— Μπορείτε να μας δώσετε ένα σχέδιο για κάποιον χώρο στην Αθήνα;
Η ανάπλαση του πλατώματος του Λυκαβηττού, ένας δημόσιος χώρος στην Αθήνα που μας έχει απασχολήσει, πήρε το πρώτο βραβείο στον αρχιτεκτονικό διαγωνισμό «Διαμόρφωση περιβάλλοντος χώρου και υποστηρικτικών εγκαταστάσεων θεάτρου λόφου Λυκαβηττού, ΛΥΚΑΒΗΤΤΟΣ - ΠΑΝ.ΟΡΑΜΑ». Στην ομάδα μελέτης της ήταν η Κατερίνα Ανδρίτσου, η Πανίτα Καραμανέα και ο Θανάσης Πολυζωίδης. Η αίσθηση του κενού χώρου, η δυνατότητα ενατένισης των μακρινών οριζόντων της πόλης και του αττικού ουρανού, ο βράχος με την έντονη γλυπτικότητα και οι μνήμες που συνοδεύουν το διατηρητέο θέατρο-μνημείο του Τάκη Ζενέτου είναι τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της τοποθεσίας που αποτελούν πηγή έμπνευσης.
Η πρόταση βασίζεται στη δύναμη του αττικού τοπίου. Ακολουθείται μια τοπιακή προσέγγιση που δρα με λιτότητα και αφαίρεση, προκειμένου μέσα από τις συνθετικές χειρονομίες να αναδειχθεί η αξία του κενού χώρου και ο βράχος ως γλυπτικό στοιχείο. Η διαμόρφωση συνδιαλέγεται με το βραχώδες μέτωπο, οι νέοι κτιριακοί όγκοι έρχονται να ενταχθούν στο ξέφωτο, δημιουργώντας μια αίσθηση σεβασμού και δωρικότητας προς το αττικό τοπίο και το θέατρο-μνημείο του Ζενέτου. Προτείνεται ένα ανοιχτό δωμάτιο-αναπνοή για την πόλη, μια tabula rasa ευκαιριών και δράσεων. Ευνοείται η απρόσκοπτη κίνηση και το ξέφωτο προσφέρει ευελιξία σε διαφορετικές διατάξεις οργάνωσης εναλλασσόμενων δραστηριοτήτων. Ο κενός χώρος και η διατήρηση του ανοιχτού πεδίου είναι μια συνθήκη που η πρόταση καλείται να υπερασπιστεί. Οι συνθετικές χειρονομίες είναι διακριτές αλλά διακριτικές, μια και επιθυμία μας είναι να μη διαταραχθεί το φυσικό τοπίο, το τελικό αποτέλεσμα να μην είναι έντονα παρεμβατικό αλλά συμβιωτικό.
H μεσογειακή παραλία, αυτό το παραθαλάσσιο ελληνικό τοπίο, είναι πάντα σημείο αναφοράς και επιρροής. Το τοπίο του ελληνικού καλοκαιριού, τοπίο αναψυχής και ρεμβασμού, των μακρινών οριζόντων, της ανεμελιάς των παιδικών χρόνων, γεμάτο αναμνήσεις και βιώματα.
— Ποιο σημείο της πόλης θα αλλάζατε ρεαλιστικά; Πού υπάρχει η δυνατότητα αλλά και η ανάγκη για περισσότερη φύση;
Η ανάγκη για περισσότερη φύση είναι επιτακτική στο πυκνοδομημένο κέντρο, εκεί όπου εκδηλώνεται η αστική συνθήκη στην πιο έντονη εκδοχή της. Στα χρόνια της περιβαλλοντικής κρίσης και της κλιματικής αλλαγής η συμβίωση πόλης και φυσικών στοιχείων δεν αποτελεί πολυτέλεια ούτε υπερβολή. Είναι αναγκαίες οι στρατηγικές επεμβάσεις που αφορούν σύνολα και συστήματα και όχι οι αποσπασματικές επιμέρους χειρονομίες. Για παράδειγμα, η τακτική μείωσης της χρήσης του αυτοκινήτου και αύξησης του δημόσιου χώρου για τον πεζό και το ποδήλατο, που ακολουθεί το μοντέλο του superblock της Βαρκελώνης, κερδίζει ολοένα έδαφος στις σύγχρονες προσεγγίσεις για την πόλη του 21ου αιώνα. Οι μικρότερης κλίμακας επεμβάσεις, π.χ. η πολυσυζητημένη ενοποίηση ακαλύπτων χώρων και οδών, που έχει διερευνήσει ο αρχιτεκτονικός διαγωνισμός ΑθήναΧ4 ήδη από το 2010, μπορούν να αξιοποιήσουν ανενεργά κενά και να αποδώσουν στη γειτονιά φυτεμένους δημόσιους χώρους κοινωνικής συναναστροφής. Επιπλέον, στην κλίμακα των αστικών τετραγώνων ενδιαφέρον έχει η αποδέσμευση των επεμβάσεων από το έδαφος με τη δημιουργία βατών φυτεμένων δωμάτων, πράσινων βιοκλιματικών όψεων και κάθετων κήπων. Στη μεγαλύτερη κλίμακα της πόλης και του Λεκανοπεδίου συνολικότερα, μεγάλη ανακούφιση θα προσέφερε η αποκατάσταση και ανάδειξη των μπαζωμένων και υποβαθμισμένων ρεμάτων σε ένα σύστημα δημόσιων γραμμικών οικολογικών διαδρόμων και πάρκων, όπως και η αξιοποίηση του θαλάσσιου μετώπου της Αθήνας.
— Τι είναι για εσάς η βιωσιμότητα; Πέρα από τα ESGs και τους ορισμούς, πώς πρέπει να ζούμε για να είμαστε«βιώσιμοι»;
Η βιωσιμότητα έχει να κάνει με θέματα διαχείρισης ενέργειας, περιβαλλοντικού αποτυπώματος και εν γένει οικολογικής συνείδησης, σχετίζεται, δε, με στρατηγικές τοπιακού σχεδιασμού για τη δημιουργία βιοκλιματικών, οικολογικών και αειφόρων τοπίων, ανθεκτικών στην κλιματική κρίση (π.χ. στρατηγικές για την αλλαγή του μικροκλίματος, μετρίαση της αστικής θερμικής νησίδας, αλλαγή αναλογίας πράσινου-χτισμένου, χρήση υδατοδιαπερατών υλικών και υδάτινων στοιχείων κ.ά.). Για μια πραγματική, αυθεντική βιωσιμότητα έχουμε ανάγκη από στρατηγικές για την προώθηση της οικολογικής συνείδησης (π.χ. ανακύκλωση), για τη διαχείριση του νερού, για την αύξηση και διασύνδεση της αστικής βιοποικιλότητας, για την ανάπτυξη δράσεων σε σχέση με την κλιματική κρίση αλλά και για την προώθηση της συλλογικής αλληλεγγύης (δημιουργία αυτοδιαχειριζόμενων κήπων/πάρκων, αστικών καλλιεργειών κ.λπ.). Πέρα από τους ορισμούς όμως, για να ζούμε βιώσιμα χρειάζεται να αναστοχαστούμε τόσο τη σχέση με τον εαυτό μας όσο και τη σχέση με το ευρύτερο πλαίσιο αναφοράς στο οποίο ζούμε και καταναλώνουμε. Καλό θα ήταν να απαλλαγούμε από το περιττό, τη σπατάλη, να ενστερνιστούμε μια ευρύτερη φιλοσοφία όπου φύση και άνθρωπος έχουν μια σχέση συμβίωσης και ώσμωσης και όχι ρήξης και ανταγωνισμού. Καθένας μας αποτελεί ένα μικρό μέρος ενός ευρύτερου παζλ, μια και είμαστε εμείς οι ίδιοι φύση και το φυσικό μας ενδιαίτημα είναι ο πλανήτης. Η συνειδητοποίηση ότι αποτελούμε τμήμα του συστήματος το οποίο καλούμαστε να διατηρήσουμε είναι κάτι που αφορά τόσο τις πολιτικές διαχείρισής του σε θεσμικό επίπεδο όσο και την απλή καθημερινότητα και την αλλαγή της νοοτροπίας μας σε σχέση με το φυσικό.
— Ποιος είναι ο αγαπημένος σας κήπος, σε οποιοδήποτε σημείο στον κόσμο;
Ένας κήπος που μας εμπνέει είναι ο Βοτανικός Κήπος της Βαρκελώνης, επειδή συμπυκνώνει μια ενδιαφέρουσα συνθετική γραφή ενταγμένη σε ένα φυσικό τοπίο, με παράλληλη χρήση σύγχρονων υλικών όπως ο οξειδωμένος χάλυβας. Ο κήπος απλώνεται στο φυσικό ανάγλυφο και οργανώνεται σε ένα δυναμικό σύστημα γεωμετρικών χαράξεων και μονοπατιών με χώρους στάσης και ενατένισης των μακρινών θεάσεων της πόλης. Οι ενότητες κήπων αποτελούν θύλακες πλούσιας φύσης ειδών από όλες τις περιοχές του κόσμου με μεσογειακό κλίμα. Είναι ένας κήπος πορείας και ανάβασης στον λόφο που βαθμιαία μυεί τον επισκέπτη σε μια «διαδραστική» διαδρομή με επιμέρους επεισόδια προς ανακάλυψη, ένας φυτεμένος δημόσιος χώρος που στοχεύει στον εμπλουτισμό της εμπειρίας του επισκέπτη.
— Ποιο είναι το αγαπημένο σας φυσικό τοπίο; Πότε βρεθήκατε εκεί, ποια ήταν τα πρώτα σας συναισθήματα, πως επηρέασε τη δουλειά σας;
H μεσογειακή παραλία, αυτό το παραθαλάσσιο ελληνικό τοπίο, είναι πάντα σημείο αναφοράς και επιρροής. Το τοπίο του ελληνικού καλοκαιριού, τοπίο αναψυχής και ρεμβασμού, των μακρινών οριζόντων, της ανεμελιάς των παιδικών χρόνων, γεμάτο αναμνήσεις και βιώματα. Παράλληλα, έχει πλούσια μεσογειακά οικοσυστήματα, έντονη βιοποικιλότητα και βλάστηση, σε αυτό εμφανίζονται αυξημένες συνθήκες συμβίωσης πανίδας και χλωρίδας. Η μεσογειακότητα ως τοπιακός χαρακτήρας και ως χωρική ποιότητα, στο πλαίσιο της οποίας ανασύρονται μνήμες γεμάτες φως και αισθήσεις, αποτελεί για τη δουλειά μας κεντρική συνθήκη έμπνευσης και επιστροφής.
Architecture Design Map 5: The Green Issue
Η συλλεκτική έκδοση της LiFO σε συνεργασία με το Archisearch.gr και την Design Ambassador.
