Η Διεθνής Έκθεση Prague Quadrennial of Performance Design and Space (PQ) είναι η σημαντικότερη παγκόσμια έκθεση που αφορά τη σκηνογραφία, τον παραστασιακό χώρο και τη θεατρική αρχιτεκτονική. Φέτος, σκηνογράφοι από την Ελλάδα ταξιδεύουν στη Διεθνή Έκθεση της Πράγας με το Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου.
Πρόκειται για ένα από τα πιο ποικίλα πολιτιστικά γεγονότα στον κόσμο και παράλληλα, με όχημα τη σκηνογραφία, η έκθεση αυτή αποτελεί τη μεγαλύτερη διεθνή διοργάνωση παρουσίασης και προβολής της πιο πρόσφατης καλλιτεχνικής δημιουργίας σε όλους τους τομείς των παραστατικών τεχνών και τη σημαντικότερη πλατφόρμα επικοινωνίας και διεθνούς προβολής νέων τάσεων στις παραστατικές τέχνες που εκπροσωπούνται από εθνικές συμμετοχές σε διαγωνιστικό πλαίσιο.
Μεταξύ 8 και 18 Ιουνίου, το PQ θα περιλαμβάνει περισσότερα από τριακόσια έργα τέχνης από καλλιτέχνες από περισσότερες από εκατό χώρες στο πλαίσιο του προγράμματος του φεστιβάλ. Οι δύο κύριες εκθέσεις –η Έκθεση Χωρών και Περιφερειών και η Έκθεση Φοιτητών– είναι ανταγωνιστικές και οι καλλιτεχνικές ομάδες μεμονωμένων χωρών και περιοχών διορίζονται από τους τοπικούς εκπροσώπους των επιμελητών.
Αν είναι κάτι που χαρακτηρίζει σε σύνολο τους Έλληνες σκηνογράφους είναι η λέξη ευρηματικότητα. Και αυτή η έκθεση φιλοδοξεί όχι μόνο να μας δείξει το εύρος της ελληνικής σκηνογραφίας, αλλά να ανοίξει και τη συζήτηση γα το πώς παράγουμε σκηνογραφία στη χώρα μας.
Η ελληνική εκπροσώπηση της σύγχρονης σκηνογραφίας
Με την υποστήριξη του υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού μέσω του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου, η ελληνική εθνική εκπροσώπηση έχει ως ζητούμενο τη διευρυμένη προβολή της σύγχρονης σκηνογραφίας και της καλλιτεχνικής δημιουργίας των παραστατικών τεχνών στην Ελλάδα, παρουσιάζοντας υλοποιημένα έργα των δημιουργών από την τρέχουσα εξαετία (2017-2023).
Η εξαμελής επιμελητική ομάδα αποτελείται από τους Αντώνη Βολανάκη, εικαστικό και επίκουρο καθηγητή στο Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου, Κωνσταντίνο Ζαμάνη, σκηνογράφο - ενδυματολόγο, Μαρία Κονομή, σκηνογράφο - ενδυματολόγο και επίκουρη καθηγήτρια στο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του ΕΚΠΑ, Εύα Νάθενα, εικαστικό και σκηνογράφο - ενδυματολόγο, Σοφία Παντουβάκη, σκηνογράφο - ενδυματολόγο και καθηγήτρια Ενδυματολογίας στο Aalto University της Φινλανδίας, Ανδρέα Σκούρτη, αρχιτέκτονα, σκηνογράφο και λέκτορα Σκηνογραφίας στο Royal Central School of Speech and Drama του University of London.
«Τα 57 παραδείγματα που έχουμε και αποτελούν την ελληνική συμμετοχή νιώθουμε ότι είναι σαν την Ελλάδα: έχουν highs, έχουν lows, είναι μικρά, είναι μεγάλα, είναι πλούσια, είναι φτωχά. Όλη η ελληνική συμμετοχή μαζί είναι πολύ κοντά στην Ελλάδα με τα καλά της και τα κακά της, με τα τραύματά της, με τις ομορφιές της. Προφανώς τη σύγχρονη Ελλάδα, όχι την "Ελλάδα"» λένε οι επιμελητές.
Ανοίγοντας τη συζήτηση για την ελληνική σκηνογραφία
Αν είναι κάτι που χαρακτηρίζει σε σύνολο τους Έλληνες σκηνογράφους είναι η λέξη ευρηματικότητα. Και αυτή η έκθεση φιλοδοξεί όχι μόνο να μας δείξει το εύρος της ελληνικής σκηνογραφίας, αλλά να ανοίξει και τη συζήτηση γα το πώς παράγουμε σκηνογραφία στη χώρα μας. «Το να κάνει κανείς με τα ελάχιστα τα μέγιστα, το οποίο είναι μία συνεχόμενη άσκηση ευρηματικότητας και επάρκειας, είναι κάτι στο οποίο όλοι επιστρέφουν. Υπάρχει πια μία πολύ συστηματική προσπάθεια για επανάχρηση υλικών και αντικειμένων ή για παραστάσεις που δεν βασίζονται στην υλική δαπάνη, αλλά στον τρόπο με τον οποίο λίγα πράγματα θα αναπτύξουν ολόκληρους κόσμους» λένε οι επιμελητές που θέτουν τα παρακάτω ερωτήματα:
«Τι είναι "ελληνική σκηνογραφία"; Τι θέλουμε να πούμε ή τι θέλουμε να αναδείξουμε για την ελληνική σκηνογραφία με αυτή τη δράση; Είναι αλληλένδετα τα δύο, τα θέτουμε ως ένα ερώτημα με δύο σκέλη. Είναι δόκιμος όρος η "ελληνική σκηνογραφία"; Τι σημαίνει ως πλαίσιο; Αυτό το συζητήσαμε στην αρχή και για το ανοιχτό κάλεσμα για συμμετοχή – το πώς ορίζεται: ως "ελληνική σκηνογραφία" ή ως "σκηνογραφία στην Ελλάδα";
Είναι οι άνθρωποι ασχέτως εθνικότητας που δουλεύουν στην Ελλάδα. Είναι οι Έλληνες που δουλεύουν στην Ελλάδα, αλλά δουλεύουν και αλλού. Και ένα δεύτερο ερώτημα που θέλουμε να θέσουμε εδώ είναι το περιεχόμενο. Τι είναι "ελληνική σκηνογραφία" ως περιεχόμενο; Υπάρχουν κάποιοι σκηνογράφοι, κάποια χαρακτηριστικά ή κάποιες κοινές θεματικές που “εμπεριέχονται” στην ελληνική σκηνογραφία και θέλουμε να αναδείξουμε μέσα από αυτή την δράση;».
Είναι ξεκάθαρο ότι αυτό συνδέεται αναπόσπαστα με την εμπειρία του τι σημαίνει κάνω θέατρο στην Ελλάδα, συχνά χωρίς χρηματοδότηση, χωρίς αυστηρά ωράρια και κανόνες ασφαλείας, μια ιδιομορφία που παράγει ευτυχώς αρκετές φορές έργο ουσιαστικά καλλιτεχνικό και αυθόρμητο.
«Ο τόπος φέρνει μαζί βέβαια και το πολιτισμικό υπόβαθρο, τους ανθρώπους και τις συνεργασίες, τις ειδικές συνθήκες παραγωγής, που είναι σίγουρα πιο αυτοσχεδιαστικές και εξαιρετικά ποικιλόμορφες – στην Ελλάδα συχνά επικρατεί μία ρευστότητα γύρω από τις συνθήκες παραγωγής και συνεργασίας, αλλά και τους όρους δημιουργίας. Αυτά, όλως παραδόξως, κάποιες φορές καταλήγουν σε κάτι απροσδόκητα καλλιτεχνικό, και άλλοτε σε αλαλούμ» λένε οι επιμελητές.
Οι Έλληνες σκηνογράφοι στην Πράγα
Η Διεθνής Έκθεση Prague Quadrennial of Performance Design and Space (PQ) ξεκίνησε το 1967 και διοργανώνεται κάθε τέσσερα χρόνια από το υπουργείο Πολιτισμού της Τσεχικής Δημοκρατίας σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Τεχνών & Θεάτρου της Πράγας.
Μέχρι στιγμής η Ελλάδα έχει εκπροσωπηθεί στην PQ έξι φορές (1991, 1995, 2003, 2007, 2011 & 2015) από σημαντικούς καλλιτέχνες αποσπώντας διακρίσεις.
Το 1991 ο Μάνος Περράκης απέσπασε το χρυσό μετάλλιο στον τομέα της Θεατρικής Αρχιτεκτονικής, το οποίο μοιράστηκε με τη Γαλλία. Στην ενότητα της Σκηνογραφίας η Ελλάδα εκπροσωπήθηκε από τον Διονύση Φωτόπουλο σε επιμέλεια Ελένης Βαροπούλου.
Το 1995 η Ελλάδα εκπροσωπήθηκε από τον Γιώργο Πάτσα σε επιμέλεια Αλίκης Μπακοπούλου-Χωλς. Ο Γιώργος Πάτσας διακρίθηκε με το αργυρό μετάλλιο στον τομέα των Σκηνογραφικών Εκδόσεων για το βιβλίο του «Σκηνικά-Κοστούμια».
Το 2003 η Ελλάδα συμμετείχε με μια ομαδική έκθεση σκηνογράφων-ενδυματολόγων (Απόστολος Βέττας, Αντώνης Δαγκλίδης, Ιωάννα Μανωλεδάκη, Ιωάννα Παπαντωνίου, Γιώργος Πάτσας και Λίλη Πεζανού) σε επιμέλεια Απόστολου Βέττα. Το ελληνικό περίπτερο βραβεύτηκε με ειδική τιμητική διάκριση για την ποιότητα σχεδιασμού και παρουσίασης των εκθεμάτων του και ο Γιώργος Πάτσας απέσπασε το αργυρό μετάλλιο στη Σκηνογραφία για το σκηνικό του για τους «Πέρσες» του Αισχύλου σε σκηνοθεσία Λευτέρη Βογιατζή.
Το 2007 η Ελλάδα συμμετείχε στην ενότητα της Σκηνογραφίας με την ομαδική παρουσίαση έξι νέων σκηνογράφων (Γιώργος Γαβαλάς, Κέννυ Μακλέλλαν, Ελένη Μανωλοπούλου, Έλλη Παπαγεωργακοπούλου, Γιώργος Σουγλίδης και Μαγιού Τρικεριώτη) με κεντρικό θέμα «Το λάθος», θεματική βασισμένη σε μια ιδέα του Μιχαήλ Μαρμαρινού (τότε Προέδρου ΕΚΔΙΘ) και επιμέλεια Χριστίνας Μπάμπου-Παγκουρέλη. Στην ενότητα της Εκπαίδευσης στη Σκηνογραφία, το βραβείο που απονεμήθηκε από την UNESCO (Prize for the Promotion of the Arts - Performing Arts Section) κέρδισε η φοιτήτρια του Τμήματος Θεάτρου του ΑΠΘ, Ελίζα Αλεξανδροπούλου.
Το 2011 η Ελλάδα συμμετείχε στην ενότητα της Θεατρικής Αρχιτεκτονικής με θέμα «Something old, something new» και βραβεύτηκε με το χρυσό μετάλλιο, το οποίο μοιράστηκε με το Μεξικό. Συμμετέχοντες ήταν οι FLUX Office (Εύα Μανιδάκη - Θανάσης Δεμίρης) και το Γραφείο 75 (Ανδρέας Σκούρτης - Στέφανος Πάντος) σε επιμέλεια Κωνσταντίνου Ζαμάνη.
To 2015 η Ελλάδα συμμετείχε στην επαγγελματική ενότητα με μια διευρυμένη ομαδική εκπροσώπηση της πιο πρόσφατης καλλιτεχνικής δημιουργίας του πεδίου των παραστατικών τεχνών με 20 καλλιτέχνες/καλλιτεχνικές ομάδες και 27 έργα στην επαγγελματική σκηνογραφική ενότητα με θέμα Nέες Xωρικότητες: Παραστατικές Τέχνες και Υπαίθριος/ Ανοιχτός Χώρος σε επιμέλεια Θάνου Βόβολη και θεωρητικό σχεδιασμό Θάνου Βόβολη και Μαρίας Κονομή. Επίσης, εκπροσωπήθηκε συλλογικά από οκτώ εκπαιδευτικά ιδρύματα με 240 φοιτητές στη φοιτητική ενότητα.
Παράλληλα, η Ελλάδα έχει προσκληθεί έως σήμερα δύο φορές στη διεθνή κριτική επιτροπή που απονέμει τα βραβεία, το 2003 με τον Διονύση Φωτόπουλο και το 2019 με τη Σοφία Παντουβάκη.
Η έκθεση Prague Quadrennial of Performance Design and Space θα πραγματοποιηθεί στην Πράγα μεταξύ 8 και 18 Ιουνίου.Μπορειτε να αναζητήσετε πληροφορίες στο επίσημο site της διοργάνωσης https://greeceatpq.gr
