Μπαίνοντας στο λιμάνι της Σύρου, ο ταξιδιώτης βλέπει από την πρώτη στιγμή την ιστορία της γοητευτικής πρωτεύουσας των Κυκλάδων να ξεδιπλώνεται μπροστά του: η μεσαιωνική Άνω Σύρα, η νεοκλασική Ερμούπολη των εμπόρων, οι Καθολικοί και Ορθόδοξοι ναοί, το Νεώριο Σύρου, τα ερειπωμένα εργοστάσια κλωστοϋφαντουργίας, το εντυπωσιακό πέτρινο τελωνείο του 1859, όλα συνθέτουν ένα μοναδικό παλίμψηστο.
Σε τέσσερις αποθήκες της νότιας πτέρυγας των Αποθηκών Διαμετακομίσεως του λιμανιού στεγάζεται η Πινακοθήκη Κυκλάδων. Οι συνολικά δεκατέσσερις αποθήκες που βρίσκονται στη βόρεια προβλήτα χτίστηκαν την περίοδο 1834-1839 με κρατική δαπάνη, σε σχέδια του Βαυαρού αρχιτέκτονα που συνόδευε τον βασιλιά Όθωνα, Γιόχαν Ερλάχερ, και συγκαταλέγονται στα πρώτα κτίρια της Ερμούπολης.
Μπορεί οι αποθήκες να σταμάτησαν να λειτουργούν από τον Μεσοπόλεμο και μετά στο ιδιαίτερα ατμοσφαιρικό και επιβλητικό πέτρινο κτίριο, ωστόσο βρήκε εκεί τη θέση της η Πινακοθήκη Κυκλάδων που από το 1994 έχει καταφέρει να αποτελεί πόλο έλξης για τους φιλότεχνους κάθε καλοκαίρι.
Ο επισκέπτης έχει την ευκαιρία να θαυμάσει κάποιους από τα γνωστότερους πίνακες του Βολανάκη αλλά και του Ιωάννη Αλταμούρα που, αν και πέθανε πολύ νέος, μόλις είκοσι έξι ετών, άφησε πίσω του λίγα, αλλά σημαντικά έργα.
Αυτήν τη φορά, τα έργα που φιλοξενεί δεν θα μπορούσαν να βρίσκονται σε πιο ταιριαστό χώρο. Η έκθεση «Θαλασσογραφίες. Από τη Συλλογή της Τράπεζας της Ελλάδος» που εγκαινιάστηκε από τον διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος, Γιάννη Στουρνάρα, «συνομιλεί» με τον καλύτερο τρόπο τόσο με το κτίριο όσο και με το πολύβουο λιμάνι του νησιού.
Την «καταλυτική σημασία της θάλασσας που χαράσσεται στην ιστορία, την παράδοση και των κουλτούρα των λαών που ζουν στις ακτές της», τόνισε ο κ. Στουρνάρας, βρίσκοντας την ευκαιρία να αναφερθεί και στον σημαντικό ρόλο που έπαιξε η Σύρος στην εμπορική ανάπτυξη του νεοσύστατου ελληνικού κράτους.
Για την έκθεση, η ιστορικός τέχνης και επιμελήτρια της Συλλογής Έργων Τέχνης της Τράπεζας της Ελλάδος, Χάρις Κανελλοπούλου, επέλεξε, ανάμεσα στα περίπου 3.000 έργα που έχει στην κατοχή της η τράπεζα, πενήντα ένα αντιπροσωπευτικές θαλασσογραφίες με επίκεντρο ποικίλες πτυχές του είδους: τη θάλασσα και το μεγαλείο της φύσης, το παράκτιο τοπίο και την ανθρώπινη παρουσία ή δραστηριότητα, τη θάλασσα σε σχέση με ιστορικά γεγονότα και πολεμικές σκηνές, τη ζωή της ελληνικής ναυτοσύνης και των ψαράδων αλλά και τη ζωτική ευχαρίστηση της θαλασσινής εμπειρίας.
Αφετηρία της περιήγησης στην καλοστημένη έκθεση αποτελούν οι ικανοί θαλασσογράφοι του δέκατου ένατου αιώνα, όπως ο Ιωάννης Αλταμούρας, o Κωνσταντίνος Βολανάκης, o Αιμίλιος Προσαλέντης, o Βασίλειος Χατζής, με γόνιμο ενδιαφέρον για τους παραδοσιακούς τύπους και τις απεικονίσεις τόπων και γεγονότων.
Μετά την εμβληματική έκθεση «Τόποι αναφοράς» που πραγματοποίησε η τράπεζα στο Μουσείο Μπενάκη το 2018, ο επισκέπτης έχει την ευκαιρία για άλλη μια φορά να θαυμάσει κάποιους από τα γνωστότερους πίνακες του Βολανάκη αλλά και του Ιωάννη Αλταμούρα που, αν και πέθανε πολύ νέος, μόλις είκοσι έξι ετών, άφησε πίσω του λίγα, αλλά σημαντικά έργα.
Βαδίζοντας στον εικοστό και αργότερα στον εικοστό πρώτο αιώνα, δημιουργοί όπως οι Σοφία Λαζαρίδου, Περικλής Βυζάντιος, Δημήτριος Γαλάνης, Κωνσταντίνος Μαλέας, Μιχαήλ Αξελός, Αλέξανδρος Κορογιαννάκης, Πάρις Πρέκας, Θανάσης Μακρής, Σωτήρης Σόρογκας, στρέφονται κάθε φορά προς μια διαφορετική πρόσληψη και καταγραφή της ατμόσφαιρας της ελληνικής θάλασσας και των ευμετάβλητων στοιχείων της.
Ανάμεσα στα εκθέματα περιλαμβάνονται και τα «Πανιά καϊκιών» που για να ταξιδέψουν στη Σύρο ξεκρεμάστηκαν από τον τοίχο του γραφείου του Γιάννη Στουρνάρα, όπου δεσπόζουν τα τελευταία χρόνια, καθώς και η «Νυχτερινή φαντασία», ένα εντυπωσιακό έργο της Σοφίας Λασκαρίδου, της πρώτης γυναίκας που έγινε δεκτή, με βασιλικό διάταγμα του Γεωργίου Α', στο Σχολείο Καλών Τεχνών της Αθήνας.
«Τόπος που αποτελεί την κατοικία μας, καθορίζει την ιστορία και τις παραδόσεις μας, προσδιορίζει τις απαρχές της προέλευσης και την ιδεολογία της ταυτότητάς μας, προσφέρει στην επιβίωση και στην ανάτασή μας, η θάλασσα και ο κόσμος της λειτούργησαν και λειτουργούν ως ελκυστικά εικαστικά ερεθίσματα για πλειάδα καλλιτεχνών.
Τόσο με τους ακαδημαϊκούς όρους της τοπιογραφίας του δέκατου ένατου αιώνα όσο και με τις διαρκώς ανανεούμενες κατευθύνσεις κάθε νεότερης εποχής, μέσα από την προσωπική γραφή κάθε καλλιτέχνη, οι αναπαραστάσεις της θάλασσας γίνονται φορείς νοημάτων αναφορικά με τη συνθήκη ενός πολυποίκιλου εξωτερικού περιβάλλοντος, τις μορφές της εσωτερικής ζωής του –ως φυσικού τόπου και ψυχικής κατάστασης– και τους τρόπους με τους οποίους οι άνθρωποι έχουμε επιδράσει σε αυτήν και την έχουμε κατασκευάσει.
Έτσι, χάρη στο εκφραστικό χάρισμα της τέχνης, πολυδιάστατες οπτικές, επιμέρους χαρακτηριστικά, φανεροί και αδιόρατοι συσχετισμοί γύρω από το θαλασσινό τοπίο αναδύονται και φωτίζουν τόσο τη ρεαλιστική και πραγματιστική εικόνα όσο και τη λυρική και σαγηνευτική αίσθηση της θαλασσινής εμπειρίας», σημειώνει στον δίγλωσσο κατάλογο της έκθεσης η Χάρις Κανελλοπούλου.
«Θαλασσογραφίες. Από τη Συλλογή της Τράπεζας της Ελλάδος»
Πινακοθήκη Κυκλάδων, Επαμεινώνδα Παπαδάμ, Ερμούπολη, Σύρος
Ημέρες & ώρες λειτουργίας: Δευτ., Τετ.: 19.00-22.00 / Τρ., Πέμ.-Κυρ.: 11.00-13.00 & 19.00-22.00
Είσοδος ελεύθερη, διάρκεια μέχρι 10 Σεπτεμβρίου 2022
