Με αφορμή την εμβληματική ταινία του Γκόντφρεϊ Ρέτζιο, γυρισμένη από το 1975 έως το 1982, η οποία, με την καθηλωτική μουσική του Φίλιπ Γκλας, σημάδεψε την ιστορία του κινηματογράφου, το ψηφιακό έργο του Τζον Φιτζέραλντ, χρησιμοποιώντας τεχνολογία ΑΙ και την όραση του υπολογιστή, συνομιλεί εκ νέου με το υλικό του έργου, σε συνεργασία με τον πρωτεργάτη δημιουργό, ξεδιπλώνοντας μια πολυμερή βιωματική αφήγηση. Οι επισκέπτες εξερευνούν τον πρωταρχικό δεσμό του ανθρώπου, της φύσης και της τεχνολογίας, συμμετέχοντας δυναμικά στη διαμόρφωση της εξελισσόμενης αφήγησης.
Η νέα αυτή εγκατάσταση, με τίτλο «The Vivid Unknown» - «Το ζωηρό άγνωστο», συμμετέχει μαζί με άλλα τρία ψηφιακά έργα («The Golden Key» των Marc de Costa και Matthew Niederhauser, «Voices» της Μαργαρίτας Αθανασίου, «Secret Garden» της Stephanie Dinkins) στο πρόγραμμα TECHNE, μέρος του Onassis ΟΝΧ, της πλατφόρμας του Ιδρύματος Ωνάση που είναι αφιερωμένη στην ψηφιακή τέχνη και στην έρευνα της ανάπτυξης καλλιτεχνικών έργων με τη χρήση τεχνολογιών αιχμής.
Οι εγκαταστάσεις παρουσιάστηκαν στο ΒΑΜ (Βrooklyn Academy of Music), μέρος του Νew Wave Program, το οποίο υποστηρίζει πρωτότυπα ψηφιακά έργα, στο πλαίσιο του πολύ γνωστού για τις performing arts, πρωτοποριακού φεστιβάλ της Νέας Υόρκης «Under the Radar».
Ο φιλόσοφος –αναχωρητής σχεδόν– και δημιουργός, που παραμένει ενεργός τόσο στο σινεμά όσο και στην ακτιβιστική του δραστηριότητα και προσφορά στην κοινότητα, κλήθηκε να μιλήσει σε απευθείας σύνδεση από τη φάρμα του στη Σάντα Φε, και να απαντήσει στο ερώτημα πώς αισθάνεται τώρα που το μνημειώδες έργο του «ξαναγράφεται» μέσω ΑΙ και «υιοθετείται» από την τεχνολογία αιχμής, ζώντας μια νέα ζωή.
Με την ευκαιρία αυτής της εγκατάστασης, στις 7 Ιανουαρίου πραγματοποιήθηκε μια τιμητική προβολή της πρωτότυπης ταινίας «Koyaanisqatsi» στην αρχική της μορφή και σε αποκατεστημένη κόπια, στα BAM Rose Cinemas. Ακολούθησε Q&A σε απευθείας σύνδεση με τον ίδιο τον Γκόντφρεϊ Ρέτζιο, γεγονός από μόνο του εξαιρετικά ενδιαφέρον, μιας και ο 85χρονος θρυλικός σκηνοθέτης δεν συνηθίζει να μιλά συχνά.
Ο 14χρονος Γκόντφρεϊ έφυγε από το σπίτι του στη Νέα Ορλεάνη για να ενταχθεί στη χριστιανική καθολική αδελφότητα και για τα επόμενα δεκατέσσερα χρόνια αφιερώθηκε στη σιωπή και την προσευχή. Ενώθηκε με τους chicano κοινωνικούς ακτιβιστές στο Νέο Μεξικό και γνώρισε τον Λουίς Μπουνιουέλ, όταν γυρνούσε την ταινία του «Los Ovidados». Η ζωή του από τότε σημαδεύτηκε από τις εικόνες.
Ο φιλόσοφος –αναχωρητής σχεδόν– και δημιουργός, που παραμένει ενεργός τόσο στο σινεμά όσο και στην ακτιβιστική του δραστηριότητα και προσφορά στην κοινότητα, κλήθηκε να μιλήσει σε απευθείας σύνδεση από τη φάρμα του στη Σάντα Φε, και να απαντήσει στο ερώτημα πώς αισθάνεται τώρα που το μνημειώδες έργο του «ξαναγράφεται» μέσω ΑΙ και «υιοθετείται» από την τεχνολογία αιχμής, ζώντας μια νέα ζωή.
Για εκείνον, όπως και στο πρωτότυπο έργο, η αισθητική τριπλέτα παρέμεινε η ίδια, και σε αυτήν τη σειρά: αίσθηση, συναίσθημα και μετά αντίληψη. Όπως δουλεύει πάντα, μαζί με τους συνεργάτες του, έτσι δούλεψε και σε αυτό το έργο. Γιατί πάντα ο στόχος δεν είναι το κοινό να καταλάβει, αλλά να νιώσει. Πιστεύει βαθύτατα ότι η γλώσσα δεν μπορεί πλέον, εδώ και καιρό, να περιγράψει τον κόσμο που ζούμε.
Γι’ αυτό αποφασίστηκε και εδώ η μουσική του Φίλιπ Γκλας να πάρει τη θέση της αφήγησης. Όσο για τη νέα συνεργασία του με τον Τζον Φιτζέραλντ, τον επαναπροσδιορισμό της ταινίας του με τα νέα ψηφιακά εργαλεία και το ρίσκο που πήρε να αγγίξει ξανά ένα έμβλημα, ανέφερε ότι στη ζωή και στο έργο του προτιμά το μότο «better sorry than safe». «Προτιμώ να ρισκάρω κάτι και ας μην ξέρω πού θα καταλήξω, είμαι της φιλοσοφίας ότι ξεκινάμε και το έργο θα μας δείξει πού θα πάμε».
Για την αισθητική διαφορά του μέσου, επισήμανε παιχνιδιάρικα: «Το “Koyaanisqatsi: Ζωή εκτός ισορροπίας”, όπως και τα άλλα δύο μέρη της τριλογίας “qatsi”, που ονομάστηκαν από τη γλώσσα των ιθαγενών Χόπι, το “Powaqqatsi: Ζωή σε μεταμόρφωση” και το “Naqoyqatsi: Ζωή σε πόλεμο”, γυρίστηκαν με αναλογικά μέσα, δηλαδή με φιλμ, άρα τους ήταν απαραίτητο το αρνητικό, η “μαύρη” πλευρά της ζωής και του κόσμου. Στον κόσμο του σήμερα, του Τζον Φιτζέραλντ, η “πολύχρωμη” εκδοχή, σπρωγμένη από την τεχνητή νοημοσύνη, έδωσε τη δικιά της ερμηνεία».
Στην ερώτηση κατά πόσο η τεχνολογία επηρέασε το έργο του και αν είχε προβλέψει αυτόν τον «κατακλυσμό» τεχνολογίας, ο δημιουργός –του οποίου η ρετροσπεκτίβα το 2014 στο Μουσείο Τέχνης και Τεχνολογίας στη Νέα Υόρκη είχε τον τίτλο «Τεχνολογία στη ζωή: Το σινεμά του Γκόντφρεϊ Ρέτζιο»– απάντησε σχεδόν αναμενόμενα: «Ο Έντι Γκρόου, ο τεχνολόγος που μας βοήθησε και μας προμήθευσε με τα μικροτσίπ και άλλα τεχνολογικά “καλούδια”, το είπε πιο ξεκάθαρα από εμένα: “Εάν μπορεί να πραγματοποιηθεί, τότε θα γίνει”.
Είμαι ένας single minded άνθρωπος. Έχω κάνει 11 ταινίες· η κάθε μία από αυτές έχει το ίδιο θέμα: ανθρωπότητα και τεχνολογία – πώς τη βλέπουμε, πώς τη νιώθουμε. To πιο παρεξηγημένο θέμα στον κόσμο. Δεν χρησιμοποιούμε την τεχνολογία, είμαστε τεχνολογία. Αυτός είναι ο κόσμος που ζούμε. Δεν μπορούμε να ζούμε ούτε μαζί της, ούτε χώρια.
Τότε πώς μπορούμε να ορίσουμε τι είναι η τέχνη; Η τέχνη έρχεται από τον εγκέφαλο του ερπετού. Από το υποσυνείδητο. Εκεί που φτιάχνονται τα όνειρα. Τα παιδιά σκέφτονται με όρους υποσυνείδητου. Γι' αυτό πιστεύω σε αυτό που είπε ο Μποντλέρ: “Η ιδιοφυΐα είναι η ανακτημένη μας παιδικότητα, κατά βούληση”. Μερικοί, βέβαια, όπως εγώ και ο Φίλιπ (Γκλας), κατά βούληση, προσπαθούμε να μη μεγαλώσουμε ποτέ… Υπάρχει μια ελληνική λέξη: “ένθεος” – ο θεός, ή ο διάολος, μέσα σου. Από αυτήν τη λέξη προέρχεται ο ενθουσιασμός. Ψάχνω τέτοιους ανθρώπους. Να μπορούν να είναι ενθουσιασμένοι συνεχώς, όσα χρόνια κι αν κάνει να φτιαχτεί κάτι.
Για έργα που ο θεατής δεν θα είναι ένας απλός θεατής του έργου, θα ζει μέσα του, θα αναπνέει με αυτό. Όπως στη ζωή. Γινόμαστε το περιβάλλον που ζούμε. Είμαστε αυτό που βλέπουμε, αγγίζουμε, μυρίζουμε, τρώμε, ακούμε… Αυτοί είμαστε. Στο παραμύθι “Η Ωραία και το Τέρας”, ο κίνδυνος δεν βρίσκεται στο τέρας. Η ομορφιά είναι ο κίνδυνος. Επικίνδυνο είναι αυτό που συμβαίνει στον κόσμο σήμερα, στον “όμορφο” κόσμο μας, τον γεμάτο επιθυμία, που καταρρέει γύρω μας και θα μας παρασύρει».
Η ώρα ήταν ήδη 10 το βράδυ. Τα πρώτα μηνύματα στα κινητά για τη φωτιά στο Λος Άντζελες έφταναν στην αίθουσα.
Το TECHNE είναι ένα πολυμερές βιωματικό πρόγραμμα που περιλαμβάνει τέσσερα ψηφιακά έργα τέχνης μεγάλης κλίμακας. Δημιουργημένο με τεχνητή νοημοσύνη, διαδραστικές οθόνες σε πραγματικό χρόνο και καθηλωτικό ήχο, αυτό το πρόγραμμα μεταφέρει τους θεατές σε τέσσερις ξεχωριστές νέες σφαίρες, που ζωντανεύουν από οραματιστές δημιουργούς.
