Παπαδιαμάντης για να μαλακώσει η ψυχή Facebook Twitter

Παπαδιαμάντης για να μαλακώσει η ψυχή

0

Ο ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗΣ, 110 χρόνια μετά τον θάνατό του, φαίνεται να κερδίζει το αναγνωστικό στοίχημα καλύτερα από άλλους συγγραφείς του 19ου αιώνα που έγραφαν κι εκείνοι σε λόγια γλώσσα (Βιζυηνός, Ροΐδης). Εκδίδεται και επανεκδίδεται, ανθολογείται, διαβάζεται δημόσια, γίνεται σινεμά, θέατρο, όπερα. Καινούργιοι αναγνώστες προσέρχονται διαρκώς στο έργο του και το ανακαινίζουν.

Σημάδι τούτης της αναγνωστικής νίκης θεωρώ και το ότι τον διαβάζουν πολλοί νέοι άνθρωποι που είναι ξένοι προς το πνευματικό σύμπαν του, εννοώ την ορθόδοξη λατρεία. Ναι, αλλά ως πότε; Πόσο ακόμη θα κρατήσει αυτό; Το ερώτημα συνδέεται πάντα με το πόσο καταλαβαίνουν τη γλώσσα του οι σημερινοί νέοι και ακόμη περισσότερο με το πόσο θα την καταλαβαίνουν οι αυριανοί. Ας μην καμωνόμαστε πως δεν υπάρχει πρόβλημα. Όσοι νοιαζόμαστε για τον Παπαδιαμάντη (αλλά και για όλους τους συγγραφείς της λόγιας γλώσσας μας) χρειάζεται να οργανώσουμε την εκδοτική στρατηγική μας.

   

Θα επαναλάβω, μοιραία, παλαιότερη πρότασή μου, για μια τριπλή γραμμή. Πρώτον, για τους μικρούς αναγνώστες του δημοτικού σχολείου –ο Παπαδιαμάντης διαβάζεται και από παιδιά– υπάρχουν ήδη, αλλά πρέπει να πολλαπλασιαστούν οι δίγλωσσες εκδόσεις: αριστερά το πρωτότυπο, δεξιά η μετάφραση, η οποία καλό είναι να αξιοποιεί, όσο περισσότερο γίνεται, λέξεις και φράσεις του πρωτοτύπου. Λίγες ματιές στο πρωτότυπο αποτελούν ήδη μια πρώτη μύηση στη γλώσσα του. Δεύτερον, για τις μεγαλύτερες ηλικίες, εφήβους, νέους αλλά και κάθε άλλον, εκδόσεις με υποσέλιδες μεταφράσεις λέξεων και ολόκληρων φράσεων. Και βεβαίως, τρίτον, θα υπάρχουν για τους ενήλικους και λογιότερους αναγνώστες εκδόσεις που θα περιέχουν ό,τι κρίνει ο εκδότης, δηλαδή εισαγωγές, σημειώσεις κ.λπ., μα απαραίτητα και γλωσσάριο των ιδιωματικών αλλά και λόγιων λέξεων.

Όσο η διδασκαλία των αρχαίων ελληνικών ναυαγεί στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, αν δεν τα κάνουμε όλα αυτά, δεν θα αργήσουμε να διαβάζουμε τον Παπαδιαμάντη μόνο από μεταφράσεις.

Όσο η διδασκαλία των αρχαίων ελληνικών ναυαγεί στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, αν δεν τα κάνουμε όλα αυτά, δεν θα αργήσουμε να διαβάζουμε τον Παπαδιαμάντη μόνο από μεταφράσεις.

Για την ώρα, όσο δεν έχουμε φτάσει ακόμη σε αυτό το σημείο, αντί να θρηνολογούμε για τα χαμένα ελληνικά των νεότερων, ας τον διαβάζουμε όσο γίνεται συχνότερα. Θα μας ανταμείψει πλουσιόδωρα.

Τώρα, λοιπόν, που πλησιάζουν τα Χριστούγεννα, θα πρότεινα στον αναγνώστη, καθώς ο εορταστικός θόρυβος θα είναι αναγκαστικά μικρότερος και οι επισκέψεις λιγότερες, λόγω της δεινής επιδημίας, να πιάσει να διαβάσει ένα-δυο από τα χριστουγεννιάτικα διηγήματά του, να τα χαρεί η ψυχή του και να μαλακώσει από την αναπάντεχα χαρμόσυνη και αίσια έκβαση, τη σωτήρια λύση που υπάρχει στα περισσότερα από αυτά, όπως ακριβώς αναπάντεχη και σωτήρια ήταν και η Γέννηση του Χριστού.

Ας διαβάσει την Υπηρέτρα («Το Ουρανιώ έχυνεν ακόμη δάκρυα, αλλά δάκρυα χαράς. Ο πατήρ της δεν της είχε φέρει ούτε αυγά, ούτε μυζήθρες, ούτε όρνιθες, αλλά της έφερε το σκληραγωγημένον και θαλασσόδαρτον άτομόν του και τας δύο στιβαράς και χελωνοδέρμους χείρας του, δι' ων ηδύνατο ακόμη επί τινα έτη να εργάζηται δι' εαυτόν και δι' αυτήν»)· ή τη Σταχομαζώχτρα («Μεγάλην εξέφρασεν έκπληξιν η γειτόνισσα το Ζερμπινιώ, ιδούσα τη ημέρα των Χριστουγέννων του έτους 187... την θεια-Αχτίτσα φορούσαν καινουργή μανδήλαν, και τον Γέρο και την Πατρώνα με καθαρά υποκαμισάκια και με νέα πέδιλα»)· ή τον Αμερικάνο («Όταν οι γείτονες της θεια-Κυρατσώς της Μιχάλαινας εξύπνησαν μετά τα μεσάνυκτα διά να υπάγουν εις την εκκλησίαν της οποίας οι κώδωνες εκλάγγαζον θορυβωδώς, πόσον εξεπλάγησαν ιδόντες την οικίαν της πτωχής χήρας, εκεί όπου δεν εδέχοντο τα παιδία να τραγουδήσουν τα Χριστούγεννα [...], κατάφωτον, με όλα τα παραθυρόφυλλα ανοικτά, με τας υέλους αστραπτούσας, με την θύραν συχνά ανοιγοκλειομένην, με δύο φανάρια ανηρτημένα εις τον εξώστην, με ελαφρώς διερχομένας σκιάς, με χαρμοσύνους φωνάς και θορύβους»)· ας διαβάσει εν τέλει ο καθείς ό,τι του κάνει όρεξη, τους Ελαφροΐσκιωτους αίφνης ή κάποιο άλλο από τα δεκαοχτώ χριστουγεννιάτικα του Παπαδιαμάντη.

Έχω και μια πρόταση για το φετινό ρεβεγιόν στο σπίτι: ανάγνωση εις επήκοον του καθαρού αριστουργήματος Στο Χριστό στο Κάστρο, όπου ο παπα-Φραγκούλης θα λειτουργήσει τελικά μοναχός του στην παλιά εκκλησία της του Χριστού Γεννήσεως, τη μητρόπολη του Κάστρου, γιατί η συνοδεία του έχει τρέξει να σώσει τρεις ναυτικούς που θαλασσοπνίγονταν και θα φτάσουν όλοι στο τέλος, ίσα ίσα για να πάρουν αντίδωρο. «Έφεξεν ο Θεός την χαρμόσυνον ημέραν, και οι αιπόλοι εφιλοτιμήθησαν να σφάξωσι και ψήσωσι δύο τρυφερά ερίφια, ενώ οι δύο υλοτόμοι είχαν φέρει από το βουνόν πολλάς δωδεκάδας κοσσύφια αλατισμένα· και ο καπετάν Κωνσταντής ανεβίβασεν από το γολετί, το οποίον ουδένα κίνδυνον διέτρεχεν, όπως ήτο καθισμένον, αν δεν έπνεε νότος από της ξηράς να το απωθήση προς το πέλαγος, ανεβίβασε δύο ασκούς γενναίου οίνου και εν καλάθιον με αυγά και κασκαβάλι της Αίνου και ημίσειαν δωδεκάδα όρνιθας και μικρόν βυτίον με σκομβρία. Και έφαγον πάντες και ηυφράνθησαν, εορτάσαντες τα Χριστούγεννα μετά σπανίας μεγαλοπρεπείας επί του ερήμου εκείνου βράχου».


Καλά Χριστούγεννα!

*Ο Σταύρος Ζουμπουλάκης είναι συγγραφέας και πρόεδρος του Εφορευτικού Συμβουλίου της Εθνικής Βιβλιοθήκης

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.

Το νέο τεύχος της LiFO δωρεάν στην πόρτα σας με ένα κλικ.

Βιβλίο
0

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Arsenale: Το πιο απρόσμενο βιβλιοπωλείο των Κυκλάδων φτιάχτηκε στην Ανάφη

Βιβλίο / Arsenale: Το πιο απρόσμενο βιβλιοπωλείο των Κυκλάδων φτιάχτηκε στην Ανάφη

Σε ένα νησί που μετρά λιγότερους από 300 μόνιμους κατοίκους, ένα παλιό καραβόσπιτο μεταμορφώθηκε σε ένα καταφύγιο πολιτισμού γεμάτο βιβλία, μουσικές και μικρούς θησαυρούς.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Μαρκ Τουέιν, «Οι περιπέτειες του Χακ Φιν»

Το πίσω ράφι / Το μυθιστόρημα του Μαρκ Τουέιν που έθαψαν οι κριτικοί και το αποθέωσε ο Χέμινγουεϊ

Στις «Περιπέτειες του Χακ Φιν» ο Μαρκ Τουέιν έπλασε τον πιο ελεύθερο ήρωα της αμερικανικής λογοτεχνίας, που αρνήθηκε τους κανόνες της κοινωνίας του και ένωσε την τύχη του με έναν σκλάβο δραπέτη.
ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ
Ο Σάχης του Ιράν και η Αμερική που δεν μπορούσε να φανταστεί την ζωή χωρίς αυτόν

Βιβλίο / Ο Σάχης του Ιράν και η Αμερική που δεν μπορούσε να φανταστεί τη ζωή χωρίς αυτόν

Ένα νέο βιβλίο με τίτλο «Βασιλεύς των Βασιλέων», όπως αποκαλούσε τον εαυτό του ο Ρεζά Παχλαβί, εστιάζει στις διαδοχικές κυβερνήσεις των ΗΠΑ που «αποδέχτηκαν πρόθυμα τις φαντασιώσεις του, τόσο για τον εαυτό του όσο και για τη χώρα του».
THE LIFO TEAM
Γωγώ Ατζολετάκη: «Οι άνθρωποι της τρίτης ηλικίας δεν είναι “ληγμένα προϊόντα”»

Βιβλίο / Γωγώ Ατζολετάκη: «Οι άνθρωποι της τρίτης ηλικίας δεν είναι “ληγμένα προϊόντα”»

Σταρ Ελλάς στα νιάτα της, διακρίθηκε ως ηθοποιός, θιασάρχης, ραδιοφωνική παραγωγός, δοκιμάστηκε επίσης στη συγγραφή έχοντας κυκλοφορήσει μέχρι τώρα επτά βιβλία μαζί με το πρόσφατο «Η τρίτη άνοιξη» (εκδ. Επίμετρο), που έδωσε και το έναυσμα γι’ αυτήν τη συνέντευξη.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
O Δημήτρης Γκιώνης, οι ένδοξες μέρες της «Ελευθεροτυπίας» και το σημερινό μιντιακό σούπερ μάρκετ

Οι Αθηναίοι / O Δημήτρης Γκιώνης, οι ένδοξες μέρες της «Ελευθεροτυπίας» και το σημερινό μιντιακό σούπερ μάρκετ

Ο 81χρονος δημοσιογράφος και συγγραφέας που για δεκαετίες διηύθηνε τις πολιτιστικές σελίδες της Ελευθεροτυπίας, αφηγείται τη συναρπαστική καριέρα του στη LiFO
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Κλαίρη Μιτσοτάκη: «Η αξιοπρέπεια και η φιλία είναι τα θεμέλια της ζωής μας»

Βιβλίο / Κλαίρη Μιτσοτάκη: «Η αξιοπρέπεια και η φιλία είναι τα θεμέλια της ζωής μας»

Η σπουδαία μεταφράστρια, που έχει αφιερώσει μεγάλο μέρος της δουλειάς της στον Μαρσέλ Προυστ, μας ξεναγεί στον πολύπλοκο κόσμο του και εκφράζει τον θυμό της για την πανταχού παρούσα απάτη της εποχής μας.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Η αλήθεια για τον «Συνταγματάρχη» Πάρκερ, τον διαβόητο μάνατζερ του Έλβις Πρίσλεϊ

Βιβλίο / Η αλήθεια για τον «Συνταγματάρχη» Πάρκερ, τον διαβόητο μάνατζερ του Έλβις Πρίσλεϊ

Ένα νέο βιβλίο με τίτλο «Ο Συνταγματάρχης και ο Βασιλιάς» εξερευνά τη συναρπαστική ζωή ενός ακούραστου κομπιναδόρου που προσπαθούσε απεγνωσμένα να ανακαλύψει εκ νέου τον εαυτό του.
THE LIFO TEAM
Γνώριζαν ή όχι οι Γερμανοί για τα εγκλήματα του Χίτλερ;

Βιβλίο / Γνώριζαν ή όχι οι Γερμανοί για τα εγκλήματα του Χίτλερ;

Πότε ακριβώς χάθηκε ο πόλεμος για τον Άξονα; Ποια ήταν η πιο σημαντική μάχη του πολέμου; Πόσο «συμμέτοχος» ήταν ο Γερμανικός λαός στο ολοκαύτωμα; Σ’ αυτά τα ερωτήματα επιχειρεί να απαντήσει μια νέα ογκώδης έκδοση με τίτλο «Η συνολική ιστορία του Β' Παγκοσμίου Πολέμου».
THE LIFO TEAM
Αudiobooks: Αντί να διαβάσεις το νέο βιβλίο της Σάλι Ρούνεϊ, το ακούς

Βιβλίο / Αudiobooks: Αντί να διαβάσεις το νέο βιβλίο της Σάλι Ρούνεϊ, το ακούς

Είναι νωρίς να πούμε πως αυτά τα ηχητικά λογοτεχνικά αρχεία μπορούν να αντικαταστήσουν το βιβλίο. Είναι όμως μια υπέροχη λύση για όσους θέλουν να διαβάσουν αλλά δεν έχουν χρόνο ή έχουν μπλοκάρει με το κανονικό διάβασμα.
ΙΩΑΝΝΑ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΥ
«Στα τέσσερα»: Το πιο καυτό και αμφιλεγόμενο βιβλίο του φετινού καλοκαιριού

Βιβλίο / «Στα τέσσερα»: Το πιο καυτό και αμφιλεγόμενο βιβλίο του φετινού καλοκαιριού

«Κάποιες το λάτρεψαν, άλλες το σιχάθηκαν»: Το βιβλίο της Miranda July για την ερωτική περιπλάνηση μιας γυναίκας στη μέση ηλικία που χαρακτηρίστηκε ως «το πρώτο μεγάλο μυθιστόρημα για την περιεμμηνόπαυση», είναι η λογοτεχνική επιτυχία της χρονιάς.
THE LIFO TEAM
Πατρίτσια Χάισμιθ: «Ο κόσμος και τα μαρτίνι του είναι δικά μου!»

Βιβλίο / Πατρίτσια Χάισμιθ: «Ο κόσμος και τα μαρτίνι του είναι δικά μου!»

Τα πολυσυζητημένα ημερολόγια της Χάισμιθ αποκαλύπτουν κρυφές σκέψεις της συγγραφέως του «Ταλαντούχου κύριου Ρίπλεϊ», τους άγνωστους έρωτες και την εξάρτησή της από τη γραφή και το αλκοόλ.
ΤΙΝΑ ΜΑΝΔΗΛΑΡΑ