Το «experience design» είναι ένας όρος που έχουμε ακούσει πολύ, στην αρχιτεκτονική και στο interior design, ειδικά στον τομέα του τουρισμού. Η Μαρίνα Καραμαλή και η Κατερίνα Καραγιάννη, επικεφαλής του αρχιτεκτονικού γραφείου KKMK Architects, θέτουν έναν νέο όρο, περισσότερο βιωματικό και συμμετοχικό, ο οποίος εστιάζει κυρίως στην εμπειρία του χρήστη μέσω των αισθήσεών του: το «immersive design». Ας μάθουμε περισσότερα γι’ αυτό.
Φανταστείτε ότι μπαίνετε σε έναν χώρο και μπορείτε να μυρίσετε τη θάλασσα – παρόλο που δεν βρίσκεστε μέσα σε αυτήν. Το immersive design αποσκοπεί στο να ενεργοποιήσει και να συναρπάσει όλες σας τις αισθήσεις μέσα σε έναν χώρο – κατ’ επέκταση και το υποσυνείδητό σας.
Το immersive design είναι πολυδιάστατο και απαιτεί μια ευρύτερη κουλτούρα από την πλευρά του αρχιτέκτονα. Η γνώση της τέχνης, της κοινωνιολογίας, της ψυχολογίας μπορεί να εμπνεύσει, ώστε να ενεργοποιήσουμε αφή, ακοή, όραση, όσφρηση και να εξιτάρουμε αναμνήσεις και φαντασία. Έτσι, μεταβαίνουμε από τον τρισδιάστατο χώρο στον χώρο των αισθήσεων.
Όπως εξηγούν οι αρχιτέκτονες, ο σχεδιασμός ενός ξενοδοχείου συνήθως ακολουθεί μια δομημένη πρακτική. Το immersive design αλλάζει αυτή την προσέγγιση. Κάθε λεπτομέρεια σχεδιάζεται για να μεταφέρει τον επισκέπτη σε ένα εντελώς διαφορετικό περιβάλλον ή κατάσταση, προσφέροντάς του μια μοναδική εμπειρία. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το ξενοδοχείο White Pebble Suites στη Μήλο. Πρόκειται για ένα ξενοδοχείο μπροστά σε μια παραλία με τους χαρακτηριστικούς βράχους του νησιού. Η εμπειρία του φυσικού τοπίου μεταφέρεται μέσα στο ξενοδοχείο μέσω των αρχιτεκτονικών στοιχείων, που εμπνέονται από τον βράχο, την άμμο, τη θάλασσα και τον αέρα. Ο επισκέπτης ανακαλύπτει σταδιακά το φυσικό τοπίο, καθώς «καταδύεται» από το επίπεδο του δρόμου, όπου βρίσκεται η είσοδος του ξενοδοχείου, προς την παραλία.
Πώς έφτασαν η Κατερίνα Κ. και η Μαρίνα Κ. σε αυτό το κονσεπτικό πλαίσιο του σχεδιασμού τους; «Ως πελάτες, μας έχει συμβεί να μη θυμόμαστε το σαλόνι ή τη ρεσεψιόν ενός ξενοδοχείου, αλλά τη μυρωδιά του ή μια συγκεκριμένη κατάσταση που συνέβη εκεί ή το συναίσθημα που μας προκάλεσε. Έτσι, αποφασίσαμε να απορρίψουμε τις αυστηρά προκαθορισμένες χρήσεις» λέει η Κατερίνα Κ. «Μια ενδιαφέρουσα εμπειρία ήταν η επίσκεψή μου σε ένα ξενοδοχείο στην Ταϊλάνδη, όπου η χρήση των στοιχείων του νερού, των φυτών, του φωτός, ακόμα και της πανίδας, δημιουργούσε μια εμπειρία φιλοξενίας αφοπλιστική. Ναι, το ξενοδοχείο ήταν σχεδιασμένο γύρω από την εμπειρία του δυτικού τουρίστα, ωστόσο δεν υπήρχε η αίσθηση της δομής ενός ξενοδοχείου. Μπαίνεις σε έναν κήπο, κάπου υπάρχει ένα τραπέζι με κάποιον που θα σε υποδεχτεί, και τα σπίτια είναι σχεδόν ενσωματωμένα στη ζούγκλα. Ανακάλυπτα γωνιές με ψάρια που κολυμπούσαν, φυτά που έβγαιναν από τους τοίχους, κρυφά σημεία με Βούδες, σε μια λεπτή σκηνοθεσία που με εισήγαγε σε έναν κόσμο πλήρως τοπικό και... ανεξερεύνητο» συμπληρώνει. «Η πιο πρόσφατη εμπειρία μου προέρχεται από το Λονδίνο και μια επίσκεψη στο The Now Building στην Tottenham Court Road. Περπατούσα στο πεζοδρόμιο, όταν, ξαφνικά, μπήκα σε έναν ισόγειο χώρο και εισήλθα ακούσια σε μια εγκατάσταση ψηφιακής τέχνης με οθόνες παντού, η οποία αναπαρήγε τον βυθό της θάλασσας. Εντελώς απρόσμενοι κόσμοι εμφανίζονταν κατά τη διάρκεια μιας συμβατικής περιήγησης στην πόλη» λέει η Μαρίνα Κ. και συνεχίζει: «Τέτοιου είδους digital installations αποσκοπούν στο να “ρουφήξουν” τον επισκέπτη στον κόσμο τους. Υπάρχει άμεση συσχέτιση ανάμεσα σε τέτοιου είδους χώρους και πολλές αίθουσες μουσείων. Ένα παράδειγμα είναι οι αίθουσες με πίνακες του Mark Rothko ή η κυκλική αίθουσα στο Musée de l’Orangerie με τα “Water Lillies” του Monet. O τρόπος που παρουσιάζονται οι πίνακες στοχεύει στο να επηρεάσουν όλες τις αισθήσεις και τη συνολική εμπειρία του επισκέπτη».
Αυτού του είδους οι εμπειρίες μετατρέπονται σε αφορμή για έναν καινοτόμο τρόπο σχεδιασμού για τις ΚΚΜΚ Architects: «“Immersive design” είναι μια αρχιτεκτονική ιστορία, δομημένη μεν, αλλά και αρκετά ελαστική ως προς ό,τι όμορφο και απρόβλεπτο φέρνει η στιγμή και οι ανθρώπινες συνθήκες».
Όπως εξηγούν οι αρχιτέκτονες, υπάρχουν ορισμένα περιβάλλοντα τα οποία είναι από μόνα τους υποβλητικά, διαρκώς μεταβαλλόμενα ως προς την εμπειρία που προσλαμβάνουν οι επισκέπτες τους. «Η Σαντορίνη, για παράδειγμα, μεταμορφώνει την εμπειρία με κάθε τρόπο. Το ίδιο το τοπίο είναι τόσο immersive, ακόμα και ελλείψει σχεδιασμού από τον αρχιτέκτονα. Η Ζάκυνθος, από την άλλη, αποτελεί μια πρόκληση» λένε οι αρχιτέκτονες για το νησί όπου πρόσφατα σχεδίασαν το ξενοδοχείο New Filoxenia. «Στη Ζάκυνθο, που χαρακτηρίζεται από τον μαζικό τουρισμό των tour operators, ολοένα και περισσότεροι ευαισθητοποιημένοι επιχειρηματίες αντιλαμβάνονται τη σημασία του τουριστικού προϊόντος και ζητούν τη βοήθεια του αρχιτέκτονα» σημειώνουν. «Ψάξαμε να βρούμε πώς ήταν τα κτίρια, οι στοές κ.λπ., τα υλικά και τα χρώματα. Παράλληλα, διερευνήσαμε το προφίλ του τελικού αποδέκτη – νέοι άνθρωποι που επιζητούν ήσυχες διακοπές κοντά στη φύση. Έτσι ξεκίνησε η “σκηνοθεσία” του ξενοδοχείου, με στοιχεία αναπάντεχα που ανταποκρίνονται στο τοπικό στοιχείο, διατηρώντας παράλληλα τις αρχές του “all-inclusive”, που χαρακτηρίζει τα ξενοδοχεία του νησιού». Στο ξενοδοχείο New Filoxenia οι KKMK Architects διατήρησαν τον ελαιώνα που προϋπήρχε, εντάσσοντας σε αυτόν το στοιχείο του νερού, με την πισίνα να αποτελεί το κεντρικό υδάτινο στοιχείο ολόκληρου του έργου, καθώς το οικόπεδο δεν έχει επαφή με τη θάλασσα. Στην αρχιτεκτονική του κτιρίου χρησιμοποίησαν σε σύγχρονη αναπαράσταση τις παραδοσιακές καμάρες, που είναι τόσο χαρακτηριστικές στην τοπική αρχιτεκτονική, εντάσσοντάς τες στον κτιριακό όγκο, δίνοντας έτσι έναν ρυθμό «στοάς».
Όμως οι KKMK δοκιμάζουν την immersive φιλοσοφία τους και στο εξωτερικό. Σχεδιάζουν projects στην Αίγυπτο, στην Ινδονησία και στην Αυστραλία. Στην Αίγυπτο υπογράφουν το interior design του Zoya Rituals Hotel, ενώ στην Ινδονησία σχεδιάζουν εξολοκλήρου το ξενοδοχείο Desa Alam Resort.
Πόσο εύκολο είναι να σκηνοθετήσουν την immersive εμπειρία σε ένα περιβάλλον που δεν γνωρίζουν; «Η απόσταση ανάμεσα στον αρχιτέκτονα και τον τόπο για τον οποίο σχεδιάζει φέρνει πάντα μια δυσκολία στη δημιουργική διαδικασία. Ενέχει τον κίνδυνο ο δημιουργός να αποστασιοποιηθεί από το έργο, παραβλέποντας αυτά τα μικρά στοιχεία που μπορεί να κάνουν ένα έργο μοναδικό για το περιβάλλον του. Ο τρόπος που το αντιμετωπίζουμε είναι δημιουργώντας μια γερή βάση προτού ξεκινήσουμε τη μελέτη. Η βάση αυτή αποτελείται από ενδελεχή και σχολαστική έρευνα πάνω στον νέο αυτό τόπο, το κλίμα, τις τοπικές συνθήκες, τους ανθρώπους που τον κατοικούν, την καθημερινότητα, τις τοπικές συνήθειες. Όλα αυτά είναι η παρακαταθήκη που δημιουργούμε προτού ξεκινήσουμε – και φροντίζουμε να ανατρέχουμε συχνά εκεί, ώστε να παραμένουμε συνδεδεμένοι με το εγχείρημα. Φυσικά το να επισκεφτούμε την περιοχή και να αντλήσουμε όλες αυτές τις πληροφορίες επιτόπου αποτελεί την απαρχή του σχεδιασμού. Και βέβαια μετά τον σχεδιασμό έρχεται η στιγμή της κατασκευής, όπου επίσης βλέπουμε πως η τεχνοτροπία των κατασκευών και οι μέθοδοι που ακολουθούνται σε κάθε χώρα είναι διαφορετικές απ’ ό,τι στην Ελλάδα και διαφορετικές από χώρα σε χώρα. Η δεύτερη μεγαλύτερη πρόκληση, λοιπόν, είναι να πετύχουμε το αποτέλεσμα που επιθυμούμε δουλεύοντας και καθοδηγώντας ανθρώπους που κατασκευάζουν με διαφορετικά μέσα και τεχνικές από αυτά που έχουμε συνηθίσει και, κυρίως, όλο αυτό να επιτευχθεί από μακριά» λένε οι αρχιτέκτονες.
«Σε όποια ήπειρο, όμως, κι αν δουλεύουμε, το βέβαιο είναι ότι οι ανάγκες του τουρισμού αλλάζουν, καθώς μεταβάλλονται οι συνθήκες ζωής. Είναι ένα σύνθετο φαινόμενο, το οποίο έχει επιρροές κοινωνιολογικές, οικονομικές και λειτουργικές» επισημαίνουν.
«Δεν νομίζουμε ότι μπορεί κανείς να προβλέψει τι θα συμβαίνει σε 20 χρόνια. Αυτό που βλέπουμε να συμβαίνει τώρα και στο άμεσο μέλλον είναι ότι οι ρυθμοί εργασίας, η τεχνολογία και η αποσύνδεση από το περιβάλλον ωθούν τον επισκέπτη στην αναζήτηση μιας πιο immersive εμπειρίας στις διακοπές του. Θέλει να συνδεθεί με το περιβάλλον το οποίο επιλέγει για χαλάρωση, θέλει οι αισθήσεις του να συνδεθούν με τον πραγματικό χώρο γύρω του. Θέλει να νιώσει όμορφα, να ζήσει συνολικά, με όλες του τις αισθήσεις, τον χώρο και το μέρος. Αναζητά να “αποκαταστήσει” όλα όσα έχουν αποκοπεί από την καθημερινότητά του. Οπότε, αρχιτεκτονικά και σκηνοθετικά, καλούμαστε να προσφέρουμε πολλά και σύνθετα επίπεδα και διαστάσεις στους χώρους που δημιουργούμε» καταλήγουν.
