Yanar Mohammed
(1960 - 2 Μαρτίου 2026)
Στις 2 Μαρτίου 2026, η υπερασπίστρια των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και φεμινίστρια Yanar Mohammed δολοφονήθηκε σε ένοπλη επίθεση μπροστά από την κατοικία της στη βόρεια Βαγδάτη.
Σύμφωνα με επίσημη ανακοίνωση της οργάνωσης OWFI, στις 2 Μαρτίου 2026 στις 09:00, δύο άγνωστοι ένοπλοι που επέβαιναν σε μοτοσικλέτα άνοιξαν πυρ εναντίον της Yanar ενώ βρισκόταν έξω από το σπίτι της. Μεταφέρθηκε εσπευσμένα στο νοσοκομείο, ωστόσο, παρά τις προσπάθειες του ιατρικού προσωπικού, υπέκυψε στα τραύματά της.
Σύμφωνα με πληροφορίες, η Yanar Mohammed είχε επιστρέψει στη Βαγδάτη από τον Καναδά μόλις λίγες ημέρες πριν από τη δολοφονία της. Για πολλά χρόνια, και ιδιαίτερα από το 2004, η Yanar αποτελούσε στόχο απειλών για τη ζωή της που αποσκοπούσαν στο να την αποτρέψουν από την υπεράσπιση των δικαιωμάτων των γυναικών, ωστόσο η ίδια παρέμεινε ανυποχώρητη απέναντι στις απειλές του ISIS και άλλων ένοπλων ομάδων. Αυτή τη φορά, δυστυχώς, οι άγνωστοι δράστες έκαναν πράξη τις απειλές τους, προκαλώντας βαθύ σοκ στους φίλους και τους συμμάχους της.
Front Line Defenders (FLD). Διεθνής οργανισμός ανθρωπίνων δικαιωμάτων που ιδρύθηκε στο Δουβλίνο το 2001, με συγκεκριμένο σκοπό την προστασία των υπερασπιστών/τριών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που βρίσκονται σε κίνδυνο.
"Η κατάσταση στο Ιράκ είναι εξαιρετικά ζοφερή. Συναντάμε πολλές νεαρές γυναίκες που έχουν δραπετεύσει από τα σπίτια τους, που έχουν παγιδευτεί από κυκλώματα εμπορίας ανθρώπων (trafficking) τα οποία τις εξέδωσαν σε οίκους ανοχής, γυναίκες που θέλουν να ξεφύγουν για μια καλύτερη ζωή, αλλά δεν μπορούν να επιστρέψουν στο σπίτι τους γιατί θα δολοφονηθούν. Εκατομμύρια γυναίκες εκτοπίζονται στο Ιράκ αυτή τη στιγμή. Είναι ευάλωτες στην εμπορία ανθρώπων λόγω της φτώχειας και της ανάγκης να ταΐσουν τα παιδιά τους.
Αντιμετωπίζουμε επίσης ακραία βία κατά των γυναικών υπό το καθεστώς του ISIS. Προσπαθούμε να τα διαχειριστούμε όλα· προσεγγίζουμε γυναίκες [σε περιοχές όπου δραστηριοποιείται το ISIS] και ετοιμαζόμαστε να ανοίξουμε μια νέα σειρά καταφυγίων. Όταν οι γυναίκες μένουν στα καταφύγιά μας, αρχικά τις φροντίζουμε, αλλά τελικά ο στόχος είναι η ενδυνάμωση και η πολιτική συνειδητοποίηση· προσπαθούμε να τις βοηθήσουμε να γίνουν ακτιβίστριες των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ηγέτιδες στις κοινότητές τους.
Αν υπάρχει μια στιγμή στην ιστορία μας που χρειαζόμαστε το ψήφισμα 1325 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, είναι αυτή. Μιλάει για προστασία, ενδυνάμωση, στη συνέχεια για νομοθεσία και μετά για εκπροσώπηση".
Yanar Mohammed (09.05.2016)
Η Yanar Mohammed ήταν Ιρακινή φεμινίστρια και ακτιβίστρια για τα δικαιώματα των γυναικών. Ήταν συνιδρύτρια και διευθύντρια της Οργάνωσης για την Ελευθερία των Γυναικών στο Ιράκ (OWFI), και διετέλεσε αρχισυντάκτρια της εφημερίδας Al-Mousawat (Ισότητα). Το 2003 δημιούργησε και τους πρώτους ξενώνες για γυναίκες στο Ιράκ, παρέχοντάς τους προστασία από τα εγκλήματα τιμής και τη σεξουαλική εκμετάλλευση
Η Yanar Mohammed γεννήθηκε στη Βαγδάτη του Ιράκ το 1960. Μεγάλωσε και έζησε στην πόλη μέσα σε μια προδευτική οικογένεια, με μητέρα δασκάλα και πατέρα μηχανικό. Ο παππούς της από την πλευρά της μητέρας της ήταν θρήσκος και εξέχων άνδρας στην κοινότητά του, ο οποίος "άξιζε σίγουρα τον τιμητικό τίτλο του Μουλά", με τη διαφορά ότι παντρεύτηκε τη δεκατετράχρονη μικρότερη αδελφή της πρώην συζύγου του – γεγονός που ώθησε αρχικά τη Yanar να ασχοληθεί με τον αγώνα για τα δικαιώματα των γυναικών.
Αποφοίτησε από το Πανεπιστήμιο της Βαγδάτης με πτυχίο στην Αρχιτεκτονική το 1984 και μεταπτυχιακό το 1993. Μετά τις μεταπτυχιακές της σπουδές και το ταξίδι της στον Καναδά, δραστηριοποιήθηκε στο Εργατικό Κομμουνιστικό Κόμμα του Ιράκ, από το οποίο αποχώρησε αργότερα, το 2018.
Το 1995, η οικογένειά της μετακόμισε από το Ιράκ στον Καναδά. Το 1998, η Yanar Mohammed ίδρυσε έναν οργανισμό με το όνομα "Υπεράσπιση των Δικαιωμάτων των Γυναικών του Ιράκ", ο οποίος υπήρξε ο προκάτοχος της Οργάνωσης για την Ελευθερία των Γυναικών στο Ιράκ (OWFI).
Μετά την εισβολή στο Ιράκ υπό την ηγεσία των ΗΠΑ το 2003, η Yanar επέστρεψε στη Βαγδάτη, μια επιστροφή που χρηματοδότησε με τις οικονομίες μιας ζωής από την εργασία της στην Αρχιτεκτονική. Με την επιστροφή της, ίδρυσε την Οργάνωση για την Ελευθερία των Γυναικών στο Ιράκ (OWFI), μια ομάδα ενεργή στην υποστήριξη των γυναικείων δικαιωμάτων. Η οργάνωση δημιούργησε καταφύγια και ασφαλείς ξενώνες για την προστασία γυναικών που απειλούνταν από ενδοοικογενειακή βία και "εγκλήματα τιμής".
Αναπτύχθηκε παράλληλα μία δράση κατά της εμπορίας νεαρών γυναικών, διοργανώθηκαν μαθήματα για γυναίκες ακτιβίστριες σχετικά με την αντιμετώπιση της μισαλλοδοξίας και προωθήθηκε η ισότητα των γυναικών στο ιρακινό ραδιόφωνο και την τηλεόραση. Το έργο της Yanar Mohammed στην OWFI δημιούργησε ένα δίκτυο καταφυγίων σε τέσσερις πόλεις του Ιράκ, εξυπηρετώντας περισσότερες από 870 γυναίκες σε διάστημα 16 ετών (2003-2019). Για τη δράση της αυτή, τιμήθηκε με το Βραβείο Δικαιωμάτων των Γυναικών του Ιδρύματος Gruber το 2008 και το Βραβείο Rafto της Νορβηγίας το 2016.
Η Yanar Mohammed συνάντησε και βοήθησε περίπου 30 γυναίκες που κρατούνταν στη φυλακή. Μετά από αυτές τις επαφές, μια γυναίκα γλίτωσε τη θανατική ποινή, ενώ άλλες σώθηκαν από την εκ νέου εμπλοκή σε κυκλώματα σεξουαλικής εμπορίας. Το 2018, συμπεριλήφθηκε στη λίστα των 100 Γυναικών του BBC. Σπούδασε στο Πανεπιστήμιο του Τορόντο (OISE) και έγραψε τη μεταπτυχιακή της διατριβή με τίτλο Θεωρητικοποιώντας τον Φεμινιστικό Αγώνα στο Μεταπολεμικό Ιράκ 2003-2018.
Το 2020, συμμετείχε τακτικά στις διαδηλώσεις στην πλατεία Ταχρίρ της Βαγδάτης. Στα μέσα της δεκαετίας του 2020, επέστρεψε στον Καναδά αφού απειλήθηκε με σύλληψη στο Ιράκ. Η Yanar Mohammed επέκρινε την ιρακινή νομοθεσία που "κατοχυρώνει τη σιιτική θρησκευτική νομολογία στο οικογενειακό δίκαιο", η οποία θα έδινε στους συζύγους αυτόματη επιμέλεια των παιδιών και μονομερές δικαίωμα διαζυγίου χωρίς τη συγκατάθεση της συζύγου, ενώ θα χαλάρωνε τους περιορισμούς στους γάμους ανηλίκων.
Πολιτικές απόψεις
Η Yanar Mohammed αγωνίστηκε για τα δικαιώματα των γυναικών, τον κοσμικισμό και τη δημοκρατία, ενώ υπήρξε μέλος της Οργάνωσης για μία Κομμουνιστική Εναλλακτική στο Ιράκ.
Άσκησε έντονη κριτική στην εισβολή των ΗΠΑ στο Ιράκ, δηλώνοντας ότι "η αμερικανική κατοχή μετέτρεψε τους δρόμους του Ιράκ σε ζώνη απαγορευμένη για τις γυναίκες" και ότι ανάμεσα στην "αμερικανική κατοχή που είναι πρόθυμη να διαπράξει γενοκτονία και το πολιτικό Ισλάμ που θα μας αναγκάσει να ζήσουμε με έναν εντελώς απάνθρωπο και ανελεύθερο τρόπο", η ίδια προτιμούσε έναν "τρίτο δρόμο" για την οικοδόμηση της ελευθερίας στο Ιράκ. Σε συνέντευξή της το 2007, δήλωσε: "Τα αμερικανικά στρατεύματα πρέπει να αποχωρήσουν αμέσως, χωρίς όρους". Η Yanar πίστευε τότε ότι η κατοχή τροφοδοτούσε τις ταραχές και τη βία που επικράτησαν μετά το 2003, επηρεάζοντας καταστροφικά τα γυναικεία δικαιώματα.
Παρόλο που δεν ήταν κατά της θρησκείας, η Yanar Mohammed πίστευε σθεναρά στην κοσμική διακυβέρνηση, υποστηρίζοντας ότι η ισότητα των γυναικών μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσω αυτής, καθώς μια ισλαμική κυβέρνηση θα έπληττε τα δικαιώματα και την ελευθερία τους. Το 2003, η Yanar τόνισε την αντίθεση ανάμεσα στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονταν οι γιαγιάδες της στα μέσα του 20ού αιώνα και την οπισθοδρομική καθημερινότητα που βιώνουν οι γυναίκες στο σύγχρονο Ιράκ.
Λόγω του έργου της για τα γυναικεία δικαιώματα που αμφισβητούσε ακραίες ερμηνείες του Ισλάμ, η Yanar δέχθηκε απειλές για τη ζωή της και αναγκάστηκε να περιορίσει τις μετακινήσεις της. Η οργάνωση Jaish al Sahaba απέστειλε δύο απειλές θανάτου εναντίον της το 2004, οι οποίες σχετίζονταν άμεσα με τις προσπάθειές της για την επίτευξη της ισότητας των φύλων. Μετά από πολλά χρόνια έντονης δράσης, οι απειλές υποχώρησαν και η οργάνωσή της, καθώς και τα καταφύγιά της, θεωρούνται ο μόνος ασφαλής χώρος για τις γυναίκες που κινδυνεύουν στο Ιράκ. Η οργάνωσή της (OWFI) ξεκίνησε μαθήματα φεμινιστικής θεωρίας και σταδιακά εξελίσσεται σε ένα "Φεμινιστικό Σχολείο".
[Wikipedia]
