Πενήντα χρόνια μετά τον θάνατό του, ποια είναι η θέση του Πικάσο σήμερα;

Ο Πικάσο το 1955 Facebook Twitter
Ο Πικάσο το 1955
0

Τον Μάιο του 2021, η καθηγήτρια τέχνης Maria Llopis προέβη σε μια «σιωπηλή διαμαρτυρία», όπως την χαρακτήρισε, στο Μουσείο Πικάσο της Βαρκελώνης, μαζί με ομάδα μαθητριών της που φορούσαν μπλουζάκια που έφεραν μηνύματα όπως «Πικάσο, κακοποιητής γυναικών» και «Πικάσο, Κυανοπώγωνας». Η διαμαρτυρία της προμήνυε μια αντιπαράθεση που θα διεξαχθεί σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα φέτος. Ήταν ο Πικάσο μισογύνης;

Ο Πάμπλο Πικάσο πέθανε στις 8 Απριλίου 1973, σε ηλικία 91 ετών. Για να τιμήσουν την 50η επέτειο από τον θάνατό του, η γαλλική και η ισπανική κυβέρνηση συνεργάστηκαν για την οργάνωση ενός προγράμματος εκθέσεων και εκδηλώσεων που θα κρατήσει όλη τη φετινή χρονιά. Το πρόγραμμα εγκαινιάστηκε επίσημα το περασμένο φθινόπωρο σε συνέντευξη Τύπου στο μουσείο «Βασίλισσα Σοφία» της Μαδρίτης, όπου μεταξύ των ομιλητών ήταν και ο βασιλιάς της Ισπανίας (ο οποίος δεν ανέφερε στην ομιλία του την παρατήρηση του Πικάσο ότι «οι γυναίκες είναι μηχανές προορισμένες να υποφέρουν»).

Περισσότερες από 40 εκθέσεις έχουν προγραμματιστεί, οι περισσότερες στην Ισπανία και τη Γαλλία, ενώ άλλες διοργανώνονται στις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Γερμανία, την Ελβετία, το Μονακό, τη Ρουμανία και το Βέλγιο, προσφέροντας μια ευρεία συλλογική ματιά στις διαφορετικές περιόδους της καριέρας του Πικάσο. Η δημιουργική ιδιοφυΐα του ανθρώπου που διένυσε 70 χρόνια ανακαλύπτοντας όλο και πιο ριζοσπαστικούς τρόπους απεικόνισης της ανθρώπινης φιγούρας. Όσοι παρακολούθησαν την παρουσίαση του προγράμματος, ωστόσο, θα άκουσαν κάποιες προσεκτικά επιλεγμένες δηλώσεις.

«Αν υπάρχει ένας καλλιτέχνης που ορίζει τον 20ό αιώνα, που τον αντιπροσωπεύει με όλη τη σκληρότητα, τη βία, το πάθος, τις υπερβολές και τις αντιφάσεις του, αυτός είναι αναμφίβολα ο Πάμπλο Πικάσο», δήλωσε ο υπουργός Πολιτισμού και Αθλητισμού της Ισπανίας, Μιγκέλ Ικέτα.

Με τη σειρά της, η υπουργός Πολιτισμού της Γαλλίας Ριμά Αμπντούλ Μαλάκ, δήλωσε: «Ας μην κρυβόμαστε. Σήμερα υπάρχουν πολλές συζητήσεις γύρω από την υποδοχή του έργου του Πικάσο, ιδίως σε ότι αφορά στη σχέση του με τις γυναίκες. Για να οδηγήσουμε τις νεότερες γενιές προς την τέχνη του, πρέπει να τους δώσουμε τα κλειδιά για την κατανόηση του έργου [και] της ζωής του, ανοίγοντας χώρους ανταλλαγής ιδεών». Και οι δύο υπουργοί άφησαν να εννοηθεί ότι δεν πρέπει να κρίνουμε μια ιστορική προσωπικότητα με βάση τις σύγχρονες αξίες, κάτι που μοιάζει δίκαιο, μέχρι ενός σημείου. Ορισμένες πράξεις όμως είναι καταδικαστέες ανεξαρτήτως εποχής.

Kαθώς ο γάμος του με την πρώτη του σύζυγο, την Όλγα, επιδεινωνόταν (και μαζί του η ψυχική της υγεία), ο 45χρονος Πικάσο ξεκίνησε σχέση με την 17χρονη Μαρί-Τερέζ Βαλτέρ, την οποία γρήγορα μύησε στον κόσμο του σαδομαζοχιστικού σεξ. Μια δεκαετία αργότερα, όταν η Βαλτέρ εκδήλωσε την ζήλια της για την πιο πρόσφατη ερωμένη του, τη φωτογράφο Ντόρα Μάαρ, ο Πικάσο πρότεινε στις δύο γυναίκες να παλέψουν για την αγάπη του. Κυριολεκτικά. Στο στούντιό του, ενώ εκείνος ζωγράφιζε. Όταν ο Πικάσο την εγκατέλειψε, η Μάαρ  έπαθε νευρικό κλονισμό και οδηγήθηκε σε ψυχιατρική κλινική όπου για εβδομάδες υποβλήθηκε σε θεραπείες με ηλεκτροσόκ.

Πάμπλο Πικάσο, "Πορτραίτο της Ντόρα Μάαρ" (1932) Facebook Twitter
Πάμπλο Πικάσο, "Πορτραίτο της Ντόρα Μάαρ" (1932)

Συνήθιζε επίσης να βάζει την επόμενη ερωμένη του, την Φρανσουάζ Ζιλό, να ξυπνάει καθημερινά την αυγή για να ανάβει τις σόμπες στο στούντιό του. Μετά τον χωρισμό τους, αρνήθηκε να δει τα δύο τους παιδιά, μετά την κυκλοφορία των απομνημονευμάτων της με τίτλο «Η ζωή με τον Πικάσο» (1964). Κατά καιρούς υπήρξαν και κάποιοι ανυπόστατοι ισχυρισμοί –  πολλοί από τους οποίους στο βιβλίο της Αριάνα Χάφινγκτον «Πικάσο: Δημιουργός και καταστροφέας» (1988) – ότι ο Πικάσο ασκούσε σωματική βία στις γυναίκες. Η Χάφινγκρον ισχυρίστηκε, για παράδειγμα, ότι κάποτε είχε σβήσει ένα αναμμένο τσιγάρο στο μάγουλο της Ζιλό, θα πρέπει να τονιστεί ωστόσο, ότι μόνο η ψυχολογική βία που ασκούσε έχει πραγματικά τεκμηριωθεί.

Η Μαρίνα Πικάσο έγραφε στο βιβλίο της «Πικάσο, ο παππούς μου» (2001) ότι η αντιμετώπιση των συντρόφων του ακολουθούσε ένα μοτίβο: «Τις υπέβαλλε στη ζωώδη σεξουαλικότητά του, τις εξημέρωνε, τις μάγευε και τις κατάπινε πριν τις πετάξει στον καμβά του. Αφού περνούσε πολλές νύχτες αποσπώντας την ουσία τους, αφού τις μάτωνε μέχρι τελευταίας ρανίδας, τις ξεφορτωνόταν».

Η έκθεση «Πικάσο και Φεμινισμός» που εγκαινιάζεται στο Μουσείο του Μπρούκλιν τον Ιούνιο, πιθανότατα θα καλύψει αυτό το πεδίο, καθώς αναμένεται να είναι η πιο καυστικά επικριτική έκθεση της χρονιάς, εξερευνώντας τα «αλληλένδετα ζητήματα του μισογυνισμού, της αρρενωπότητας, της δημιουργικότητας και της ‘ιδιοφυΐας’».

Ποια είναι όμως η επιρροή του στους σημερινούς μεγάλους καλλιτέχνες, ελάχιστοι από τους οποίους τον εξυμνούν με τον τρόπο που το έκαναν παλιότερα ονόματα όπως ο Ρόι Λιχτενστάιν, η Λουίζ Μπουρζουά ή ο Ρόμπερτ Ράουσενμπεργκ.

Ίσως η πιο αισθητή επιρροή του Πικάσο να έχει να κάνει με την πολυδιάστατη καλλιτεχνική προσέγγισή του στην τέχνη και την ελεύθερη ενασχόλησή του με τη ζωγραφική, το σχέδιο, τη γλυπτική, τη χαρακτική, την κεραμική, τη σκηνογραφία και πολλά άλλα. Το πρόβλημα με τον Πικάσο είναι ότι η τέχνη του ήταν πάντα άρρηκτα συνυφασμένη με την ζωή του. Όπως είχε πει ο ίδιος: «Οι σελίδες του ημερολογίου μου είναι οι καμβάδες μου». Όταν τελειώσει τούτη η χρονιά, θα έχουμε μια καλύτερη ιδέα για τη θέση του Πικάσο, του μεγαλύτερου καλλιτέχνη του 20ού αιώνα, στην κοινωνία του 21ου.

Με στοιχεία από The Independent

Εικαστικά
0

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Η εξαιρετική περίπτωση της Phyllida Barlow που ο κόσμος της τέχνης ανακάλυψε αργά

Εικαστικά / Η εξαιρετική περίπτωση της Phyllida Barlow που ο κόσμος της τέχνης ανακάλυψε αργά

Το έργο της «RIG: untitled; blocks», με τα ανορθόδοξα υλικά και τη γλυπτική που δεν μοιάζει με τέτοια, παρουσιάζεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα από το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης και τον Οργανισμό Πολιτισμού και Ανάπτυξης ΝΕΟΝ.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Φίκος - Για το εκκλησάκι του Μυταρά

Guest Editors / «Το έφτιαξε όπως το ένιωσε εκείνη τη στιγμή»: Ο Φίκος γράφει για το κλείσιμο του παρεκκλησιού του Μυταρά

Το ιδανικό θα ήταν να έχουμε μια ζωντανή παράδοση στην οποία ο καλλιτέχνης εκφράζει (την κοινωνία του) και εκφράζεται. Δυστυχώς ξεμένουμε με δύο επιλογές: από τη μια ένα καλλιτεχνικό νεκροταφείο και από την άλλη ένα δυσλειτουργικό αλλά ζωντανό έργο.
ΦΙΚΟΣ
Η Ναν Γκόλντιν ντρέπεται για όσα συμβαίνουν στη Γάζα και λέει: «Ζούμε ανατριχιαστικές εποχές μακαρθισμού»

Εικαστικά / «Ζούμε ανατριχιαστικές εποχές μακαρθισμού»: Η Ναν Γκόλντιν ντρέπεται για όσα συμβαίνουν στη Γάζα

Το έργο της Γκόλντιν «Sisters, Saints, Sibyls» καταπιάνεται με την ιστορία της μεγαλύτερης αδελφής της, της Μπάρμπαρα, ενός έξυπνου και ανυπότακτου παιδιού που στάλθηκε σε ορφανοτροφεία, αναμορφωτήρια και ψυχιατρικά ιδρύματα στην εφηβεία και αυτοκτόνησε το 1965, σε ηλικία μόλις 19 ετών.
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Before and after science: Ένα έργο σύγχρονης τέχνης εναρμονίζεται με το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών

Εικαστικά / Before and after science: Ένα έργο σύγχρονης τέχνης εναρμονίζεται με το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών

Η εικαστικός Ίρις Τουλιάτου μάς συστήνει έναν χώρο με πλούσια ιστορία και μοναδικές συλλογές, συνδέοντας την επιστημονική γνώση με την καλλιτεχνική παρέμβαση και την αισθητηριακή εμπειρία.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Μια συνάντηση με τον Jonathan Meese

Εικαστικά / Jonathan Meese: «Έχουμε αρχίσει να προτιμούμε να μην έχουμε ελευθερία»

Μια συνάντηση στην Αθήνα με τον Γερμανό ζωγράφο που επιστρέφει στα παραμύθια γιατί βρίσκει τον πραγματικό κόσμο «πολύ άσχημο», με αφορμή την τρίτη του έκθεση στην γκαλερί Bernier-Eliades.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Προσφέροντας μία εμπειρία πολιτισμού στους κατοίκους της Ελευσίνας

LiFO X 2023 ΕΛΕVΣΙΣ / Προσφέροντας μία εμπειρία πολιτισμού στους κατοίκους της Ελευσίνας

Η Εύα Μανιδάκη και ο Ανδρέας Λόλης συζητούν με τον Χρήστο Παρίδη για όλα όσα προηγήθηκαν της δημιουργίας των in situ εγκαταστάσεων που σχεδίασαν στο πλαίσιο της 2023 Ελευσίς Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Το αμερικανικό «πραξικόπημα» στη Μπιενάλε της Βενετίας και οι θεωρίες συνωμοσίες που εξακολουθούν 60 χρόνια μετά

Εικαστικά / Το αμερικανικό «πραξικόπημα» στην Μπιενάλε της Βενετίας και οι θεωρίες συνωμοσίες 60 χρόνια μετά

Ένα νέο ντοκιμαντέρ εστιάζει στις έντονες αντιδράσεις που προκάλεσε η «σκανδαλώδης» βράβευση του αρχιερέα της ποπ αρτ Ρόμπερτ Ράουσενμπεργκ στην Μπιενάλε του 1964, με τη χορηγία της αμερικανικής κυβέρνησης.
THE LIFO TEAM
Οι ζωές και τα έργα της Lorenza Böttner

Εικαστικά / Οι ζωές και τα έργα της Lorenza Böttner

Η Lorenza Böttner (1959-1994) ήταν μια καλλιτέχνις που είχε έντονα βιωματική, σωματική σχέση με τη μεταμόρφωση. Μεταμόρφωσε μια ζωγραφική πρακτική σε εικαστική περφόρμανς που «βγήκε» στον δρόμο και έκανε τον δημόσιο χώρο θεατρική σκηνή για μια πολιτικοποιημένη σωματική διαφορετικότητα.
PAUL B. PRECIADO
Ένας Μάιος γεμάτος με σύγχρονη τέχνη στην Αθήνα

Πολιτισμός / Ένας Μάιος γεμάτος με σύγχρονη τέχνη στην Αθήνα

Το τρίτο μέρος του αφιερώματος του ΕΜΣΤ στις γυναίκες εικαστικούς, Jonathan Meese στην Bernier/Eliades, Θανάσης Τότσικας στη Rodeo, Ιωάννα Λημνιού στην Breeder και ό,τι άλλο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι γκαλερί και οι χώροι τέχνης τον Μάιο.
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Σεξ, ερωτισμός, χλιδή και λάμψη: Ο πολυτάραχος κόσμος της Tamara de Lempicka

Εικαστικά / Ερωτισμός, χλιδή και λάμψη: Ο πολυτάραχος κόσμος της Tamara de Lempicka

Εκθέσεις, ένα μιούζικαλ στο Μπρόντγουεϊ και τιμές-ρεκόρ σε δημοπρασίες φέρνουν στο προσκήνιο μία από τις γυναίκες με τη μεγαλύτερη καλλιτεχνική επιρροή στις αρχές του 20ού αιώνα
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ