόμα επαφή µεταξύ τους. Εξάλλου, κι εγώ απόγονός του είµαι. Θα πρόσθετα ότι τα περισσότερα µέλη της οικογένειας, σχεδιαστές αφισών για τον πολιτισµό, είχαν, όπως κι εγώ, ακολουθήσει συνειδητά ή ασυνείδητα τον δρόµο του "µπαµπά Τουλούζ" και ότι η οικογένεια συγκεντρωνόταν πότε-πότε με την ευκαιρία διαφόρων µπιενάλε, κριτικών επιτροπών και άλλων εκδηλώσεων σχετικών µε αφίσες. Βρήκαν την ιδέα καταπληκτική! Αλλά πώς θα την υλοποιούσαμε; Λοιπόν, ήταν απλό. Θα ζητούσαµε από εκατό γνωστούς καλλιτέχνες αφισών να κάνουν ένα σχέδιο προς τιµήν του Τουλούζ-Λοτρέκ. Μετά θα τις τυπώναµε σε µεγάλο σχήµα και θα τις εκθέταµε σε ολόκληρο τον κόσµο, µαζί µ' έναν εξαιρετικό κατάλογο».

Τουλούζ Λοτρέκ, όπως ποτέ πριν στο Μουσείο Μπενάκη — Mieczyslaw Gorowski

Η ιδέα βρήκε μεγάλη ανταπόκριση, με τον Μπίκε να δυσκολεύεται στην επιλογή, καθώς οι υποψήφιοι έφτασαν τους 225. Οι 100 γραφίστες που τελικά επελέγησαν ως «οικογένεια του Δασκάλου» προσάρµοσαν το όνοµά τους ανάλογα: το πρώτο επίθετο όλων είναι «Τoulouse». Όλοι υπογράφουν µε το νέο τους επίθετο, από τον Αµερικανό Charles Toulouse-Anderson έως τον Ιάπωνα Τadanor Toulouse-Yokoo. Επίσης, µε βάση το µοναδικό, έντονο κόκκινο µονόγραµµα που είναι τυπωµένο σε όλες τις αφίσες του Λοτρέκ δηµιουργήθηκαν εκατό µονογράµµατα των σχεδιαστών µε το νέο τους ονοµατεπώνυμο. Η οργανωτική επιτροπή της έκθεσης ζήτησε από τους συμμετέχοντες να χρησιμοποιηθεί στο δημιουργικό της αφίσας η φράση: «Le nouveau Salon des Cent. Exposition Internationale d'affiches. Hommage/Ode à Toulouse Lautrec». Μπορούσαν να αναπτύξουν το θέμα με απόλυτη ελευθερία στη θεματική και στην εκτέλεση. Ο Αλέν Βέιγ σημειώνει στον κατάλογο της έκθεσης του Παρισιού: «Σχετικά με την απόδοση φόρου τιµής στον Λοτρέκ, µόνο ευχαρίστηση προκαλεί η ποικιλία των προτεινόµενων αφισών, οι οποίες εν γένει είναι καλές. Πρέπει να τονίσουμε ότι το θέµα ήταν εξ ορισµού εύκολο: ο άνθρωπος ως µια ζωντανή καρικατούρα και οι χαρακτήρες που απαθανάτισε, οι οποίοι αποτελούν ένα µαγικό χρυσωρυχείο του οποίου το σκάψιμο είναι απολαυστικό. Σε μια πιο προσεχτική θεώρηση, η αναµέτρηση µε τον Λοτρέκ, ενώ στόχος σου είναι να τιμήσεις τη µνήµη του, δεν πρέπει να ήταν το ευκολότερο πράγµα στον κόσµο και το σύνδροµο του καθρέφτη ενίοτε αγχωτικό». Η Danièle Devynck μιλά για τα έργα των διακεκριμένων γραφιστών: «Αν παραβλέψουµε τη συµβολή των σύγχρονων τεχνολογιών, ιδίως σε ό,τι αφορά την τυπογραφία, το προφανές επιβάλλεται µε όλη του τη δύναµη. Η διαρκής έγνοια για την αναγνωσιµότητα του οπτικού µηνύµατος, το οποίο δίνει µια εικόνα που βασίζεται στην απλότητα και στη φροντίδα για το χρώµα, µε έντονες µονοχρωµίες ή ζωηρές αντιθέσεις, και σκοπό έχει να τραβήξει το βλέµµα του κοινού, παραπέµπει στην προσέγγιση που πρώτος εισήγαγε ο Τουλούζ-Λοτρέκ. Ελέγχοντας τη λεπτή ισορροπία ανάµεσα στην πρόκληση και στην επικοινωνία, στην αναγνωσιµότητα και στη µορφοπλαστική κοµψότητα, ήταν από τους πρώτους που ήξερε πώς να θέσει τις βάσεις για µια γραφιστική πρακτική πάντα επίκαιρη».

Δεκαέξι χρόνια μετά, το υλικό της έκθεσης του 2001 έρχεται στην Αθήνα και ο επιμελητής της έκθεσης στο Μουσείο Μπενάκη Πάνος Κωνσταντόπουλος γράφει: «Γαλλία 2001. Εκατό χρόνια από τον θάνατο του Τουλούζ-Λοτρέκ. Εκατό καλλιτέχνες σχεδιαστές αφισών απ' όλο τον κόσµο προσκαλούνται να τιµήσουν τον πρωτοπόρο δηµιουργό, σχεδιάζοντας αφίσες ως φόρο τιµής στο έργο και στο πρόσωπό του. Ελλάδα 2017. Δεκαέξι χρόνια από την πρώτη επέτειο, 16 Έλληνες καλλιτέχνες και σχεδιαστές που καλύπτουν τον ευρύ χώρο των εικαστικών καλούνται να καταθέσουν το δικό τους φόρο τιµής στον προπάτορα της αφίσας. Οι 116 αφίσες που αφίχθησαν στο Μουσείο της καρδιάς µας γιορτάζουν και τιµούν τον πατέρα της αφίσας, τον µεγάλο αφισίστ και δάσκαλο Τουλούζ-Λοτρέκ, αναφωνώντας όλοι µαζί: "Zήτω η αφίσα!"».

Εκτός από τους 116 δηµιουργούς, την έκθεση πλαισιώνουν οι πέντε αυθεντικές αφίσες του Λοτρέκ, μαζί με μία του Πιερ Μπονάρ από την Εθνική Πινακοθήκη - Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτζου, τα έργα των σπουδαστών του Κολεγίου Βακαλό και η Αριάδνη Περράκη µε τα «Χαρτιά Περράκης», κάνοντας ένα θεµατικό ταξίδι στην έµπνευση του Τουλούζ-Λοτρέκ, και µε 116 ειδικά χρωµατιστά χαρτιά αποτυπώνουν τη νύχτα στη Μονµάρτη. Η έκθεση αναλύει τη χρωµατιστή παλέτα του καλλιτέχνη, ξαναφτιάχνει αφαιρετικά τον ανεµόµυλο του εµβληµατικού καµπαρέ Μουλέν Ρουζ και επαναφέρει τη µυρωδιά που άφηναν οι χορεύτριες του κανκάν στο πέρασµά τους, στον χώρο και σε χαρτιά. Το ταξίδι από τα σκοτάδια του Μουλέν Ρούζ στο φως της Πειραιώς µόλις άρχισε.