Παρακαλούμε απενεργοποιήστε το Adblocker για να έχετε πλήρη πρόσβαση στο περιεχόμενο και τις υπηρεσίες μας. Δείτε πώς.
Βρήκατε κάποιο λάθος ή παράλειψη;     Επικοινωνήστε μαζί μας  »
ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΓΙΑ ΚΙΝΗΤΑ
 

Παπαδιαμάντης για να μαλακώσει η ψυχή

Ο Σταύρος Ζουμπουλάκης μας πλοηγεί στο έργο του Παπαδιαμάντη, που παραμένει μέχρι τις μέρες μας ένα από τα σημαντικότερα δείγματα νεοελληνικής λογοτεχνίας.
ΤΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΖΟΥΜΠΟΥΛΑΚΗ*

Ο ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗΣ, 110 χρόνια μετά τον θάνατό του, φαίνεται να κερδίζει το αναγνωστικό στοίχημα καλύτερα από άλλους συγγραφείς του 19ου αιώνα που έγραφαν κι εκείνοι σε λόγια γλώσσα (Βιζυηνός, Ροΐδης). Εκδίδεται και επανεκδίδεται, ανθολογείται, διαβάζεται δημόσια, γίνεται σινεμά, θέατρο, όπερα. Καινούργιοι αναγνώστες προσέρχονται διαρκώς στο έργο του και το ανακαινίζουν.

Σημάδι τούτης της αναγνωστικής νίκης θεωρώ και το ότι τον διαβάζουν πολλοί νέοι άνθρωποι που είναι ξένοι προς το πνευματικό σύμπαν του, εννοώ την ορθόδοξη λατρεία. Ναι, αλλά ως πότε; Πόσο ακόμη θα κρατήσει αυτό; Το ερώτημα συνδέεται πάντα με το πόσο καταλαβαίνουν τη γλώσσα του οι σημερινοί νέοι και ακόμη περισσότερο με το πόσο θα την καταλαβαίνουν οι αυριανοί. Ας μην καμωνόμαστε πως δεν υπάρχει πρόβλημα. Όσοι νοιαζόμαστε για τον Παπαδιαμάντη (αλλά και για όλους τους συγγραφείς της λόγιας γλώσσας μας) χρειάζεται να οργανώσουμε την εκδοτική στρατηγική μας.

   

Θα επαναλάβω, μοιραία, παλαιότερη πρότασή μου, για μια τριπλή γραμμή. Πρώτον, για τους μικρούς αναγνώστες του δημοτικού σχολείου –ο Παπαδιαμάντης διαβάζεται και από παιδιά– υπάρχουν ήδη, αλλά πρέπει να πολλαπλασιαστούν οι δίγλωσσες εκδόσεις: αριστερά το πρωτότυπο, δεξιά η μετάφραση, η οποία καλό είναι να αξιοποιεί, όσο περισσότερο γίνεται, λέξεις και φράσεις του πρωτοτύπου. Λίγες ματιές στο πρωτότυπο αποτελούν ήδη μια πρώτη μύηση στη γλώσσα του. Δεύτερον, για τις μεγαλύτερες ηλικίες, εφήβους, νέους αλλά και κάθε άλλον, εκδόσεις με υποσέλιδες μεταφράσεις λέξεων και ολόκληρων φράσεων. Και βεβαίως, τρίτον, θα υπάρχουν για τους ενήλικους και λογιότερους αναγνώστες εκδόσεις που θα περιέχουν ό,τι κρίνει ο εκδότης, δηλαδή εισαγωγές, σημειώσεις κ.λπ., μα απαραίτητα και γλωσσάριο των ιδιωματικών αλλά και λόγιων λέξεων.

 

Όσο η διδασκαλία των αρχαίων ελληνικών ναυαγεί στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, αν δεν τα κάνουμε όλα αυτά, δεν θα αργήσουμε να διαβάζουμε τον Παπαδιαμάντη μόνο από μεταφράσεις.

 

Όσο η διδασκαλία των αρχαίων ελληνικών ναυαγεί στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, αν δεν τα κάνουμε όλα αυτά, δεν θα αργήσουμε να διαβάζουμε τον Παπαδιαμάντη μόνο από μεταφράσεις.

 

Για την ώρα, όσο δεν έχουμε φτάσει ακόμη σε αυτό το σημείο, αντί να θρηνολογούμε για τα χαμένα ελληνικά των νεότερων, ας τον διαβάζουμε όσο γίνεται συχνότερα. Θα μας ανταμείψει πλουσιόδωρα.

 

Τώρα, λοιπόν, που πλησιάζουν τα Χριστούγεννα, θα πρότεινα στον αναγνώστη, καθώς ο εορταστικός θόρυβος θα είναι αναγκαστικά μικρότερος και οι επισκέψεις λιγότερες, λόγω της δεινής επιδημίας, να πιάσει να διαβάσει ένα-δυο από τα χριστουγεννιάτικα διηγήματά του, να τα χαρεί η ψυχή του και να μαλακώσει από την αναπάντεχα χαρμόσυνη και αίσια έκβαση, τη σωτήρια λύση που υπάρχει στα περισσότερα από αυτά, όπως ακριβώς αναπάντεχη και σωτήρια ήταν και η Γέννηση του Χριστού.

 

Ας διαβάσει την Υπηρέτρα («Το Ουρανιώ έχυνεν ακόμη δάκρυα, αλλά δάκρυα χαράς. Ο πατήρ της δεν της είχε φέρει ούτε αυγά, ούτε μυζήθρες, ούτε όρνιθες, αλλά της έφερε το σκληραγωγημένον και θαλασσόδαρτον άτομόν του και τας δύο στιβαράς και χελωνοδέρμους χείρας του, δι' ων ηδύνατο ακόμη επί τινα έτη να εργάζηται δι' εαυτόν και δι' αυτήν»)· ή τη Σταχομαζώχτρα («Μεγάλην εξέφρασεν έκπληξιν η γειτόνισσα το Ζερμπινιώ, ιδούσα τη ημέρα των Χριστουγέννων του έτους 187... την θεια-Αχτίτσα φορούσαν καινουργή μανδήλαν, και τον Γέρο και την Πατρώνα με καθαρά υποκαμισάκια και με νέα πέδιλα»)· ή τον Αμερικάνο («Όταν οι γείτονες της θεια-Κυρατσώς της Μιχάλαινας εξύπνησαν μετά τα μεσάνυκτα διά να υπάγουν εις την εκκλησίαν της οποίας οι κώδωνες εκλάγγαζον θορυβωδώς, πόσον εξεπλάγησαν ιδόντες την οικίαν της πτωχής χήρας, εκεί όπου δεν εδέχοντο τα παιδία να τραγουδήσουν τα Χριστούγεννα [...], κατάφωτον, με όλα τα παραθυρόφυλλα ανοικτά, με τας υέλους αστραπτούσας, με την θύραν συχνά ανοιγοκλειομένην, με δύο φανάρια ανηρτημένα εις τον εξώστην, με ελαφρώς διερχομένας σκιάς, με χαρμοσύνους φωνάς και θορύβους»)· ας διαβάσει εν τέλει ο καθείς ό,τι του κάνει όρεξη, τους Ελαφροΐσκιωτους αίφνης ή κάποιο άλλο από τα δεκαοχτώ χριστουγεννιάτικα του Παπαδιαμάντη.

 

Έχω και μια πρόταση για το φετινό ρεβεγιόν στο σπίτι: ανάγνωση εις επήκοον του καθαρού αριστουργήματος Στο Χριστό στο Κάστρο, όπου ο παπα-Φραγκούλης θα λειτουργήσει τελικά μοναχός του στην παλιά εκκλησία της του Χριστού Γεννήσεως, τη μητρόπολη του Κάστρου, γιατί η συνοδεία του έχει τρέξει να σώσει τρεις ναυτικούς που θαλασσοπνίγονταν και θα φτάσουν όλοι στο τέλος, ίσα ίσα για να πάρουν αντίδωρο. «Έφεξεν ο Θεός την χαρμόσυνον ημέραν, και οι αιπόλοι εφιλοτιμήθησαν να σφάξωσι και ψήσωσι δύο τρυφερά ερίφια, ενώ οι δύο υλοτόμοι είχαν φέρει από το βουνόν πολλάς δωδεκάδας κοσσύφια αλατισμένα· και ο καπετάν Κωνσταντής ανεβίβασεν από το γολετί, το οποίον ουδένα κίνδυνον διέτρεχεν, όπως ήτο καθισμένον, αν δεν έπνεε νότος από της ξηράς να το απωθήση προς το πέλαγος, ανεβίβασε δύο ασκούς γενναίου οίνου και εν καλάθιον με αυγά και κασκαβάλι της Αίνου και ημίσειαν δωδεκάδα όρνιθας και μικρόν βυτίον με σκομβρία. Και έφαγον πάντες και ηυφράνθησαν, εορτάσαντες τα Χριστούγεννα μετά σπανίας μεγαλοπρεπείας επί του ερήμου εκείνου βράχου».


Καλά Χριστούγεννα!

 

*Ο Σταύρος Ζουμπουλάκης είναι συγγραφέας και πρόεδρος του Εφορευτικού Συμβουλίου της Εθνικής Βιβλιοθήκης

 

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.

 

Το νέο τεύχος της LiFO δωρεάν στην πόρτα σας με ένα κλικ.

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ο πιο σοβαρός άνθρωπος που έζησε σε αυτόν τον τόπο, είχε όλα τα χαρακτηριστικά του κομπλεξικού
Από τον Κωστή Παπαγιώργη
Η Άννα Κοκκίνου διαβάζει τη «Φαρμακολύτρια» του Παπαδιαμάντη
«Ύπαγε, ανίατε, ο πόνος θα είναι η ζωή σου...»
Ο έρωτας στο έργο του Παπαδιαμάντη
Η επιμελήτρια του βιβλίου «Ήτον πνοή, ίνδαλμα αφάνταστον, όνειρον… Διηγήματα ερωτικά» και μελετήτρια του έργου του Παπαδιαμάντη, Αγγέλα Καστρινάκη, γράφει για 5 αριστουργηματικά διηγήματα του σπουδαίου Έλληνα πεζογράφου.
Ο Παπαδιαμάντης μεταφραστής ιστορικών έργων
Η Εθνική Βιβλιοθήκη εστιάζει στο σπουδαίο μεταφραστικό έργο του Παπαδιαμάντη.

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

«Η κόλαση της Τρεμπλίνκα» του Β. Γκρόσσμαν: Η πρώτη μαρτυρία για τα στρατόπεδα συγκέντρωσης
Το συγκλονιστικό κείμενο του κορυφαίου Ρώσου πολεμικού ανταποκριτή και συγγραφέα κυκλοφορεί στα ελληνικά από την Άγρα.
Η Μαρία Λαϊνά διαβάζει ποιήματά της
Η σπουδαία Ελληνίδα ποιήτρια διαβάζει ποιήματά της από τη συγκεντρωτική έκδοση «Σε τόπο ξερό» και την τελευταία ποιητική της συλλογή «Ό,τι έγινε».
«Φυλή, μονογαμία και άλλα ψέματα που σας λένε»: Ένα βιβλίο ενάντια στον Κοινό Νου
Διαβάζοντας το απολαυστικό τελευταίο βιβλίο του διακεκριμένου ανθρωπολόγου Agustin Fuentes (εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου).
Όλα τα εξαιρετικά βιβλία που ετοιμάζουν οι ελληνικοί εκδοτικοί οίκοι για το επόμενο τρίμηνο
Κλασική και σύγχρονη ξένη λογοτεχνία, Έλληνες συγγραφείς, δοκίμια, ποίηση, αστυνομικά και πολύς Όργουελ!
«Βεβήλωση» της Δ. Πατρικαράκου: Μια σπάνια μαρτυρία σεξουαλικής κακοποίησης στους κόλπους της οικογένειας
H Σταυρούλα Παπασπύρου ξαναδιαβάζει το (επίκαιρο και σήμερα) βιβλίο της Δήμητρας Πατρικαράκου για ένα φαινόμενο πολύ πιο συχνό απ' ό,τι μας βολεύει να πιστεύουμε.
«Η Μεγάλη Περιπέτεια στο Διάστημα» του Διονύση Σιμόπουλου
Διαβάστε σε αποκλειστικότητα τρία αποσπάσματα από το νέο βιβλίο του Διονύση Σιμόπουλου που θα κυκλοφορήσει στις 18/1 από τις εκδόσεις Οξύ.
Όταν ο Δάντης αντίκρισε τον Εωσφόρο
Ο Δημήτρης Μαυρίκιος διαβάζει ένα μέρος από την «Κόλαση» του Δάντη Αλιγκέρι, από τη νέα, έμμετρη μετάφραση του έργου που υπογράφει ο ίδιος.
Μπρους Τσάτουιν: Ένας αεικίνητος ταξιδιώτης
Πεθαίνει σαν σήμερα ο αιώνιος ταξιδευτής, μυθιστοριογράφος και ταξιδιωτικός συγγραφέας που περιπλανήθηκε στα πιο άβατα σημεία του κόσμου αναζητώντας το DNA των νομάδων και έζησε μια μυθιστορηματική ζωή που υπερβαίνει αυτήν που κατέγραψε στα βιβλία του.
Σε ένα μπαρ με γυναίκες στο Σιμπίου, ενώ ξεσπά ο πόλεμος στην Ευρώπη
Ο Σεφέρης ξανάρχεται στην Αθήνα, διορίζεται στην κυβέρνηση Μεταξά, σμίγει οριστικά με τη Μαρώ, ταξιδεύει σε αποστολές στη Ρουμανία και την Πόλη, ενώ ο πόλεμος ξεσπά στην Ευρώπη.
«Η ανθρώπινη κατάσταση» της Χάνα Άρεντ μόλις κυκλοφόρησε σε νέα μετάφραση
Η Χάνα Άρεντ πέρα από την «κοινοτοπία του κακού».
Νίκος Σταμπολίδης: «Η αρχαιολογία είναι σαν την ιατρική. Μόνο που ο αρχαιολόγος χειρουργεί το σώμα της γης».
Ο Νίκος Μπακουνάκης συνομιλεί με τον καθηγητή αρχαιολογίας Νίκο Σταμπολίδη με αφορμή την έκδοση του βιβλίου του «Ελεύθερνα».
Αποχαιρετώντας τον Βασίλη Αλεξάκη
Η Δέσποινα Τριβόλη θυμάται με συγκίνηση τον συγγραφέα που είχε όλες τις αρετές των βιβλίων του.
«Οικογένεια Μπρίτζερτον»: Τα βιβλία που έγιναν η σειρά-φαινόμενο της φετινής σεζόν
Τα μυθιστορήματα της Julia Quinn είναι διαθέσιμα από τις εκδόσεις Διόπτρα.
Ο Βασίλης Αλεξάκης έμενε σε τρεις γκαρσονιέρες στο Κολωνάκι
Όταν ο γνωστός συγγραφέας μάς είχε υποδεχτεί στο ιδιότυπο διαμέρισμά του στην οδό Αναγνωστοπούλου.
Βασίλης Αλεξάκης: «Σκοπός της ζωής δεν είναι να περνάμε καλά»
Ο σημαντικός συγγραφέας που πέθανε χθες είχε μοιραστεί με τη LiFO τις σκέψεις του για τη λογοτεχνία, τη ζωή και τους δύσκολους καιρούς.
Συνεχίζοντας την περιήγηση στο lifo.gr, αποδέχεστε τη χρήση cookies.     Μάθετε περισσότερα.     Αποδοχή